Май сарин Нег шин

Рувики-с
Майин нег шин
Первомай фото.png
Зүүл Күч-көлсчнрин болн профсоюзин байрин өдр
Алвн йосна нернь Одгә цагин Әрәсәд — Хаврин болн күч-көлснә байрин өдр
Бас нернь Күч-көлснә байр, Күч-көлснә өдр, Хаврин болн Күч-көлснә байр, Хаврин болн Күч-көлснә өдр, Нарт-делкән күч-көлсчнрин нөкдлтин өдр.
Чинрнь СССР-т болн Әрәсән Федерацд нарт-делкән күч-көлсчнрин алдр байр
Бәәһүлгдснь 1889 җилин июль сарла Парижин Хойрдгч интернационалын конгресс Хеймаркетд болсн Чикагон буцлтд әмнәсн хаһцсн улсин санлд батлсмн
Темдглгднә Нарт-делкән байр
Җил-өдр Май сарин 1
Кедгнь демонстрац, цуглран
Холвгддгнь Хеймаркетд болсн буцлт, Чикаго
Логотип РУВИКИ.Медиа Медиафайлы на РУВИКИ.Медиа

Майин нег шин (орс. Пе́рвое ма́я, Первома́йин нәр (Нарт-Делкән тууҗд байрин өдрин нернь — Нарт-Делкән күч-көлсчнрин нөкдлтин өдр[1]) — энүг делкәд кесг нутгуд май сарин 1-д темдглнә. Өдгә Әрәсәд — Хаврин болн Аҗлын байрин өдр.   Байр бүрдәгдсн тууҗд 1886-гч җилин май сарин 1-д Чикагон Хеймаркет тавлңд болсн буцлт орна. Тер өдриг темдглх шиидвр 1889-гч җилд батлгдсмн . Әрәсән имперьт, кесг нутгуд хоорнд түрүн болҗ 1890-гч җилд темдглгдсмн[1].   Нутг нутгас нерәдлһнь йилһрнә. Делкән зәрм нутгуд аҗлд, күч-көлсчнрт нерәдсн байрин өдрмүд майин 1-лә ирлцхш.   Йириндән Майин нег шин — амрлһна өдр болна. Әрәсәд Майин нег шин байрла цөөкн өдрин амрлһн болдг йоста[2].  

Тууҗ

1856-гч җилин апрель сарин 21-д Австралийд көдләчнрин җисән 8 часин көдлмшин өдр тогтах седвәр һарһсмн[3]. Көдлмшин ормд австралийн көдлмшчнр буцлт өргәд кесг кергүд давулҗ.   

1886-гч җилин май сарин 1-д США-д болн Канадад кесг цуглран болсмн[3]. Терүнд 200 миңһн көдлмшчнр көдлмшән хаяд орлцсмн

Нәәмн частан көдлх. Нәәмн частан амрх Восемь часов на отдых. Нәәмн частан босад, седвәрән медүлҗ бәәнәвдн! — Америкин негдл штатмудын буцлтын орлцачнрин дуудвр (1886-гч җилин май сарин 1)[4].

Дарани тиим буцлт америкин көдләчнр 1890-гч җилин майин 1-д давулхар зуралсмн[3].

  1886-гч җилин май сарин 4-д Чикагод Хеймаркетин буцлт  (рус.) (хал. болсмн (көдлмшчнр полицин цааҗлтыг уурахар боссмн), аштнь анархистнрин зәрм улс үкв: Август Спис, Альберт Парсонс, Адольф Фишер, Джордж Энгельман, Луис Лингг, Михаэль Шваб, Сэмюэл Филден болн Оскар Неебе[5].  

1889-гч җилин июль сард 1886-гч җилин май сарин 1-д болсн буцлтын санлд нерәдәд, 1886-гч җилин май сарин 4-д әмнәсн хаһцсн көдлмшчнрин санлд нерәдәд болн тиим цагнь ирсн учрар, дарани өргн буцлтыг 1890-гч җилин майин 1-д зуралад, II-гч Интернационалын Парижскин конгресс май сарин Негиг Нарт-Делкән күч-көлсчнрин нөкдлтин өдр гиҗ нерәдсмн. Ирх 1890-гч җилд буцлт өргх болсмн, цуглранд 8 часин көдлмшин өдр тогтах дуудвр болн нань чигн дуудвр босхх шиидвр батлгдсмн[1].

