Окапи

Окапи
Окапи
	; Эр окапи (Бовалин адусна күрәлң)
	; Эм окапи туһлтаһан (Антверпен балһсна адусна күрәлң)
Научная классификация
	Домен: Эукариоты Царство: Животные Подцарство: Эуметазои Без ранга: Двусторонне-симметричные Без ранга: Вторичноротые Тип: Хордовые Подтип: Позвоночные Инфратип: Челюстноротые Надкласс: Четвероногие Клада: Амниоты Клада: Синапсиды Класс: Млекопитающие Подкласс: Звери Клада: Эутерии Инфракласс: Плацентарные Магнотряд: Бореоэутерии Надотряд: Лавразиатерии Клада: Scrotifera Клада: Ферунгуляты Грандотряд: Копытные Отряд: Китопарнокопытные Клада: Китожвачные Подотряд: Жвачные Инфраотряд: Настоящие жвачные Семейство: Жирафовые Род: Окапи (Okapia Lankester, 1901) Вид: Окапи
Международное научное название
	Okapia johnstoni (P. L. Sclater, 1901)
Синонимы
	по Bodmer & Rabb (1992): Equus johnstoni P. L. Sclater, 1901; Helladotherium tigrinum Johnston, 1901; Okapia liebrechtsi Major, 1902; Okapia erikssoni Lankester, 1902; Ocuapia kibalensis Gatti, 1936;
Ареал
	Места обитания окапи
Охранный статус
	Вымирающие виды; IUCN 3.1 Endangered: 15188
ITIS	625037
NCBI	86973
EOL	308387
FW	149380

Окапи (орс. окапи) — анаш овгин бурм лус төрлин ор һанцхн зүүл болх турутн. Бий-цогцын хүвд окапиг үзхлә, анаш гихәс үлү адунахныг сангдулдг юмн, бас көл деерән эрән тәк мет эрәтә бәәдмн. Үннәр келхлә, окапи адунахнас ик хол бәәдг, учрнь тедн тас талдан багт ордмн (гихд тедн анашын эрт урд цаг-үйин өвкиг ик дурасмн). «Окапи» гиҗ эн адусыг бәәрн күмс нерлсмн^[2]. Номтнр дунд энүг Җонстонын окапи^[2] (лат. Okapia johnstoni) гиҗ келдмн. Эн неринь Британин зуульчлач Гарри Җонстона (1858-1927) күндтклд зөрүлҗ өгсн^[3].

Онц

Окапи улавр өңгәр гиллздг күрң нооста. Көлнь - цаһан эс гиҗ цәәвр күрң, толһань - хар, цаһан хойр өңгтә. Күзүн болн көлнь ут болвчн, төрлнь болсн кеерин анашин көлмүдлә әдлцүлхлә, ут биш. Эрнь җил болһн сольгддг бүркәтә хойр ахрхн өвртә, эмнь өвр уга. Окапиһин күндин кемҗән 250 киилин алднд. Бийин утнь өөрлцәһәр 2.1 метр, сүүлнь - 30-40 см. Эмнь эрәс әрә өндр бәәдг. Окапи эврә нүдән долам ут келтә.

Тархлт

Окапи олддг ор һанцхн һазр - Бүгд Нәәрмдх Ардчлсн Конго Улсин нутг-девскр. Окапи эн улсин ар болн зүн кесгт оршдг халун бүсин бүтү өм-моднд, үлгүр авад келхлә, Салонга, Маико болн Вирунгаһин нөөц һазрт әмдрдг адусн.

Өдгә цагин зерлг бәәһлд бәәһә окапиһин тонь тодрха биш. Окапи ик әәмтхә, нууцлг адусн болсн деерән иргнә дән йовгддг улс-орнд әмдрдг учрас теднә бәәһлин әмдрлин туск медәллһнь маш цөөкн. Окапиһин әмдрх орн-зәәг булаҗ авдг мод устхлһн теднә тоог буурулх биз. Ода деерән зерлг бәәһлд 35-ас авн 50 миңһн күртл тоота окапи бәәцхәнә^[4]. Нарт-Делкән күрәлңгүдт 160 окапи бәәдмн^[5].

