Балакан Алексей

Балакан Алексей
орс. Алексе́й Гучи́нович Балака́ев
Төрсн цаг-өдр	10 февраль сарин 1928(1928-02-10)
Төрсн һазр	Шикирта, Яндыко-Мочажн улус, Хальмг автономин бус-нутг (ода Буруны (Әәдрхнә бус-нутг), Наримана әңг (Әәдрхнә бус-нутг), РСФСР
Өңгрсн цаг-өдр	9 май сарин 1998(1998-05-09) (70 наслсмн)
Өңгрсн һазр	Элст, Хальмг Таңһч, Әрәсә
Иргншл	СССР →  Орсин Холвана Улс
Мергҗл-үүлнь	поэт, драматург, орчулач
Үүдәврмүдин төрл-зүүлнь	роман, түүк, наадн, поэм, шүлг
Үүдәврмүдин келн	хальмг
Шаңнлнь

Балакан Алексей (орс. Алексе́й Гучи́нович Балака́ев; 1928 февраль сарин 10, Яндыко-Мочажный улус^[d], Калмыцкая автономная область^[d] или Буруны^[d], Астрахань муҗ — 1998 май сарин 9, Элст) — хальмг шүлгч, драматург, орчулач, Хальмг олн-әмтнә бичәч.

Намтрнь

Балакан Алексей 1928-гч җилин февраль сарин 10-д Шикртә (ода эн селән Әәдрхнә бус-нутгин Наримана әңг) селәнд төрҗ һарсмн. 1941-гч җилд колхозд экләд көдлсмн. 1943-гч җилд хальмг улс цааҗла харһсн цагт Сиврүр туугдсн билә. Тенд Красноярск балһснд В. Суриковин нертә зурачнрин школд багшин эрдм авад Чернореченский (ода Новочернореченский) селәнә № 33-гч тойгта школд зурлһна багшар көдлҗ йовсмн. Тер саамд эн экләд литературин халхар үүлддг болсмн. Энүнд Сиврин күн, бичәч Сергей Сартаков дөңг болсмн, тер 1948-гч җилд декабрь сарин 19-д Балакан Алексейин Сиврин улсин туск «Первые шаги» үүдәврнь «Красноярский рабочий (газета)» газетд барлсмн.

Санлын сәмбр

1957-гч җилд Хальмгтан ирсн цагтан Балакан Алексей Хальмг үнн газетд көдләд, дарунь — Хальмг дегтр һарһачин редактор болла.

1961-гч җилд Элистин багшнрин училищ төгсәлә.

1963-гч җилд Балакан Алексей Максим Горькийин нертә литературин ик сурһульд өөдән дамҗа сурһуль төгсәсмн. 1969-гч җилд Максим Горькийин нертә литературин ик сурһулиг төгсәсмн. 1975-гч җилд — ГИТИСин драматургийин өөдән дамҗа сурһуль дассмн.

1992-гч җилд Хальмг олн-улсин бичәчин нер зүүсмн.

Үүдәлтнь

Хальмг литературт күч-көлсчнрин бәәдл-җирһлин туск «Элст деер мандлсн одн» гидг түрүн роман болн хальмг улс цааҗла харһсн цагин туск «Һурвн зург» түүк бичсн зокъялч болҗ орла.

Сүл җилмүдтән Алексей Гучинович үүдәлтән драматургийд тусхасмн. Энүнә бичсн «Иткл» наадн была 1964-гч җилд Басңга Баатрин нертә Хальмг драмин театрт тәвгдлә. «Элстин вальс» нерлһтә хальмг түрүн көгҗмин шог нааднд Балакан Алексей либретто бичсмн. 

1957-гч җилд һурвн өдртән хальмгин нертә җаңһрч Шавалин Давад гиичләд, терүнәс соңссн хальмг йөрәлмүд бичҗ авад, 1960-гч җилд салу хураңһу дегтр һарһсмн.

Якуб Коласин шүлгүд болн Николай Островскийин «Как закалялась сталь» романыг орчулсмн.

Олна ниитин үүлдврнь

Балакан Алексей Хальмг АССРин Деед Хүүвин элчтн болҗ кесг дәкҗ суңгдсмн, Җаңһрин шинҗллт Җаңһрин шинҗллтин джангароведение зөвллтд ордг бәәсмн, Сойлын болн заң-авьясин зөвллтд ордг бәәсмн, «Шинрлт» нерлһтә бичәчнрин Ниицәнә заллтд ордг бәәсмн.

Үүдәврмүднь

Хальмг келәр

• Түрүн дун, шүлгүд, 1959 җ.;
• Сәәхн күүки Саглр, тууҗ болн келврмүд, 1961 җ.;
• Ленинә белглсн кишг, шүлгүд, 1962 җ.;
• Элст деер мандлсн одн, роман, 1963 җ.;
• Һурвн зург, түүк, 1963 җ.;
• Алтн булг, түүкс, 1965 җ.;
• «Җивртә баһ насн», Поэм болн шүлгүд, 1965 җ.
• «Нарн, намаг әдсл», 1978 җ.;
• Правительствин даалһвр, 1981 җ.
• «Тер одна нерн», 1982 җ.;
• Златогрудый юноша Джиргал и мудрая красавица Кишгтя, 1983 җ.;
• Один в степи ветер, 1983 җ.;
• Солнце моей жизни, 1983 җ.;
• Седая и молодая Сарпа, 1984 җ.;
• Солнце, благослови меня, 1984 җ.;
• В степи орлиной, 1985 җ.;
• Заалу зерг (Мужество), 1985 җ.;
• Судите меня сами, 1986 җ.

Орс келәр

• Степная искра, шүлгүд, 1961 җ.

Шаңнлнь

• Медаль "Төрскән харсгч Алдр дәәнә цагт күч-көлснә тус күргснд нерәдсн";
• Хальмг АССРин Ока Городовиковин нертә мөрән лауреат (1979);
• Хальмг олн-әмтнә бичәч (1992).

Ном-зү

• Сибирь — суровая и нежная… (рус.). — Архивная копия главной страницы русского раздела Рувики. Дата обращения: 29 Така сарин 2025. Архивировано 6 Хулһн сарин 2010 года.
• Балакаев, Алексей Гучинович (рус.). Дата обращения: 29 Така сарин 2025.
• М. Э. Джимгиров. Писатели советской Калмыкии. — Элиста: Калмыцкое книжное издание, 1966. — С. 45—51.