Пролетарийин бүрдәцсин дуудврар, май сарин 1-д көдлмшчнрт һару угаһар көдлмшән зогсах — II-гч Интернационалын Парижскин конгресс зәңглсмн[6].

1890-гч җилд 8 часин көдлмшин өдр закалх цуглранд Германин, Америкин, Даниин, Бельгиин, Австро-Венгрин, Италин, Испанин, Францин, Норвегин болн Швецин көдлмшчнр орлцсмн[7]. 1891-гч җилд ll Интернационалын Брюсселин конгрессд нутг болһн бийнь эн байр темдглх өдр тодлҗ авх зөв өгсмн[7].

Цуг социал-демократическ партин бүрдәцс болн цуг нутгудын профсоюзмуд майин негнд шунҗ орлцад, 8 часин көдлмшин өдр тогтах, пролетариатын дуудврмуд закалһна болн цуг әмтнә эвин бәәдлин төлә цуглрҗ бостн, — гисн дуудвриг 1904-гч җилд II-гч Интернационалын зурһадгч конференцд батлсмн[6].

 

Әрәсән империй

1890-гч җилд Әрәсән империйд түрүн болҗ, Варшавад, (тер цагт империн ханьд бәәсн), Нарт-Делкән күч-көлсчнрин нөкдлтин өдр темдглгдсмн. Буцлт босхгдад, терүнд 10 миңһн көдлмшчнр орлцсмн[1]. 1891-гч җилд Санкт-Петербургд 200 шаху күч-көлсчнр Михаил Брусневин һардврта Майин 1 шинд нерәдәд түрүн болҗ төршлин маёвкиг  (рус.) (хал. давулсмн[8].   Тер цагас авн Майин 1 шинд күч-көлсчнрин цуглранмуд болн маёвкс давулдг болсмн[1].   1903-гч җилд, Петербургас болн Москвһас нань, майин цуглранмуд Тверьд, Тулад, Самарад, Харьковд, Одессад, Тифлисд болн нань чигн Әрәсән империн балһсдт болсмн[9].   1914-гч җилд цуглаврмудт 500 миңһн шаху күн орлцсмн. Дарунь терүнд салдсмуд, матросмуд муҗмуд орлцдг болсмн[9].   1917-гч җилд Февральск революцин хөөн Майин 1 шинд сай күч-көлсчнр цуглрсмн[9]. Петроградт Марсовин тала деер цуглран болад, терүнд А. Ф. Керенский  (рус.) (хал. үг келсмн.   Большевикудын дуудврмуд[1]:  

  • «Долой министров-капиталистов»;
  • «Вся власть Советам»;
  • «Долой империалистические войны!».

 

Май сарин нег шин күч-көлсчнрин өдр болад, көдлмшчнрин ниицән болад, даҗрлһн угаһар социалистическин бәәдлд орх седвәртә, — гиҗ Владимир Ильич Ленин келсмн[6].

 

РСФСР болн СССР

1917-гч җилд Октябрьск революцин  (рус.) (хал. хөөн Майин 1 Интернационалын Өдр болсмн[10].   1918-гч җилд Москван Ходынскин тала деер цергин түрүн парад болсмн. Дарунь парадмуд Улан талвңг деер болдг болсмн[11].  

Первомай Дворцовин талвң деер темдглгдҗәнә. 1918. Санкт-Петербургин кинофотофонодокументмудын Цутхлң архив

1918-гч җиләс авн, РСФСР-ин күч-көлснә закасин Цааҗар, май сарин 1 амрлһна өдр болна[12].

  1928-гч җилин апрель сарин 23-т СССР-ин Цутхлң Суңһврин зөвллин «Интернационалд нерәдсн байрин өдрмүдин болн амрлһна онц өдрмүдин туск» тогтаврар, май сарин 2 байрин хойрдгч өдр болсмн[13].   Керг-үүлдврмүд[9]:  

  • Майин 1 — күч-көдләчнрин болн тәмрчнрин цуглаврмуд, цергчнрин парадмуд.
  • Майин 2 — маёвкс.

  Дуудврмуд[4]:  

  • «Слава человеку труда!»;
  • «Мир! Труд! Май!»;
  • «Заветам Ленина верны!»;
  • «Да здравствует 1 мая!».

