Wylie
Wylie һальг — йирин англь бичгин машин деер бәәдг үзгиг ашглҗ, төвд бичгиг һальглх арһ болна. Эн системиг Америкин эрдмт-номт Туррелл В. Уайлиһин нерәр нерлсн учрнь, номт бийнь эн системиг бүтәһәд, 1959 җилд Һарвардын Азь судллын сеткүлд кевлгдсн ниитллдән тәәлврлҗ авч. Эннь дарунь Төвд судллд, икңкдән Америкин һальглх җурмлсн систем болв.
Түүкнь
Профессор Туррел Уайли 1979 җилд Вашингтона Ик Сурһулин Азин келн, урн-зокалын тиңкмд көдлҗ йовсн багш бәәҗ. Төвд келиг роман үзгәр альк чигн схем Төвд келнә күүндәнә әвәг хуулврлх эс гиҗ Төвд келнә бичгин дүрмиг яг-таг хуулврлхв гисн эрглзәтә тулһрна. XI зуунд Төвд келнә зөв бичх зү тогтҗ, дуудлһнь дунд зууна сүл үйин дуудлһиг илркәлдг англь келнә зөв бичх зү, франц зөв бичгин дүрмтә хәрүлн яссар бәәсн төлә теднь икңкдән йилһәтә бәәв.
Өмнк һальгин схеммүд йилһәг хувах хандлһта бәәсн төлә зөрлһдән чигн төгс күрч чадсн уга. Вайлинь Төвд бичгиг бичсәрнь үнн зөв хуулврлх зөрлһәр бүтәгдсннь шинҗлх ухан, түүкин судлһанд күлән зөвшәргдхд күргсн күн болна. Эннь төвд үгин дуудлһиг харулх зөрлһтә биш юмн бәәҗ.