Олн улсин төрскн келнә өдр

Олн улсин төрскн келнә өдр (на других официальных языках ООН: анг. International Mother Language Day, араб. اليوم العالمي للغة الأم, ‎исп. Día Internacional de la Lengua Materna, китд. 國際母語日, пр. la Journée internationale de la langue maternelle )) — 1999-гч җилин ноябрь сард болсн ЮНЕСКО-һин Йирңкә баһ хурлын 30-гч цуулһна шиидврәр бәәһүлгдҗ, келн болн сойлын олн янз бәәдлиг харсх зөрлһәр 2000-гч җиләс авн җил болһн февраль сарин 21-д темдглдг мөн.

ЮНЕСКО уга болҗ одх эрсдлтә келмүдин бәәдлиг шүүҗ хәләһәд, нөкцл бәәдлинь ясх көдлмшт туслх зөрлһтә урдчлн сергәлх шүүхин системиг бий болһх зурата бәәнә.

ЮНЕСКО-һин тоолҗ бүртксәр Нарт-Делкән 6000 келнә өрәлнь уга болҗ одх эрсдлтә бәәнә^[1]. 2009-гч җилд ЮНЕСКО Әрәсән 136 келиг уга болх эрсдлтә гиҗ темдглсмн.

Эн өдрнь Бенгал кел харсх көдлһәнә өдрлә ирлцдг болҗана. 1952-гч җилд зүн Пакистанд (1971-гч җиләс авн Бангладеш) бенгал келиг алвн йосна келн гиҗ күлән зөвшәрхиг демҗсн күмсиг Пакистана цагдачнр дарсн өдриг өдгә цагин Бангладешт тер цуста үүл-йовдлынь дурсх өдр болһад темдглдг.

Негдсн Үндстнә Бәәһүллһин Йирңкә Ассамблей олн улсин төрскн келнә өдриг зарлх шиидвриг (Α/RES/56/262[2] тоот тогтал^[2]) демҗәд, НҮБ-ин гешүн болсн орнмуд болн НҮБ-ин Нәрн бичгин дарһнрин һазрт хамг кел харсх, хадһлхд хүв-немрән орулх дуудвр һарһв.

Өдрин седв

2021 җил - «Күртәмҗтә болвсрл, ниигмин негдлиг демҗхәр олн келиг хадһлхнь»
2020 җил - «Кил-кизәр уга келн»
2019 җил - «Нутгин уул ард-түмнә келнь тогтврта көгҗл, эңк-амулң, эвлрлд чигн чухл ач-холвгдлта»
2018 җил - «Тогтврта көгҗлин халхар зөрлһднь күрхин төлә келнә олн янз бәәдлиг хадһлхнь, олн келиг демҗхнь»
2017 җил - «Олн келәр йовулҗах болвсрлар дамҗулсн тогтврта иргч»
2016 җил - «Болвсрлын чинр, сурһлтын келн болн сурһлтын үр-дүң»
2015 җил - «Келнә туслмҗар күртәмҗтә болвсрл йовулх. Келн болхла чухл юмн!»
2014 җил - «Орн нутгин келн Нарт-Делкән иргншлин соньрхлд: шинҗлх уханд оньган өгчәнә».
2013 җил - «Төрскн келәрн сурлцх дегтр»
2012 җил - «Олн келтә бәәхнь күртәмҗтә болвсрлын ашг соньрхлд»
2011 җил - «Келн болн келнә олн янз бәәдлиг хадһлх, көгҗүлхд чиглсн медәллһин болн хәрлцән-холвана технолог».

НҮБ-ин келмүдин өдрмүд

Олн улсин төрскн келнә өдрлә зергцн НҮБ-әс тус бәәһүллһин алвн йосна келмүдин өдрмүдиг темдглдг. Эдниг 2010-гч җилд НҮБ-ин Олн ниитин медәллһин һазрас олн келн, сойлын олн талт бәәдлиг демҗх зөрлһәр туңхглсмн^[3]. Эннь НҮБ-ин Англь келнә өдр, НҮБ-ин Араб келнә өдр, НҮБ-ин Испань келнә өдр, НҮБ-ин Орс келнә өдр, НҮБ-ин Китд келнә өдр, НҮБ-ин Парнцс келнә өдр.

Эн өдрмүдт йовулгдҗах керг-үүлдврмүднь алвн йосна келмүдин тегш бәәдлиг хаңһах, НҮБ-ин көдләчнрин НҮБ-ин келмүдин көгҗлт болн түүкин таларк медлһиг немгдүлх зөрлһтә болна. Келнә өдрмүдиг НҮБ-ин бусд олн улсин өдрмүдлә зергцн темдглдг^[4]. НҮБ-ин сайтмудын тогтлцанд эн өдрмүдт зөрүлсн сайтмуд бәәдмн.

Олн улсин төрскн келнә өдр Әрәсәд

Олн улсин уул ард-түмнә келмүдин җил болсн 2019-гч җилин февраль сарин 21-д алвн йосар ОХУ-ин ард-түмнә төрскн келмүдинь хадһлҗ судлх саң бүрткгдв.

Немҗ үзтн

Делкән келмүдин җил (2008 җил)
Делкән үндсн келн-улсин җил (2019 җил)

Холвас

Темдглл

[1] Эксперт: Исчезновение языков приводит к обеднению творческого потенциала

[2] Резолюция, принятая Генеральной Ассамблеей

[3] Department of Public Information to Launch ‘Language Days at the United Nations’

[4] Международные дни и недели

[1]

[2]

[3]

[4]