  1933-гч җилд Москвад Улан талвңг деер май сарин 1-д дәкәд аһарин парад болсмн[9]. АНТ-20 «Максим Горький», И-16 болн нань чигн самолётмуд үзүлсмн.  

Энгельс балһснд болсн Первомайин цуглавр. 1932

Төрскән харсгч Алдр дәәнә цагт цуглаврмуд болн парадмуд болдган уурсмн[7].

 

«Колхозная газета», Венёвскин РК ВКП(б) болн күч-көлсчнрин элчтнрин Хүүвин седкүл. Венёв (Тульскин муҗ). 1941, № 68 (1774) (1 мая)

1956-гч җилд Москван Первомайин цуглаврин болн цергин парадын туск телеүзлврин түрүн репортаж болсмн[7].

 

Советск цагин ил бичг «Майин 1 шинин йөрәл!»

Цергин парадмуд 1968-гч җил күртл болсмн.

  1970-гч җилмүдт байрин өдрмүд (майин болн майин 2) Нарт-Делкән күч-көлсчнрин нөкдлтин өдр гиҗ тодлгдсмн[9]. Цергин парадмудын ормд тугмудта болн дуудврмудта иргнмүдин цуглаврмуд давулдг болсмн.   Цуг таңһчсар болдг кергүд дунд[9]:

  • маршин көгҗмс дахулад күч-көлсчнрин цувас бүрдәгдсмн. Төв цуглавр Москван Улан талвңг деер болдг болсмн;
  • чаңһар келәчәр төршлин дуудврмуд келдг болсмн;
  • администрацин бәәрнә хаҗуд трибунмуд тәвсмн, терүн деерәс КПСС-ин һардачнр цуглаврин орлцачнриг тосҗ үг келдг болсмн;
  • бәәрн болн цутхлң теле- и радиоһар тер кергүдиг үзүлдг болсмн.

 

Первомайла Советск Союзин күч-көлсчнр нөкдл капиталлистическ нутгудын революцин ноолданд орлцсн улста, амулң бәәдлин төлә, Коммунистическ бәәдл тогталһна төлә күчән өгч зүткнә, — гиҗ Л. И. Брежнев келсмн[6].

  1990-гч җилин май сарин 1-д первомайскин сүл цуглавр болсмн, теднә ардас демократ улс советин йосна өмнәс бичсн дуудврмудта йовсмн[9]; тер саамд телетрансляциг уурасмн, нутгин һардҗ бәәсн Михаил Горбачёв Мавзолейин трибунас бууһсмн.   1991-гч җилин май сарин 1-д Улан талвңг деер юмна үнн өссн учрар цуглавр болсмн. Терүг Москван профсоюзин федерац болн сүл профсоюзин Ассоциац бүрдәсн мөн[14].  

Советин йосна хөөтк Әрәсән бәәдл

1992-гч җилд Нари-Делкән күч-көлсчнрин нөкдлтин өдр Хаврин болн Күч-Көлснә Өдрт хүврсмн[1].   1993-гч җилд первомайскин цуглаврмудыг Үндсни харслтын Фронт  (рус.) (хал., «Күч-көлсчнрин Москва», Әрәсән Федерацин Коммунистическ парть бүрдәсмн. Москван Ленина проспект деер цуглаврчнр ОМОН-та туллдан болад, терүнд 150 күн шавтсмн[15][16]. 1993-гч җилд первомайскин цуглаврмудыг Үндсни харслтын Фронтru|Фронт национального спасения (Россия), «Күч-көлсчнрин Москва», Әрәсән Федерацин Коммунистическ парть бүрдәсмн. Москван Ленина проспект деер цуглаврчнр ОМОН-та туллдан болад, терүнд 150 күн шавтсмн[17][18].

Байрин цуглаврин орлцачнр. 1990-гч җилмүд

Ниигмин болн төршлин дуудврмуд[19][20]:

 

  • «Правительство банкротов — в отставку!»;
  • «МЫ не хотим платить за ВАШ кризис!»;
  • «Самоорганизация! Самоуправление! Самозащита!» и др.

