Каспийский хөрүлтә һазр
| «Каспийский» региональн чинртә орн-нутгин йиртмҗин хөрүлтә һазр | |
|---|---|
| Категория ЙХНН — IV (Әмтә тоотиг болн эдн нугтлдг ормиг бүртклһнә девскүр) | |
| Һол тодлвр | |
| Аһу | 394 км² |
| Дунд өндрнь | - 28 м |
| Бүрдәсн цагнь | 1975 җил |
| Бәәх ормнь | |
| 45°29′00″ с. ш. 47°27′00″ в. д.GЯO | |
| Орн-нутг | |
| Субъект РФ | Хальмг Таңһч |
| Район | Лаганин район |
| Ближайший город | Лагань балһсн |
Каспийский (орс. Каспийский) — региональн чинртә орн-нутгин йиртмҗин хөрүлтә һазр. Эн 1975 җилин апрель сарин 9-д Хальмг АССР-ин Министрмүдин Хүүвин № 181 тойгта «Каспийин районд „Каспийский“ йиртмҗин хөрүлтә һазр тогталһна туск» Тогтаврар бүрдәгдсмн.
Һазр-зү
Хөрүлтә һазр Лаганин района теңгсин ар-дорд үзгәр, Каспийин көвәһәр бәәх намтр дор һазрин нег әңгд бәәнә, энүнд цотхрмуд, нуурмуд болн боодгуд орна, дәкәд бэровин толһас болн толһас хоорндк хотхрмуд бас орна[1]. Каспийин теңгс талкнь салькна шүрүн дольгана цоклһнд тегшрсмн. Теңгсин усн дүүрсн цагт хөрүлтә һазрин 5 % усн дор орна[1].
Хөрүлтә һазр теңгсин янзта. Кезәнәс авн эн һазр Каспийин йорал болҗ йовсмн. Хвалына эрт цага хүврлһнд орсн цагтан теңгсин көвәһәс өндрләд үлдсмн. Тер цагт һарч ирсн өндрлмүд зергләндән толһас болад бэровин толһас тогтасмн. Толһас хоорндк ормар нуурмуд болн царңгуд тогтсмн[1].
Күслтс
«Каспийский» хөрүлтә һазрин күслтсин төв төр — усна күшлиг, зерлг такаг болн яман тоодгиг хадһллһн болн нань чигн энүнд бәәршлдг шовудыг болн аң-аһрусдиг харсҗ тоооһнь өскхин төләд тогтасмн[2].
Хөрүлтә һазрин күслтс[2]:
- йиртмҗин йирин бәәдлиг хадлһллһн;
- йиртмҗин көрңгин бәәдлиг тогтаҗ хадһллһн;
- усна күшлиг, зерлг такаг болн яман тоодгиг хадһллһн;
- хатяр бәәдлтә аң-аһрусдиг болн шовудиг харслһна диглмиг тогталһн;
- экологийин теңцәг хадһллһн;
- тогтагдсн харслһна диглмиг нуралго номин шинҗллтин кергүд давулх;
- бәәрн улс дунд йиртмҗин көрңгин бәәдлиг хәәрлҗ эдлҗ, харсҗ хадһлдг дасхх зәңгллһн.
Аң-аһрусд болн урһмлмуд
Хөрүлтә һазрин усна көвәһәр царңгуд бәәнә: йөркүг кевтин, арат сүл кевтин, кермг-йөркүг бәәдлин болн нань чигн.
Усна тогтацмуд зуульчлдг, үүрлдг, үвлздг болн зуульчллһна кемд сууҗ амрдг шовудин орм болна. Энүнд Хальмгин һазрт бәәх хамгин бөдүн зерлг така бәәршлнә. Хагсу ормар тоодг, яман тоодг, цаһан сүүлтә баарң болн нань чигн шовуд үвлзнә[1].
Темдглл
- ↑ 1 2 3 4 Почвы заказника «Каспийский», площадь 39,4 тыс. га. Департамент по охране и рациональному использованию охотничьих ресурсов РК. Организован постановлением СМ КАССР в 1975 г. Архивировано из оригинала 4 март сарин 2016 года.
- ↑ 1 2 Положение о Государственном природном заказнике регионального значения «Каспийский» (рус.). garant.ru. Информационно-правовой портал «Гарант.Ру» (19 Мөрн сарин 2010). Дата обращения: 1 Үкр сарин 2025.
Холвас
- сайт Минприроды Калмыкии. Архивировано из оригинала 13 Така сарин 2012 года.