Бадмин Василийин Андрей

Рувики-с
В Рувики есть статьи о других людях с фамилией Бадмин.
Бадмин Василийин Андрей
Бадмаев А. В.jpg
Төрсн җил-өдрнь 1939 март сарин 2(1939-03-02)
Нас барсн җил-өдрнь 2020 январь сарин 16(2020-01-16) (80 лет)
Орнь  СССР → Flag of Russia.svg Орсин Холвана Улс
Шинҗлх ухана салврнь утх-зокъялын шинҗлт, хальмгч шинҗлт
Аҗлын һазрнь РАН-ын Хальмг номин шинҗллтин келнә, утх-зокъялын болн тууҗин институт
Сурһульнь
Шаңнлнь RUS Honorary Worker of Higher Professional Education 2004 ribbon.svg

Бадмин Василийин Андрей (орс. Андрей Васильевич Бадмаев; 1939 март сарин 2 — 2020 январь сарин 16)[1] — советск болн Әрәсән Хальмгин утх-зокъялын шинҗләч, филолог номин кандидат, Әрәсән бичәчнрин Ниицәнә гешүн, Хальмг Таңһчин номин Ачта үүлдәч, Әрәсән ик мергҗлин эрдм-сурһулин һавьята көдләч[1]; Тодо-бичгин|тодо багш[2].

Намтрнь

Бадмин Василийин Андрей 1939 җилин март сарин 2-т Аһшин муҗин Тормосиновск района Попов күтрт төрсмн. Хальмгуд цааҗла харһулгдсн кемд Алтайин крайд Рубцовскин племовцесовхозд көдлҗ йовсмн. Бәәрн школыг төгсәчкәд, 1957-гч җилд Сарпулин багшнрин ик сурһульд Хальмг филологин әңгд орсмн. 1962-гч җилд Хальмг келнә болн утх-зокъялын багшин мергҗлтәһәр төгсәсмн. Бас тер җилд Москвад СССР-ин Номин Академин Азийн келн-әмтнә Ик сурһульд аспирантурт орсмн. 1963-гч җиләс авн 1965-гч җил күртл Советск Әәрмд церглсмн[1].

1967-гч җиләс авн 1974-гч җил күртл Бадмин Андрей Хальмг номин шинҗллтин келнә, утх-зокъялын болн тууҗин институтын утх-зокъялын әңгин ахлгч номин көдләч бәәсмн. (КНИИЯЛИ). Тер цагтан революцин урдк цага Хальмгин утх-зокъялын девшлтиг шинҗлнә[3]. 1969-гч җилд СССР-ин Номин Академин Дорд үзгин шинҗллтин Институтд кандидатск диссертациг харссмн. Төрнь: «Өөрд-хальмг утх-зокъялын эрт цага бумбс (XVII—XVIII зун җилмүдт)». 1970-гч җилин январь сарин 15-д Институтын шалһачнрин шиидврәр энүнд Филолог номин кандидат цол өгсмн[4].

КНИИЯЛИ-д Бадмин Андрей арвн җилдән көдлсмн, дорас авн өссмн — «баһ» нернәс авн утә-зокъялын секторин эрклгч күртл. 1975-гч җиләс авн Бадмин Василийин Андрей университетд орад көдлсмн. 1990-гч җилд Хальмг утх-зокъялын кафедрин эрклгч болад, 16 җилдән көдлсмн. Олн җилдән Хальмг Ик сурһулин Номтнрин Хүүвд ордг бәәсмн, кандидатнрин болн доктормудын диссертациг харслһна кергүдт орлцад шалһдг бәәсмн[1].

2020-гч җилин январь сарин 16-д, 81 настадан сәәһән хәәсмн[1].