  2004-гч җилд Новосибирскд түрүн болҗ первомайин шоглгч «Монстрация» гидг төсв давсмн. Сүл тиим төсв 2019-гч җилд болсмн.   2004-гч җилд батлсн шин закаһар, май сарин 2 амрлһна өдр болдган уурсмн[9]. Москвад Москван профсоюзмудын федерацин цувлһнд төршлин партьмуд орлцсмн.   2009-гч җилд профсоюзмудын партьс болн ниигмин бүрдәцс төршлин төсвмүд давулсмн. Үлгүрлхд, «Единая Россия» (ФНПР-та болн Молодая гвардия Единой России|МГЕР), «Справедливая Россия», «КПРФ», «Яблоко (партия)|Яблоко», «Солидарность (движение)|Солидарность», ЛДПР партьмуд[21]. Мероприятия сопровождались следующими лозунгами[21]: «План Путина — план Победы!», «Бонусы — пенсионерам», «Три малыша в семье — это норма!».   2013-гч җилд йирңкәлгч Владимир Путин Әрәсән Федерацин Күч-Көлснә Баатр нериг батлсмн. Тер урднь СССР-т бәәсн Социалистическ Күч-Көлснә Баатрин нертә ормд тогтагдсмн. Тер нериг тогтсн авъясар Әрәсән Федерацин Күч-Көлснә Баатрин нерәр Хаврин болн Күч-Көлснә Өдрлә шаңнлдг йоста.   2013-гч җилд Москван һудмҗсар 100 миңһн шаху цуглаврчнр орлцсмн[22].   2014-гч җилд профсоюзмудын бүрдәцс Цугәрәсән түрүн цувлһн Әрәсән кесг балһсдар болсмн[4]. 2014-гч җил күртл советин йосн уурсна хөөн тиим өргн Цугсоюзин цуглавр Улан талвңг деер болад уга бәәсмн. Тер җил Москвад ут тоодан 92 керг-үүлдврмү болсмн. Тедниг давулхин төлә 50 шаху ормс йилһҗ өгсмн.   2016-гч җилд Әрәсән зәрм бус-нутгудт первомайскин байр Пахата ирлцсн учрар, байрин өдрмг уурасмн[23].   2018-гч җилд байрин цувлһст 3 сай шаху күн орлцсмн[9]. Улан талвңг деер профсоюзмудын цувлһн болсмн. «Лужники» олимпийск ниилгт зуни кем экләд, мотоциклмудар, велосипедмудар болн самокатмудар узүллт тәвсмн. Горькийин паркд бииһин парад болсмн. Октябрин 50 җилин паркд цецгәсин Бал болсмн.   2020-гч җиләс авн 2022-гч җил күртл COVID-19 хальдврта гемәс иштә цуглаврмуд болдган уурсмн[9]. Первомайскин төсв онлайн эв-арһар давсмн: олн әмтн тугмудта болн дуудврмудта зургудан ниигмин саңсрһд тәвҗ үзүлсмн[9].   2023-гч җилд Москвад 200 керг-үүлдвр давсмн. Тедн дунд: концертмуд, мастер-классмуд, һудмҗсин театрин наадд, номин кергүд, көгҗмин сойлын керг-үүлдврмүд.   Самарад 2023-гч җилд дууһин нарт-делкән «Гитармуд зергләнд» гидг төсв давсмн[24]; керг-үүлдврмүд дунд «Мир, труд, май!» цуглавр-концерт, «Гренада» Әрәсән олн әмтнә хамтлаг болн Джими Макрэйин (Шотландь) үзүлщт, автомотогүүлгәнд мотоклуб «Сөөһин чонмуд» орлцсмн, самарин Туурмҗин бумбд цецгәс тәвлһн. Самарад Куйбышевин талвңг деер фестивалин бичкн балһсн бүрдәгдәд, терүнд һәәхүлмүд, музеймуд, наадна болн үүдәлтин ормс, лекцс давсмн[24]. Д. Д. Шостаковичин нертә Самарин оперин болн балетын театрт симфоническ оркестр эрдмән үзүләд, дирижёрч улс Крейг Робертс, Сашо Гачник (Словений), Франсуа Модеме (Франц) эрдмән үзүлссн[24]. «Художественный» кинотеатрт «Ржев» фильм үзүлсмн[24]. Сүүлднь «Декабрь», «Зверобой», LiberArte (Никарагуа), Rastrelli Cello Quartet (Германий) эрдмән үзүлсмн[24].  