Әмдрлин арһ

Диснейин адусна хаата улсин окапи

Төрлнь болсн анашла әдләр окапиһин һол идән - модна навчс. Эн адусн эврә ут болн уйн келәрн бут эс гиҗ модна шиңкән һарсн бүчриг шүүрч авад, түүниг шувтрад, навчсинь таслҗ авна. Гихд окапиһин күзүнь анашин күзүнәс боһньхн бәәдг учрас эн адусн зөвкн һазрт өөрхн урһдг урһмлыг идхд дурта. Бас окапи өвс, өөм, теңгрин ки болн зер-земш иддмн. Адус судлач Де Мединаһин кесн судлһаһар окапи хоол-күмсән маш нәрн кевәр суңһдг: халун бүсин ө-модна дорк давхриг бүрдүлдг 13 урһмлын овгас йириндән 30-хн зүүлинь тогтмл иддг болна. Бас окапиһин бааснд модн нүүрсн болн ө-модндк һорькин көвәһин шү аһулдг хуҗрта шавр олдсмн. Эннь эрдстә теҗәлин дутгдлыг иигәд нөкдг бәәдлтә. Окапи хотан өдрин цагт иддмн^[6].

Окапи өдрин цагт шунмһа болдг. Наснд күрсн эм окапи тодрха нутг-девскртә бәәдг. Эр окапиһин нутг-һазрмуднь давхцад, тодрха меҗә уга бәәдмн. Окапи - һанцарн әмдрдг адусн. Зәрмдән эдн бичкн багт хурсинь олҗ болна, гихд тер багмудан юуна төлә бәәһүлдгнь ода күртл медгдхш.

Окапиһин кеелән теех хуһцан - 450 хонг. Төрлтнь августас октябрь күртл, хурин ульрлд болдмн. Төрүлхин төлә үнгнь ө-модн дотрк эҗго һазрт одна. Шин төрсн төлнь кесг өдртән ө-шуһуд нуугдҗ кевтдг. Экнь терүгән дун-хооларнь олдг. Наснд күрсн окапиһин дун-хоолнь арһул ханялһнла әдл. Төлнь йириндән мөн әдл дун-чимә һарһдг болвчн, туһл шиг чаңһ бишәр мөөрх эс гиҗ хая-хая арһулхнар ишкрх чадврта. Экнь шиңкән һарсн төлтәһән маш ик холвата бәәдмн. Ямаран болвчн әмтиг терүнәс холдулхар орлддг. Окапиһин серлин эрктнәс чикн, хамр хойр хамгин көгҗсн бәәдмн^[7]. Теҗәврин һазрт тедн 30 нас наслҗ чадна.

Окапи олҗ нееснь

Окапи неесн түүк болхла, XX-гч зун җилин адус судллын хамгин алдрта сенсацмудын негнь. Үл медгдх адусна туск түрүн медәллһиг 1890-гч җилд Конго мүрнә сав һазрин оңһн ө-моднд күрч чадсн нертә зуульчлач Генри Стенли авсмн. Стенлиһин бичсәр, түүнә мөрдиг үзсн пигмеймүд (күләҗ бәәснәс эсргәр) тас алң болсн уга болад, мөн иҗл төстә адусн теднә ө-модн дотр әмдрдгинь медүләд, тедн алң болсн угаһан цәәлһҗ өгв. Кесг җил болад, тер цагин Угандаһин говр, англь күн Җонстон Стенлиһин үгиг шалһхар шиидв: үл медгдх «өөһин мөрнә» туск медәллһ дими болҗ сангддг бәәсмн. Гив чигн 1899-гч җилин шинҗллһнә аяна йовудт Җонстон Стенлиһин келсн үгин батллһиг олҗ чадсмн: түрүләд пигмеймүд, дарунь Ллойд гидг цаһан номлгч Җонстонд «өөһин мөрнә» дүрсинь дүрслҗ, «окапи» гидг нертә болдгинь медүлсмн. Дарунь Җонстон илү азта болсмн: Форт Бени гидг һазрт бельгичүд түүнд хойр ширкг арс өгч. Түүг Лондон тал Хаана адус судллын ниигмлгт илгәв. Шалһҗ үзхлә, арснь медгддг эрән тәкин альк чигн зүүлин биш болхнь илрҗ. 1900-гч җилин декабрь сард адус судлач Склатер шин зүүлин адусна тодрхаллтыг ниитлҗ, түүнд «Җонстона мөрн» (Equus johnstoni) гисн нер өгсмн^[8]. Зөвкн 1901-гч җилин июнь сард бүтн арсн, хойр хокман ясынь Лондон тал йовулснд тернь мөрнә биш, эрт урд цагт уга болсн адусна яснла әдл бәәснь тодрха медгдв. Тегәд эннь урднь медгдәд уга шиб-шин зүүл болдгнь ирлкә болв. Иигәд Итуриһин өөһин пигмеймүд дунд олн миңһн җилин туршт ашлгдҗасн окапи кемәх орчн үйин неринь батлсмн. Гив чигн окапи күртәмҗ уга кевәр үлдв.

