Цифрин арслң
| Цифрин арслң | ||||
|---|---|---|---|---|
| ||||
Цифрин арслң (орс. Цифрово́й рубль) — Әрәсән Банк (ӘФ ЦБ) үүдәҗәх Цутхлң Банкин цифрин мөңгн (ЦБЦМ; CBDC); ода цагт бәәх «белн мөңгн» болн «белн биш мөңгн» хойр деер мөңгнә һурвдгч эв-арһ орулгдх болҗана. Цифрин арслңгиг Әрәсән Банк цифрин эв-арһд үүдәһәд, «белн мөңгн» болн «цәкм мөңгн» хойрин арһар Әрәсән арслң гиҗ олзлҗ чадулх[1].
Тууҗнь
2017-гч җилин октябрь сарла криптовалют делгрҗ йовсн цагт Әрәсән Федерацин Правительств «криптоарслң» бүрдәх шиидвртә технологийн төсв һарһла[2].
Нутгуд хоорндк тооцана Банк, 2020-гч җилин алднд Делкән Цутхлң Банксин 80 % эврә цифрин мөңг үүдәх төсв экллә[3].
2020-гч җилин октябрь сарла Әрәсән ЦБ цифрин мөңг (орс. Цифровая валюта Центрального банка, ЦВЦБ) тогталһна илдкл һарһла[4]. Цутхлң Банкин Цифрин мөңгн криптовалют болшго, юңгад гихлә һанцхн Әрәсән Банк тер мөңг һарһад, бийнь аюл уга бәәдлин лавта нәәлмҗ болхмн. Цифрин арслң цифрин онц темдгтә болх, тиим арслң ода бәәх арслңгта ирлцәд, урдк цагла бәәснтә әдләр, тооһан геелго, зуг цәкм түңгрцкт ирәд, терүнәс йовулгдад тооца күцәх; Цифрин арслңгиг белн мөңгнд болн цәкм арслңгд тер кевтнь (1:1) сольҗ болх, гиҗ темдглгдҗәнә. Кен кенд, яһад түңгрцг секҗәхнь тодлад авсна хөөн, цифрин мөңгиг 4 арһар олзлҗ тооца күцәҗ болх, гиҗ илдклд келгдҗәнә. Бас тер саамд Әрәсән йирңкәлгчин пресс-сегләтр Дмитрий Песков ирх 3—7 җилд цифрин мөңг оруллһна бәәдлин тускар келҗ өглә[5].
2021-гч җилин апрель сарла Әрәсән Цутхлң Банк төсвин йовудын тускар келҗ өглә. Тер цәәлһврәс, Әрәсән Банк саң-хазна бүрдәцмүдт цәкм түңгрцкүд секх болҗана, тедн болхла үүлдәлүчнртән түңгрцгүд секәд, мөңгнә кергүднь дамҗх болҗана. 2021-гч җилин чилгчәр тер төсвиг эдлврт орулҗ үзх давцң тогтах зура тәвгдлә, ирх җилд терүнд цифрин арслң орулҗ үзх зовтә[6].
2021-гч җилин июнь сарла ЦБ 2022-гч җилин январь сарла шин давцң деер көдлх 12 банк шүүҗ авла: Ак Барс Банк, Альфа-банк, Банк Дом. РФ, Банк ВТБ, Газпромбанк, Тинькофф Банк, Промсвязьбанк, Росбанк, Сбербанк, СКБ-банк, Банк СОЮЗ, ТКБ банк[7] 2022-гч җилин январь сарин 19-д эдн шинҗллтин көдлмш эклсмн[8]. 2022-гч җилин февраль сарин 15-д Әрәсән Банк шинҗллтин көдлмшиг экллә. Цаараннь цифрин мөңгиг хулд-гүүлгәнә кергт орулҗ үзх зурата[9][10].