ВДНХ-д болсн «Май! Труд крут!» гидг нерәдлһтә цуглаврт оютнр орлцҗ бәәсн кем. 2024-гч җилин май сарин 1

2024-гч җилд Москвад, «Труд крут» төсвин йовудт ВДНХ-д «Май! Труд крут!» гидг цувлһн болсмн. Терүн «Әрәсән оютнрин отрядмуд» болн Баһчудын кергүдин Федеральн агентств бүрдәсмн[25]. № 59-гч «Буудя» павильонд «ВЭБ.РФ. Бәәлһнә балһсд болна» гидг марһан байрин өдрин туск марһан болсмн[26]. № 248 тойгта дегтрин саңгд «Первомай, шатаҗ бә» гидг төсв болад, орлцачнр караоке дуд дуулсмн[25]. Сокольники цецрлгт «Поп-рокин дигләнд зун экллһн» фестиваль болсмн, терүнд «Над пропастью во лжи», «Без обид», Lissa и Samagi эрдмән үзүлсмн[26]. Горькийин нертә цецгәрлд «Май! Парк! Бег!» гүүлһнә урлдан болсмн. Дәкәд бииһин рок-н-ролл, бачата, балын би дасхдг төсв болсмн. Цецрлгәр «Би чамд луртав, мини хуучн цецрлг» болн «Хуучна цагас сансрин хол күртл» төсвмүд болсмн[26]. «Эрмитаж» садт «Сойлын пикник» гидг көтлвр болсмн, тепүнд симфо-джазин B-band хамтлаг эрдмән үзүлсмн, җөҗгчнр болн биичнр мастер-классмуд давулсмн. Зурачнрт онц пленэрмуд бүрдәсмн. Утх-зокъялд хотын чинриг темдгллһнә туск болн Москван һудмҗсин тууҗд нерәдсн лекцс умшсмн[26].

  Зәңллһнә бүрдәцсин темдглсәр, 2025-гч җилд Москвад майин 1-д нерәдәд, Хаврин болн Күч-Көлснә Өдрин керг-үүлдврмүд болсмн[27]. Майин 1 шинд Н. Э. Баумана нертә садт, «Северное Тушино», Сокольники цецгәрлст, Воронцово бууцд, Горькийин нертә цецгәрлд болн нань чигн ормсд мастер-классмуд, лекцс, көгҗмин концертмуд, тәмрин керг-үүлдврмүд, наадд, болн нань чигн кергүд давсмн. Санкт-Петербургд цувлһс, цуглаврмуд болн олна нәр болсмн[28]. Профсоюзмн кергүдин төрмүд 2025-гч җилд, профсоюзмудын сул Федерацин шиидврәр, болснь: 1941—1945 җҗ. Төрскән харсгч Алдр дәәнә 80 җилин өөн, Әрәсән профсоюзин җисәнә 120 җилин өөн болн ФНПРин 35 җилин өөн болсмн. Дуудврнь: «Баатрльг күч-көлсн — Диилврин лавта нәәлмҗ!»[29].  

Талдан нутгудт темдглдг авъяс

  • Англьд майин 1-д кесг балһсдар «майин модн»  (рус.) (хал. тәвәд, кенчрәр кеерүләд олна нәр давна[30].
  • Азийд цуглаврмуд, концертмуд, хулдана базрмуд, фестивальмуд давна, әмтнә ик зунь амрна, кесгнь гертән өрк-бүләрн темдглдг авъяста[4].
  • Африкд профсоюзин бүрдәцс кесг кергүд давулна, концертмуд, гаражин хулдан болна. Кесг ормар һәәхүлмүд бүрдәһәд, бәәрн урчнрин кегдлмүд хулдна[4].
  • Бразильд байрин өдр Dia do Trabalho гидг нерәдлһтә — Күч-Көлснә Өдр[31]. Нарт-Делкән күч-көлсчнрин нөкдлтин өдр гиҗ темдглгднә. Майин 1 шинд цуглаврмуд болн парадмуд болна. Профсоюзин төсвмүд, байрин нәр давна, тер дунд пикникуд болн футболын наадд болна[11].
  • Майин 1 шинд Белорусьд цуглаврмуд болна, терүг профсоюзмудын Федерац белднә, өрк-бүлсд нерәдсн кергүд, маёвкс, йилһән сән көдләчнр, профсоюзин зүткәчнр болн күч-көлснә ветеранмудыг шаңнлна[32].
  • Майин 1 шиниг Германьд der Tag der Arbeit гиҗ нерәднә — Күч-Көлснә Өдр. Das Maibaum авъяс бәәнә — «майин модн», кенчрәр кеерүлсн модн иш. Талвңг деер хуучна тууҗ-түүксәр наадд тәвнә. Модн ишиг босхсна дару цувлһн, наадд, немш колбас иддәд нәр давулна. Германин Ар үзгин захин улс олн хот-холыг тергн деер ачад кеер авч һарад өрк-бүләрн пикникд йовна[33]. Зәрмдән майин 1-д Берлинд полицин болн цуглаврин улс хоорнд түлклдән болна[34].