Көдлмшнь

Бадмин Василийин Андрей хамгин түрүнд «тодо-бичг» («ясное письмо») шинҗлсмн. Хальмг утх-зокъялын тууҗин XVII—XX зун җилмүдин төрмүдәр бичсн дегтрмүднь нарт-делкәд өөрднрин тууҗ шинҗллһнд ик тәвц орулсмн. Номт өөрд-хальмгудын утх-зокъялын уул үүдәврмүд шинҗлҗ йовсмн: «Зая-Пандитан намтр», «Дөрвн өөрднрин туск түүк» Габан Шарабин Дөрвн өөрднрин туск түүк болн Батур Увш Түмнә Дөрвн өөрднрин туск түүк, «Хальмгин хаадудын ахр тууҗ», Боован Бадмин «Чикнә хуҗр» болн нань чигн шинҗлгдәд уга үүдәврмүд[4][2].

1969-гч җилд «Калмыцкие историко-литературные памятники в русском переводе» гидг хураңһу барлсмн, тернь моңһлчудын худм бичг болн хальмгин утх-зокъялыг дасҗах улст сән дөңг күргсмн[3].

Сүл җилмүдт Хальмг Ик сурһульд көдләд бәәҗ нәәмн дегтр болн зун шаху өгүлл бичҗ һарһсмн; теднәс кесгнь талдан келмүдт орчулгдсмн[1]. «Хальмгин утх-зокъялын тууҗ» (1981) олн түрвәчнрин үүдәлтин Негдгч ботьд ик тәвц орулсн номт. Олн түрвәчнрин үүдәлтсиг һардҗ йовсмн, ясачар болн шалһмчар көдлдг бәәсмн. Хальмг Таңһчин школын сурһульчнрт хальмг келнә болн утх-зокъялын сурһлһна дегтрмүд тогтаҗ һарһҗ бәәсмн. Номт XX зун җилин хальмгин бичәчнрин үүдәврмүдин шинҗлллтс кесмн, тер дунд Канукан Хартин, Амр-Санана Антона, Манҗин Нимгрә, Калян Санҗин, Сусен Аксёна, Сән-Белгин Хасрин, Леҗнә Цернә, Көглтин Даван болн нань чигн[1].

Номтын дегтрмүд[3]:

  • 1971 — «Тод бичг эврән даслт»,
  • 1975,1984 — «Революцин урдк хальмгин утх-зокъял»,
  • «Зая-Пандит: Хальмг бичгин җигсәлтс»,
  • «Зая-Пандитан намтр»,
  • 1984 — «Чикнә хуҗр» Харамба Боован Бадмин нәәрүлһн,
  • «Сарин герл: Рабджам Зая-Пандитан тууҗ».

Темдглл

  1. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 Ректорат КалмГУ. Ушел из жизни известный ученый Андрей Васильевич Бадмаев. Калмыцкий Государственный Университет им. Б. Б. Городовикова. kalmsu.ru (17 Туула сарин 2020). Дата обращения: 23 Үкр сарин 2025. Архивировано из оригинала 21 Туула сарин 2020 года.
  2. ↑ 1 2 Мингиян Линджиев, Евгений Бембеев. Научный мир Калмыкии понес невосполнимую утрату: Ушел из жизни великий ученый Андрей Васильевич Бадмаев (рус.). elista.bezformata.com (17 Туула сарин 2020). Дата обращения: 23 Үкр сарин 2025.
  3. ↑ 1 2 3 К 80-летию со дня рождения Андрея Васильевича Бадмаева — Национальная библиотека им. А. М. Амур-Санана. Национальная библиотека имени А. М. Амур-Санана Республики Калмыкия. kalmnlib.ru (27 Лу сарин 2019). Дата обращения: 23 Үкр сарин 2025. Архивировано 1 Бар сарин 2019 года.
  4. ↑ 1 2 Ушел из жизни известный калмыцкий ученый Андрей Васильевич Бадмаев, РИА Калмыкия (17.01.2020). Архивировано 7 Лу сарин 2020 года. Дата обращения: 23 Үкр сарин 2025.

Утх-зокъял

  • Мингиян Лиджиев. Он раздвинул просторы калмыцкой науки // Хальмг үнн. — 2014. — 27 Лу сарин (№ 32—33). — С. 13.
  • Андрей Бадмаев. Полвека назад // Калмыкия сегодня. — 2018. — 5 Һаха сарин (№ 30). — С. 8.
"https://xal.ruwiki.ru/w/index.php?title=Бадмин_Василийин_Андрей&oldid=319507" халхас авсн