2022-гч җилин апрель сарин 21-д Әрәсән Цутхлң Банкин толһач Эльвира Набиуллина, Эльвира Сахипзадовна Деед Хүүвин селвлцәнд илдкл кесн цагтан, цифрин мөңгиг Нутг дундан болн нутгудын хоорндк хәрлцәнә эдлврт түрүн болҗ цөөкнәр 2023-гч жилд орулҗ үзх зурата: «Ирх җилд цифрин арслңгиг эдшлин кергүдт олзлад түрүн тооцаһан күцәҗ үзхвдн. Цифрин мөңгн тооцаг кимдүлх зөвтә. Улм бәәтлән, энүг нутгуд хоорндк тооцана кергүдт олзлх саната бәәнәвдн»[11].
2023-гч җилин март сарин 16-д цифрин арслңгин туск закана төсв Әрәсән Деед Хүүвд түрүн таньлданд орла[12] 2023-гч җилин июнь сарин 20-д цифрин мөңгиг эзлврин болн өнч хуваҗ үлдәлһнә кергт орулх зөв Әрәсән Деед Хүүвд батлвр авсмн[13], июлин 11-д хойрдгч болн һурвдгч соңслхнд цифрин мөңгиг эдлврт орулх Зака батлсмн[14].
2023-гч җилин июль сарин 24-д Әрәсән Федерацин йирңкәлгч Владимир Путин цифрин мөңгиг эдлврт орулх болн эн төсв йовулдг давцң бүрдәх Закаг батлла. Тер Закана кергүд 2023-гч җилин август сарин 1 шинд экллә[15]. ЦБ эн кергиг 13 банкта хамдан цифрин мөңгнә төсвән эклҗ үзлә[16].
2023-гч җилин август сарин 3-д Әрәсән Банк цифрин арслңгин зург-бәәдлиг тодлад батлҗ авад[17]бәәдлнь үзллт тархала[18].
2023-гч җилин августин 15-с авн цифрин арслң йосн тооцана кергүдт орулгдсмн[19].
2024-гч җилин июль сарин 17-д Владимир Путин келсәр, цифрин арслңгинэг эдлврин түрүн кергт 11 балһсна 12 банк, 600 күмс, 22 хулд-гүүлгәнә болн тусллһна эдл-ахус орлцсмн. 2024-гч җилин июль сарла кесн тодлврар цифрин арслң олзлад 27 миңһн шаху мөңнә хәрлцә болн долан миңһн даву хулд-гүүлгәнә кергүд давгдсмн. Тер мет, Әрәсән йирңкәлгч цифрин мөңгиг цаараннь эдлврт орулх даалһвр өгсмн[20].
2025-гч җилин январь сарин 28-д Әрәсән Банк Әрәсән Саңшлын Министерствла болн Әрәсән хазна көрңгтә хамдан цифрин арслңгиг Әрәсән бюджетин йовудт орулҗ хәләсмн. Цифрин арслңгиг 2025-гч җилин июль сарин 1 шинд өргн кевәр эдлврт орулх шиидвр зуралгдсмн[21].
2025-гч җилин февраль сарин 4-д Әрәсән Банк зәңглсәр, цифрин арслңгиг эдлврт орулҗах кергиг муудхҗах зәңгс һарч ирсн йовдл — Әрәсән Банкин кергүдиг тарах саната болжахнь, маһд уга. Болв чигн, цифрин арслң ода эдлврт бәәх арслңгас йилһрлго, немр болх, ямаран бәәдлнь арһлхан күн болһн эврән медсәрн күцәх, гиҗ Әрәсән Банк тодлҗана[22].
2025-гч җилин февраль сарла цифрин арслңгиг өргнәр эдлврт орулх шиидврән ЦБ саала[23].
2025-гч җилин апрель сарин 11-д Цутхлң Банк олн-әмтиг саглв: дуукр улс күмсиг мекләд цифрин шин эв-арһсд мөңгнь орулҗанат, гиһәд мөңгнь хулхалад, төөрүл зәңг тархавв[24].