 

  • Первомайин цуглавр Берлинд, 2005

    Первомайин цуглавр Берлинд, 2005

  • Первомайин 100 җилин өөнд һарсн ГДР-ин дурсхлын даэеншг, 1990

    Первомайин 100 җилин өөнд һарсн ГДР-ин дурсхлын даэеншг, 1990

 

  • Грецд Первомайла күүкд болн баһчуд һаза әмт тосад хаврла йөрәһәд, Хаврин зәңглчиг — түрүн харадас хәәһәд йовна[4].
  • Майин 1 шинд испань улс Нарт-Делкән күч-көлснә өдр темдглнә. Испаньд эн өдриг көдләчнрин харслтын кергүд болн көдләчнрин нәәрмдлд тусхана. Кесг балһсдар цуглаврмуд, цувлһд давулгдна[35]. Бас эн өдрлә күүкд улст хаврин цецгәс белглдг авъяс бәәнә[4].
Первомайин цуглавр Барселонад. Зургин түрвәч Quique García. 2024
  • Ирландьд улан бүчмүдәр долаңк модыг кеерүлдг йоста, терүнә өөр күсл саналдг авъяс бәәнә[30].
  • Кубад майин 1-д Күч-Көлснә Өдр темдглнә. Балһсдар цуглаврмуд болн цувлһс болна. Первомайин өмн һудмҗсиг тугмудар, олн-зүсәр кеерүлдг йоста[36].
  • Нидерландд майин 1 амрлһна өдр болхш, зуг кесг улс эн өдрлә эврә дурар көдлмшәсн сулдхвр авад амрдг йоста[37].
  • Парагвайд майин 1-д кесг бүрдәцсин ахлачнр көдләчнрән кеер авч һарад нәр давулна[11].
  • Дакарт, Сенегалын хотл балһснд майин 1-д әдл хувцта, тамтамста олн әмтнә цуглаврмуд болна. Парадын хөөн көдлмшчнр профсоюзмудар дамҗад нутгин толһачд «һундлһнта блокнот» бәрүлнә[7] терүнд күч-көлсчнрин бәәдл сәәрүлхин төлә кех кергүдин тоотс заадг йоста[38].
  • США-д цуглаврмуд болн цувлһс болна. Нью-Йоркд олн әмтн велогүүлһнә урлдан болна[11].
  • Финляндьд апрель сарин 30-д Первомайин нәр Хельсинкд болна. Майин 1-д оютнрин хаврин карнавал болна[39]. Парадын орлцачнр цаһан махлас өмсәд (лицей төгсәсн оютнр өмсдг махлас). Асхн 6 часла оютнр цаһан махлаг нимфа Хавис Амандан  (рус.) (хал. бумбин толһад зална[39].
  • Шри-Ланкад майин 1-д Нарт-Делкән Күч-көлсчнрин өдр темдглгднә. Эн өдрлә цуглаврмуд болн цувлһс болна, тедниг профсоюзин бүрдәцс болн көдләчнрин ниицәс белдәд давулна[40].
  • 1996-гч җилд Хасгин нутгт Күч-көлснә Өдр май сарин 1-д болдган уурсмн. Майин 1-д Хасг нутгин олн әмтнә негдлтин өдр темдглнә.
Шри-Ланкан дәәчнрин социалистнрин партин гешүд Владимир Ленина зургта йовх кем. Коломбо, Шри-Ланка. 2024. Зургин түрвәч: Eranga Jayawardena

