Баһчуд болн бичкдүд (Үндсни төсв)

«Баһчуд болн бичкдүд» Үндсни төсв орс. Молодёжь и дети (национальный проект)
Эклснә җил-өдрнь	2024-гч җил
Дууссна җил-өдрнь	2036-гч җил
Учрнь	2030-гч җиләс авн 2036-гч җил күртл тогтасн № 309 тойгта «Әрәсән Федерацин үндсни делгрлтин күслин туск» заавр
Орлцачнрнь	50 сай күн
Ашгнь	«Түрүңксин җисән» төсвин йовудт 6942 керг-үүлдврмүд давв; Нарт-Делкән баһчудын фестивальд 20 миңһн күн орлцв;
Хохргчнрнь
Һарунь	үндсни төсвд ут тоодан 3,7 дуңшур арслң йилһгдв

2024-гч җилин май сарин 7-д Әрәсән Йирңкәлгчин закврар тогтагдад бүрдәгдсн N309-гч тойгта «2030-гч җиләс авн 2036-гч җил күртл Әрәсән Федерацин делгрлтин күслд нерәдгдсн» «„Баһчуд болн бичкдүд“ Үндсни төсв».Сурһулин үндсни номиг тогтахин төлә кергтә хамг тоот бүрдәһәд, төрскндән халуч седкл сергәх күслтә төсв. Энүг күцәх бүрдәцнр болн эдл-эхус: Әрәсән Федерацин эрдм-сурһулин Министерств, Әрәсән баһчудын Ниицән (орс. Росмолодёжь), Әрәсән Федерацин Төрскән харслһна Министерств болн Росгвардь. Ут тоодан орлцачнрин то — 50 сай улс. Общий бюджет — 3,7 трлн рублей.

Өмнән тәвҗәх күслтс

Әрәсән Федерацин Правительствиг Йирңкәлгч закврарн 2030 җил күртл хамг бичкдүдт, бөдүн көвүд-күүкдт, баһчудт иргчдән олзлх чадвр өгх тоотыг тогтатха, гисмн. Тер мет баһчуд бичкнәсн авн иргчдән кех кергән шүүҗ авч чадҗана. Терүнд дәкәд темдглгдҗәх тоот дунд: эрдм шүүҗ авх кергт, бийиннь өслтд күч күргҗәх болн төрскндән халуч седклтә баһчудын то 75,1 % күрх зөвтә; эврә дурар буйнч седклин кергүдт орлцҗах баһчудын то 45,8 % күрх зөвтә; Әрәсәдән бәәһәд, тәвсн күслдән күрх ицлтә баһчудын то 85 % күрх зөвтә; һазадын ордудас Әрәсән ик сурһульд сурчах, номин халхар үүлддг бүрдцсин көдлмшт орлцҗах оютнрин то 500 миңһн күн болҗ өсх зөвтә.

Правительствин толһачин дарук Дмитрий Чернышенко: «Баһчуд болн бичкдүд» Үндсни төсвд олн улс орлцҗана. Тернь 50 сай шаху улс, цуг Әрәсән улсин тооһин һурвна, ташр деернь багшнрнь болн эк-эцкнрнь немхлә цуг Әрәсән улсин тооһин өрәл болҗ һарчана.

Тер мет сойлын, келн-әмтнә үүдәлтин, искусствин халхар Әрәсән үндсни авъяс, бәрц делгрүлҗәх төсвсин 80 %-нь Әрәсән хазнас теткгдҗәнә. «Баһчуд болн бичкдүд» Үндсни төсвиг күцәлһнд 2025-гч җилд 458 138,3 сай арслң орулгдҗана, 2026-шч җилд — 547 375,6 сай арслң йилһгдҗәнә, 2027-гч җилд — 550 342,1 сай арслң.

Үндсни төсвиг күцәлһнд 2025-гч җилд (2025)

Үндсни төсвин йовудт билгтә бичкдүдт сурһуль өгх 12 школ секгдх, 8 миңһн шаху школмуд ясх, 2 сай үлү баһ наста эрдмчнриг экономикин халхар үүлддг эдл-ахуст орулхин төлә белдх, 800 баһчудын лабораторий болн 50 өөдән чинртә инженермудын школмуд секх, ик сурһульд 25 университетмудин кампус тосхх, 800 оютнрин хамтын бәәрин гермүд ясх күслтә.

Федеральн төсвмүд

«Баһчуд болн бичкдүд» Үндсни төсвд эн Федеральн төсвмүд орулгдв:

• «Әрәсә — боллцана орн-нутг»;
• «Бидн хамдан»;
• «Әрәсә орчлңд»;
• «Бичкдүдт хамгин сәнь»;
• «Гүргүд йовх школмуд»;
• «Багшнр болн сурһмҗлачнр»;
• «Өдгә цагин кампус тосхлһн»;
• «Өсҗ йовх удрдгчст нерәдгдсн ик сурһуль»;
• «Мергҗллт (федеральн төсв»;
• «Түрүлт-2030».

«Мергҗллт» сурһулин көтлврәр 2 сай шаху эрдмчнриг белдх күсл бәәнә (2025)

Күцәлһнә йовуд

2025-гч җилин март сарин шинҗллтәр, «Баһчуд болн бичкдүд» Үндсни төсвин йовуд иим ашта болв:

• «Түрүңксин җисән» төсвин йовудт 6942 керг-үүлдврмүд давв;
• Нарт-Делкән баһчудын фестивальд 20 миңһн күн орлцв;
• «Ик сурһульд онлайн орлһн» гидг көтлврт һазадын ордудас сурчах оютнрин ниилвр халх бүрдәгдв; 
• Әрәсән 12 сән гисн школмудын то диглгдв;
• дунд сурһулин ханьд сурһлһна болн көдлмшин Цутхлңгуд бүрдәгдсмн;
• 940 баһчудын лабораторь секгдв;
• «Селәнә багш» гидг төсвәр 7 500 багшнр мөңгәр теткгдв;
• классин һардвр авсн 800 миңһн багшнр төсвин мөңгәр теткгдв.

«Баһчуд болн бичкдүд» Үндсни төсвин мөңгнә теткврнь ут тоодан 3,7 дуңшур арслң күрв (2025)

Немр зәңг

2025-гч җилин июнь сарин 5-д орс келиг дөңглһнә төрәр болсн сүүрт Әрәсән Йирңкәлгч Владимир Путин урднь учрасн «Пушкина цааснта» әдләр «Бичкдүдин дегтрин цаас» эдлврт орулх зәңг орулв.

Темдглл