2025-гч җилин июнь сарин 30-д ЦБ 2023-гч җилин августин 15-с авн эклсн шин төсвиннь түрүн аш диглв. 2025-гч җилин май сарин чилгчәр ЦБ-н давцң деер 63 миңһн мөңнә хәрлцән давсмн, 13 миңһн шаху хулд-гүүлгәнә болн дамҗуллһна кергүд, 17 миңһн смарт-кергүд давла, гиҗ Цутхлң Банк зәңглв. Эн давцң деер 2500 түңгрцгүд секгдв, 150 һазр-девскүрт, 15 банкт цифрин мөңгәр керг-үүлдврмүд ода давулгдҗана[25].
2025-гч җилин июль сарин 15-д Әрәсән Деед Хүүвд һурвдгч умшлһнд цифрин арсңгиг диг-дараһар эдлврт орулх болн онц QR-темдгинь толдҗ авх Закан батлгдла. 2026-гч җилин сентябрин 1 шинәс авн банкс эн тосвәр көдлҗ чадҗана. Хулд-гүүлгәнә 5 сай арслңгас баһ орута арһлачнр цифрин мөңг олзлл уга көдлҗ чадҗана[26]. Шин Закана тодлврар, 2026-гч жиләс авн цифрин арслң бюджетин йовудын ямр чигн кергүдт олзлҗ болҗана. Тер дунд өрк-бүлмүдт сар болһн өгдг дөңгин мөңгн, пенсь, оютнрин стипендь болн бюджетин эдл-ахусин җалв.
Цифрин арслңгин зург-бәәдл
Цифрин арслңгин зург-бәәдл арслңгиг төгәләд деншгин кев-янз дуралһсн бәәдлтә болна, терүг Әрәсән Федерацин ЦБ 2023-гч җилин август сарин 3-д терүг үзллтин эв-арһар болн сайтдан олна оньгт тусхала[27][28].
Темдглнь
Шинҗләчнрин тоолврар, цифрин мөңг орулснас авн далдлад күцәдг саңшлын кергүд учрдган уурх зөвтә. Цифрин арслңгин ямр чигн йовуд Әрәсән Банкин көрңгд тодлгдад бәәх[29].
Әрәсән Саңшлын Министерствин толһач Антон Силуанов цифрин арслңгиг ик девшлт авх, гиҗ тоолҗана. Энүнә келсәр, Әрәсән Банкин ханьд йовснас иштә, цифрин арслң ил болн бат болх[30].
«Яков и Партнеры» (урднь McKinsey & Company), нерлһтә шинҗләчнрин тоолврар, цифрин тооцаһар Әрәсән банксин болн арһлачнрин күцәсн кергүдин ору-туснь җил болһн ут тоодан 328 җува арсң күрх — түрүн болҗ әрвллтин кергүд куцәгдснәс иштә Эквайринг|эквайринговых операциях[31].
- Шалһлһн
Илдклиг шалһсна саамд «Сбербанк» цифрин арслңд оруллһна керг 2—4 дуңшур арслңгд унад, өгйәллһнә процентыг улс өскх, гиҗ тоолв. Бас тер саамд банксин өрәлнь гилтә цифрин арслң оруллһн тус уга, гиҗ тоолцхав[32] Цифрин мөңгиг кибер-хулхачнрас харсдг тоотиг ясх кергтә, гиҗ Сбербанк бас саглв. Банкин заллтын ахлачин дарук Станислав Кузнецов келсәр, энүнә төлә күчтә бат, онц тогтац кергтә болх, терүнд 20-25 җува арслң орх[33].
«Сколково-РЭШ» бүрдәцин шинҗләчнр цифрин арслң оруллһн ЦБ-т туста болх, зуг энүг саңшлын девсңгин кергүдин үүлдврмүдт орулад, Цутхлң Банкин залҗах арһнь муудулх, гиҗ тоолв[34].