Темдглл

  1. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 1 мая - Праздник весны и труда. Справка, РИА Новости (9 Мөрн сарин 2025). Дата обращения: 1 Хөн сарин 2026.
  2. ↑ Началась последняя полная рабочая неделя перед майскими праздниками. На следующей неделе будет всего три рабочих дня. РБК Life (21 Мөрн сарин 2025). Дата обращения: 1 Хөн сарин 2026.
  3. ↑ 1 2 3 Каково происхождение Первого Мая? propaganda-journal.net. Дата обращения: 1 Хөн сарин 2026.
  4. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 1 мая 2025: суть, история и традиции Первомая, когда, где и как начали отмечать Праздник Весны и Труда, Lenta.RU. Дата обращения: 1 Хөн сарин 2026.
  5. ↑ Бессмертный К. С.. История  Дня  Гнева  (Первомая). samlib.ru. Дата обращения: 1 Хөн сарин 2026.
  6. ↑ 1 2 3 4 День международной солидарности трудящихся, «Научная Россия» - электронное периодическое издание. Дата обращения: 1 Хөн сарин 2026.
  7. ↑ 1 2 3 4 5 Первое мая: история появления праздника, традиции, как его отмечают, РИА Новости (27 Мөрн сарин 2023). Дата обращения: 1 Хөн сарин 2026.
  8. ↑ Роженцова, О. История 1 мая. Как отмечали в СССР и что празднуют в России. А ещё — как Первомай менял свои названия. РБК Life (27 Мөрн сарин 2024). Дата обращения: 1 Хөн сарин 2026.
  9. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 История 1 мая. Как отмечали в СССР и что празднуют в России, РБК Life. Дата обращения: 1 Хөн сарин 2026.
  10. ↑ Основные законодательные и правовые материалы. Кодекс законов о труде 1918 года. hist.msu.ru. Дата обращения: 1 Хөн сарин 2026.
  11. ↑ 1 2 3 4 Ксения Эпова. 1 мая: история и традиции праздника — в статье на Zoon.ru (неопр.). zoon.ru. Дата обращения: 1 Хөн сарин 2026.
  12. ↑ Кодекс законов о труде 1918 года. Дата обращения: 1 Хөн сарин 2026. Архивировано 1 Хөн сарин 2015 года.
  13. ↑ Постановление ЦИК СССР от 23.04.1928 "О праздничных днях, посвященных дню Интернационала, и об особых днях отдыха" (рус.). consultant.ru. Дата обращения: 1 Хөн сарин 2026.
  14. ↑ Фильм Май тревог и надежд.. (1991) (рус.). web.archive.org. Дата обращения: 1 Хөн сарин 2026.
  15. ↑ Предварительный отчет о массовых беспорядках,  имевших место в Москве 1 мая 1993 года. web.archive.org. Дата обращения: 1 Хөн сарин 2026.
  16. ↑ Предварительный отчет о массовых беспорядках,  имевших место в Москве 1 мая 1993 года. 1993.sovnarkom.ru. Дата обращения: 1 Хөн сарин 2026.
  17. ↑ Предварительный отчет о массовых беспорядках,  имевших место в Москве 1 мая 1993 года. web.archive.org. Дата обращения: 1 Хөн сарин 2026.
  18. ↑ Предварительный отчет о массовых беспорядках,  имевших место в Москве 1 мая 1993 года. 1993.sovnarkom.ru. Дата обращения: 1 Хөн сарин 2026.
  19. ↑ «Долой министров-капиталистов!» Призывы и лозунги Центрального Комитета КПРФ к массовым акциям 1 и 9 мая 2009 г.. Дата обращения: 1 Хөн сарин 2026.
  20. ↑ Если хочешь лучшей жизни — выходи на демонстрацию! Лозунги и призывы ЦК КПРФ к 1 и 9 Мая. Дата обращения: 1 Хөн сарин 2026.
  21. ↑ 1 2 В первомайских демонстрациях и митингах в Москве приняли участие около 30 тыс. человек. В кризис.ру. Коммерсантъ (4 мая 2009). Дата обращения: 1 Хөн сарин 2026.
  22. ↑ На первомайскую демонстрацию в Москве вышли 100 тыс человек, Runews24. Дата обращения: 1 Хөн сарин 2026.
  23. ↑ День святой Пасхи, РИА Новости (20160501T0406). Дата обращения: 1 Хөн сарин 2026.
  24. ↑ 1 2 3 4 5 Приедут европейцы: посмотрите, как пройдет празднование Первомая в Самаре, 63.ру. Дата обращения: 1 Хөн сарин 2026.
  25. ↑ 1 2 1 мая в 2024 году: праздник весны и труда, как отмечают первомай в России и мире, Рен ТВ (24 Мөрн сарин 2024). Дата обращения: 1 Хөн сарин 2026.
  26. ↑ 1 2 3 4 Куда сходить в Москве 1 Мая: программа мероприятий, Известия (30 Мөрн сарин 2024). Дата обращения: 1 Хөн сарин 2026.
  27. ↑ Концерты на 1 мая в Москве. «КП» – Афиша (2025). Дата обращения: 1 Хөн сарин 2026.
  28. ↑ Праздничные события в мае (Майская афиша в России и мире). Geektrips.ru (2025). Дата обращения: 1 Хөн сарин 2026.
  29. ↑ Первомайская акция профсоюзов в 2025 году. Департамент Аппарата ФНПР по связям с общественностью, молодёжной политике и развитию профсоюзного движения (2025). Дата обращения: 1 Хөн сарин 2026.
  30. ↑ 1 2 1 мая — Праздник Весны и Труда, традиции и история, Халва медиа (8 Мөрн сарин 2024). Дата обращения: 1 Хөн сарин 2026.
  31. ↑ Праздник труда День труда в Бразилии. Оренбургское региональное телевидение (ОРТ) (20 Хулһн сарин 2023). Дата обращения: 1 Хөн сарин 2026.
  32. ↑ Мир, труд, май: что мы празднуем 1 мая?, Sputnik Беларусь (1 Хөн сарин 2021). Дата обращения: 1 Хөн сарин 2026.
  33. ↑ Гуляева, К. 1 мая – День труда в Германии. Deutsch online (30 Мөрн сарин 2024). Дата обращения: 1 Хөн сарин 2026.
  34. ↑ Umbruch-Bildarchiv Fotos und ein Video zum 1. Mai 2002 in Berlin. umbruch-bildarchiv.de. Дата обращения: 1 Хөн сарин 2026.
  35. ↑ Día de los trabajadores: история и традиции в Испании. Españalandia (2024). Дата обращения: 1 Хөн сарин 2026.
  36. ↑ May Day in Havana. Cubagrouptour (2024). Дата обращения: 1 Хөн сарин 2026.
  37. ↑ Почему в Нидерландах 1 мая не является выходным днем: исторический контекст (неопр.). Новости Нидерландов. Дата обращения: 1 Хөн сарин 2026.
  38. ↑ Как зародился и как сегодня празднуется Первомай, Российская газета (1 Хөн сарин 2023). Дата обращения: 1 Хөн сарин 2026.
  39. ↑ 1 2 aucor. Первое мая в Финляндии – праздник весны - Это Финляндия, Это Финляндия (27 Мөрн сарин 2015). Дата обращения: 1 Хөн сарин 2026.
  40. ↑ 1 мая – Международный Праздник Трудящихся. Туроператор «Кайлаш». Дата обращения: 1 Хөн сарин 2026.