Адусна күрәлңгүдин эрлһс чигн удан хуһцанд күцәмҗ уга бәәсмн. Зөвкн 1919-гч җилд Антверпенә адусна күрәлң түрүн баһ наста окапиг күлән авч. Тернь Европт тәвн хонг әмдрсмн. Дарук кесг орлдлһ бас күцәмҗ уга болв. Гихд 1928-гч җилд Теле гидг эм окапи Антверпенә адусна күрәлңд ирҗ. Тернь 1943-гч җил күртл әмдрҗ, Делкән 2-гч дәәнә үйд өлслтәс насан барҗ. 1954-гч җилд Антверпенә адусна күрәлңд түрүн бичкн окапи төрәд, удлго насан барҗ. Түрүн бүрн амҗлтта окапи үрҗлһн 1956-гч җилд Парижд болсмн. Өдгә цагт Эпулу һолын көндәд (БНАКУ, Эпулу, Киншаса) әмд окапи бәрх онцха өртң аҗллдг болна^[7].

Герл зургин цомг

АНУ-һин Орладноһин Диснейуорлдт бәәдг окапи болн цацг чиктә һахас
Окапиһин толһа келн хойр

Темдглл

↑ Bodmer R. E., Rabb G. B. Okapia johnstoni (англ.) // Mammalian Species : journal. — 1992. — Iss. 422. — P. 1—8. — ISSN 0076-3519. — doi:10.2307/3504153.
↑ ¹ ² Соколов В. Е. Пятиязычный словарь названий животных. Латинский, русский, английский, немецкий, французский. 5391 назв. Млекопитающие. — М.: Русский язык, 1984. — С. 128. — 10 000 экз. — ISBN 5-200-00232-X.
↑ Bo Beolens, Michael Watkins, and Mike Grayson. The eponym dictionary of mammals. — Baltimore: The Johns Hopkins University Press, 2009. — P. 214. — 574 p. — ISBN 978-0-8018-9304-9.
↑ [Скалдина Оксана, Слиж Евгений. Красная книга Земли. Litres, 2013 ISBN 545749893X]
↑ Окапи
↑ [Жизнь животных в 6 томах. / Л. А. Зенкевич. — Т.6 — М., 1971. — 627 с. — С.481.]
↑ ¹ ² [Жизнь животных в 6 томах. / Л. А. Зенкевич. — Т.6 — М., 1971. — 627 с. — С.481.]
↑ Sclater, P. L. On an Apparently New Species of Zebra from the Semliki Forest (англ.) // Proceedings of the Zoological Society of London : journal. — 1901. — Vol. 1. — P. 50— 52. Архивировано 31 Бар сарин 2021 года.

[MammalianSpecies-1] Bodmer R. E., Rabb G. B. Okapia johnstoni (англ.) // Mammalian Species : journal. — 1992. — Iss. 422. — P. 1—8. — ISSN 0076-3519. — doi:10.2307/3504153.

[а-2] ¹ ² Соколов В. Е. Пятиязычный словарь названий животных. Латинский, русский, английский, немецкий, французский. 5391 назв. Млекопитающие. — М.: Русский язык, 1984. — С. 128. — 10 000 экз. — ISBN 5-200-00232-X.

[3] Bo Beolens, Michael Watkins, and Mike Grayson. The eponym dictionary of mammals. — Baltimore: The Johns Hopkins University Press, 2009. — P. 214. — 574 p. — ISBN 978-0-8018-9304-9.

[4] [Скалдина Оксана, Слиж Евгений. Красная книга Земли. Litres, 2013 ISBN 545749893X]

[5] Окапи

[6] [Жизнь животных в 6 томах. / Л. А. Зенкевич. — Т.6 — М., 1971. — 627 с. — С.481.]

[Окапи-7] ¹ ² [Жизнь животных в 6 томах. / Л. А. Зенкевич. — Т.6 — М., 1971. — 627 с. — С.481.]

[8] Sclater, P. L. On an Apparently New Species of Zebra from the Semliki Forest (англ.) // Proceedings of the Zoological Society of London : journal. — 1901. — Vol. 1. — P. 50— 52. Архивировано 31 Бар сарин 2021 года.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]