Нарт-делкән хөрүлтә һазрин өдр
| Нарт-делкән хөрүлтә һазрин өдр | |
|---|---|
 Абиску үндсни цецрлг. Швецин Заполярьд бәәх түрүн ундсни цецрлг | |
| Бәәһүлгдснь | 2000-гч жиләс авн җил болһн Орн-нутгудын хоорнд үүлддг йиртмжиг харлһна Ниицәнә (МСОП) седвәрәр |
| Темдглгднә | җил болһн |
| Җил-өдр | |
| Холвгддгнь | 1909 жилин май сарин 24-д Швецд үндсни цецрлг тогтсна йовдлд ирцүлсмн |
Нарт-делкән хөрүлтә һазрин өдр — май сарин 24-д темдглгддг байрин өдриг Орн-нутгудын хоорнд үүлддг йиртмжиг харлһна Ниицән батлсмн. Хорүлтә һазрт көдлдг улсин сән өдр.
Тууҗнь
1909 жилин май сарин 24-д Швецд үндсни цецрлг бүрдәгдсмн. Швец болхла Европин орн-нутгуд дунд түрүн болҗ цецрлгсин тогтлцас бүрдәгдсмн.
Нарт-делкән хөрүлтә һазрин өдр 2000-гч жиләс авн җил болһн Орн-нутгудын хоорнд үүлддг йиртмжиг харлһна Ниицәнә (МСОП) седвәрәр давулгддг болна. Һол күслнь — йиртмҗиг болн кеер бәәршлдг аң-аһрусдиг харлһх керг[1][2].
Әрәсәд хөрүлтә һазрин болн нутгин цецрлгсин өдр бас бәәнә, эн январь сарин 11-д темдглгднә. Эн өдр Әрәсән түрүн хөрүлтә һазр секгдсмн, тернь Баргузинә хөрүлтә һазр.
Байрин тогтсн авъяс
Эн өдр цецрлгсин болн хөрүлтә һазрмудт йиртмҗин тормүдәр һәәхүлмүд, харһлтс, үзүшс болн күүндврмүд давулгдна.
Хөрүлтә һазрмуд
Хөрүлтә һазрмуд гисн — һазрин болн усна девскрин нег талднь бәәх ончта һазр. Терүнд йиртмҗин бәәдл, дотрнь урһҗах болн бәәршлҗәх хамг тоотыг хуучна нег кевәрн бәәхиг хадһлад, харлһдг йоста[3].
Нарт-делкә деер түрүн хөрүлтә һазр Шри-Ланкан нутгт өдгә үйәс урдк III-гч зун җилд тогтсмн. Тер цагт Деванампиятисса хан закаһарн цөөкн һазрмудиг йилһәд, түрүн бәәдлднь хадһлхин төлә олн әмтнәс хаасмн[4].
Орн-нутгудын хоорнд үүлддг йиртмжиг харлһна Ниицәнә тооһар 2024 җилд нарт-делкәд 6555 үндсни цецрлгүд болн 630 йиртмҗин биосфернин хөрүлтә һазрмуд 119 орн-нутгудт бәәнә[5].
Нарт-делкән хамгин ик хөрүлтә һазр Африкд бәәнә. Терүнд Африкин Өмн үзгин Республикин (ЮАР) Крюгерин Үндсни цецрлг, Мозамбикин Лимпопо цецрлг болн Зимбабвин Гонарежу цецрлг һурвиг негдүлгдсмн. Ут тоодан Африкин хөрүлтә һазр — 35 дөрв давхр миңһн дууна һазр эзлнә[6]. Хамгин бичкн гисн хөрүлтә «Галичья Гора» һазр Әрәсән нутгт бәәнә. Эн ут тоодан 2,3 дун² һазр эзлнә[7].
Зургудын һәәхүл
Серенгети нерлһтә Ар Танзанин үндсни цецрлг.
Әрәсән Бурядын Баргузинә хөрүлтә һазр.
Шри-Ланкан үндсни цецрлг.
Шри-Ланкан Вилпатту нерлһтә нарт-делкән хуучн гисн хөрүлтә һазр.
Лимпопо нерлһтә Нарт-делкән хамгин ик цецрлг.
Темдглл
- ↑ 24 мая отмечается Международный день заповедников. gorodirkutsk.ru. Город Иркутск.РУ (22 Хөн сарин 2019). Дата обращения: 25 Мөрн сарин 2025.
- ↑ Заповедный мир "Ненецкий", Русское географическое общество (24 Хөн сарин 2023). Дата обращения: 25 Мөрн сарин 2025.
- ↑ Что такое заповедник, и чем он отличается от заказника: примеры, Моя планета. Дата обращения: 25 Мөрн сарин 2025.
- ↑ Национальные парки Шри-Ланки. travellanka.ru. Дата обращения: 25 Мөрн сарин 2025.
- ↑ Тамара Казарина. Заповедные места, ТАСС. Дата обращения: 25 Мөрн сарин 2025.
- ↑ В Африке создан крупнейший национальный парк, РИА Новости (11 Бар сарин 2002). Дата обращения: 25 Мөрн сарин 2025.
- ↑ Международный день заповедников, Парламентская газета (24 Хөн сарин 2019). Дата обращения: 25 Мөрн сарин 2025.