Утх-зокъял

  1. Календарные обряды и обрядовая поэзия Воронежской области. Афанасьевский сборник. Материалы и исследования. — Вып. III / Сост. Пухова Т. Ф., Христова Г. П. — Воронеж: Изд-во ВГУ, 2005. — 249 с.
  2. Мельников-Печерский П. И. В лесах. Книга вторая. — М., 1875.
  3. Попов Алексей Дмитриевич, Пивоваров Никита Юрьевич. Демонстрация дискурсивной власти: высшее партийное руководство СССР и организация празднования 1 мая и 7 ноября (1950-1960-е годы) // Исторический курьер. — 2021. — № 6 (20).
  4. Люксембург, Р. Праздник Первого мая: пер. с польского. — СПб., 1895. — 16 с. Архивная копия от 27 Һаха сарин 2020 на Wayback Machine
  5. Фурсова Е. Ф. Традиционализм и неотрадиционализм в современной культуре восточнославянских народов Сибири // Материалы международной научно-практической конференции «Регионы России для устойчивого развития: образование и культура народов Российской Федерации». — Новосибирск: ЗАО ИПП «Офсет», 2010. — Т. 1. — С. 882—892. — ISBN 5-7133-0704-2.

Холвас

"https://xal.ruwiki.ru/w/index.php?title=Май_сарин_Нег_шин&oldid=319837" халхас авсн