Макроэдшлин шинҗллтин болн ахр болзгин тааврин Цутхлңгин шинҗләчнр цифрин тооцаг орулснас банксин арһнь муудх, гисн саг тоолвран медүлв. 2024-гч җилин чилгчәр күмсин болн юридическ эдл-ахусин көргңгүдәс 9 дуңшур чигә арслң хооран һарх, гиҗ тоолцхав[34].
Әрәсән Банкин цифрин мөңгн эдлврт орулсн цагт саңшлын төр нег бүрдәцин ханьд орх, гисн әәмшг бәәнә, төр мет күмсин болн эдл-ахусин мөңгнә йовуд хасгдад, цуглулдг арһднь харш болх[35]. Цифрин арслңг эдлврт орулсна нег саг болҗах йовдлнь - энүнә йовлһиг деерәс дегд үлү бүртклһн[36].
Темдглл
- ↑ Цифровой рубль | Банк России. cbr.ru. Дата обращения: 17 Ноха сарин 2025.
- ↑ Цифровой суверенитет. Зачем правительству понадобился крипторубль (рус.). Форбс.ру. Дата обращения: 4 Ноха сарин 2025.
- ↑ Кисаров И. В. О переходе к цифровому рублю // Вестник Тверского государственного университета. Серия: Экономика и управление. — 2021. — № 1 (53). — С. 198—208.
- ↑ Цифровой рубль.Доклад ЦБ РФ от 13 октября 2020 (рус.). Дата обращения: 4 Ноха сарин 2025.
- ↑ Вершинина О. В., Лабушева Я. Г., Султаниев И. С. Анализ возможностей и рисков введения в обращение цифровых валют центральных банков на примере «цифрового рубля» // Вестник Российского нового университета. Серия: Человек и общество.
- ↑ ЦБ наполнит кошельки цифровыми рублями (рус.). Коммерсантъ. Дата обращения: 4 Ноха сарин 2025.
- ↑ ЦБ выбрал 12 банков для тестирования цифрового рубля (рус.). Forbes.
- ↑ Некоторые российские банки уже тестируют платежи между физлицами с цифровым рублём (рус.). ТАСС. Дата обращения: 4 Ноха сарин 2025.
- ↑ Цифровой рубль: старт тестирования | Банк России. cbr.ru. Дата обращения: 17 Ноха сарин 2025.
- ↑ В пилотном режиме: в России начались первые испытания цифрового рубля (рус.). RT. Дата обращения: 4 Ноха сарин 2025.
- ↑ С 2023 года в России планируют начать расчёты в цифровых рублях (рус.). ИА Regnum. Дата обращения: 17 Ноха сарин 2025.
- ↑ Госдума приняла в первом чтении законопроект о цифровом рубле (рус.). РБК.
- ↑ Анастасия Кузмичева. Госдума одобрила законопроект о наследовании цифрового рубля. РБК (21 Мөчн сарин 2023).
- ↑ Госдума приняла закон о внедрении цифрового рубля. ТАСС (11 Така сарин 2023).
- ↑ Путин подписал закон о внедрении цифрового рубля. ТАСС (24 Така сарин 2023).
- ↑ ЦБ РФ начнет пилот с реальными цифровыми рублями после появления законодательной базы (рус.). Interfax.
- ↑ ЦБ утвердил логотип цифрового рубля. ТАСС (17 Ноха сарин 2025).
- ↑
У цифрового рубля появился логотип
- ↑ ЦБ РФ: о появлении цифрового рубля не знают более 30% опрошенных россиян. Эксперт (седкүл) (19 Мөчн сарин 2024). Дата обращения: 17 Ноха сарин 2025.
- ↑ Путин поручил перейти к широкому внедрению цифрового рубля. РИА "Новости" (17 Така сарин 2024). Дата обращения: 17 Ноха сарин 2025.
- ↑ ЦБ и Минфин провели первые тесты цифрового рубля в бюджетном процессе, РБК. Дата обращения: 17 Ноха сарин 2025.
- ↑ ЦБ зафиксировал всплеск мифов о цифровом рубле в мессенджерах и соцсетях, РБК. Дата обращения: 17 Ноха сарин 2025.
- ↑ ЦБ отложил массовое внедрение цифрового рубля, РБК (27 Лу сарин 2025). Дата обращения: 17 Ноха сарин 2025.
- ↑ ЦБ предупредил о схеме похищения денег через ложные инвестиции в цифровой рубль, Известия (11 Мөрн сарин 2025). Дата обращения: 17 Ноха сарин 2025.
- ↑ Банк России подвел первые итоги пилотирования цифрового рубля, Ведомости. Дата обращения: 17 Ноха сарин 2025.
- ↑ Госдума утвердила внедрение цифрового рубля, Коммерсантъ (17 Ноха сарин 2025). Дата обращения: 17 Ноха сарин 2025.
- ↑ Фирменный стиль | Банк России. www.cbr.ru. Дата обращения: 17 Ноха сарин 2025.
- ↑ ЦБ утвердил логотип цифрового рубля (рус.). Ведомости (3 Ноха сарин 2023). Дата обращения: 17 Ноха сарин 2025.
- ↑ Каменская К. В. К вопросу введения Цифрового рубля как инструмента противодействия экономическим и финансовым нарушениям // Инновации. Наука. Образование. № 25, 2021. С. 77—84.
- ↑ Министр финансов России Силуанов назвал создание цифрового рубля перспективным (рус.). gazeta.ru. Дата обращения: 17 Ноха сарин 2025.[ ]
- ↑ Инновационный кошелек. Эксперт (14 Лу сарин 2024).
- ↑ Что не так с цифровым рублём: Сбер предупредил о рисках новой валюты (рус.). Вести.ру (15 Бар сарин 2020). Дата обращения: 17 Ноха сарин 2025.
- ↑ Сбербанк оценил, во сколько обойдётся устойчивость цифрового рубля (рус.). Дата обращения: 17 Ноха сарин 2025.
- ↑ 1 2 «Полный цикл операций». В России испытали цифровой рубль (рус.). gazeta.ru. gazeta.ru. Дата обращения: 17 Ноха сарин 2025.
- ↑ Рубль в цифре: яркие перспективы и вызовы адаптации (рус.). finance.rambler.ru. Дата обращения: 17 Ноха сарин 2025.
- ↑ Максим Стулов. Четыре главные опасности цифрового рубля, Ведомости (21.03.25).
Утх-зокъял
- Вершинина О. В., Лабушева Я. Г., Султаниев И. С. Анализ возможностей и рисков введения в обращение цифровых валют центральных банков на примере «цифрового рубля» //. — Вестник Российского нового университета. Серия: Человек и общество.. — 2021.. — С. 51—60..
- Каменская К. В. К вопросу введения Цифрового рубля как инструмента противодействия экономическим и финансовым нарушениям //. — Инновации. Наука. Образование.. — 2021.. — С. 77—84.
- Кисаров И. В. О переходе к цифровому рублю // // Вестник Тверского государственного университета. Серия: Экономика и управление.. — 2021.. — № № 1 (53),. — С. 198—208.
Холвас
- Цифровой суверенитет. Зачем правительству понадобился крипторубль (рус.). Forbes.ru. Дата обращения: 17 Ноха сарин 2025.
- ЦБ анонсировал появление цифрового рубля (рус.), Взгляд.ру. Дата обращения: 17 Ноха сарин 2025.
- ЦБ задумался о выпуске цифрового рубля (рус.). Forbes.ru. Дата обращения: 17 Ноха сарин 2025.
- В России испытают цифровой рубль на практике - Газета.Ru | Новости (рус.), Газета.Ru. Дата обращения: 17 Ноха сарин 2025.
- Сбербанк опасается роста ставок из-за запуска цифрового рубля (рус.), Коммерсантъ (15 декабря 2020). Дата обращения: 17 Ноха сарин 2025.
- Массовое кодирование В России появятся цифровые рубли. Как новая валюта изменит экономику? (рус.), Lenta.ru. Дата обращения: 17 Ноха сарин 2025.
