Сарпинский

«Сарпинский» Орн-нутгин федеральн чинртә йиртмҗин хөрүлтә һазр
«Сарпинский» Орн-нутгин федеральн чинртә йиртмҗин хөрүлтә һазр
Категория ЙХНН — IV (Әмтә тоотиг болн эдн нугтлдг ормиг бүртклһнә девскүр)
Һол тодлвр
Аһу	1 959,25 км²
Бүрдәсн цагнь	июль сарин 7 1987 җилин
Залҗах бүрдәц	"Хар һазр" Орн-нутгин йиртмҗин биосферн хөрүлтә һазр
Бәәх ормнь
	46°55′00″ с. ш. 45°32′00″ в. д.GЯO
Орн-нутг	Әрәсә, Орсин Холвана Улс;
Субъект РФ	Хальмг Таңһч
	«Сарпинский» Орн-нутгин федеральн чинртә йиртмҗин хөрүлтә һазр
	«Сарпинский» Орн-нутгин федеральн чинртә йиртмҗин хөрүлтә һазр

Сарпинский — биологин (зоологин) янзта Орн-нутгин федеральн чинртә йиртмҗин хөрүлтә һазр (орс. Сарпинский — государственный природный заказник федерального значения)^[1]. 1987-гч җилин июль сарин 7-д РСФСР-ин № 259-гч тойгта Главохотын Закврар тогтагдсмн.

Һазр-зү

Хөрүлтә һазр Хальмг Таңһчин Көтчнрин, Яшкулин, Үстин районмудын Сарпан намтр дор һазрт (рус.) (хал. бәәнә. Аһуна кемҗән 195 925 га^[2].

Күслмүд болн зуралһн

Хөрүлтә эн һазрт бәәршлдг хатяр, онц аң-аһрусдиг болн урһдг хатяр, онц болн эмнлһнә урһмлмудиг харсҗ, хадһлҗ, өскхин төлә, эднә эргндк йиртмҗин бәәдлиг тер кевтнь бәәлһҗ харлһхин төлә бүрдәгдсмн^[2].

Хөрүлтә һазрин һол күслнь^[1]: 1) аң-аһрусдиг харсҗ, хадһлҗ, тоооһнь өскхин төлә экологийин һо бәәдл тогталһн; 2) аң-аһрусдын болн шовудын зуульчллһна мөриг хадһлҗ харслһн; 3) номин җинҗллтин кергүд давуллһн; 4) экологийин шинҗллт давуллһн; 5) экологийин сурһуль давуллһн.

Усна гөлм

Хөрүлтә һазрт һолмуд уга. Сарпан хотхрин нуурмудт зәрмдән тутрһин тәрәнәс усн хайгдна. Нуурмудин гүүнә кемҗән 0,5 метрас даву. Көрснд бәәх усн 2-с авн 20 метр һазр дор бәәнә, эн зөвәр эрдстә (0,5-2,0 г/л) болн дотрнь бәәх ионн тогтаврнь олн зүстә^[3].

Ур-аһар

Ур-аһарнь хагсу. Январь сарла аһарин киитнә кемҗән дундурлад — − 7°С, июль сарла аһарин халуна кемҗән дундурлад — + 25 °С. Җилин эргцд ордг хур-цасна кемҗән 243 мм^[3].

Урһмлмуд болн аң-аһрусд

Харслһна һазр ар-туранск баахн бу бурһсна ксерофитн бәәдлин көдәд бәәнә^[4]. Нурһлҗ көдәнә буурлдата, һазрин көрсн ноһанта, буудян зүүтә урһмлмудта тег харһна, баһар хуҗрлгсн бәәдл бәәнә.

Аң-аһрусд дала биш, урһмл теҗәлтә бәәдләс мерәчнр: зурмн, туула, ялмн, баһ тарвлһ, элсн мерәч болн нань чигн. Хорха-хот иддг бәәдләс олар зара-чиктл харһна. Махч аңгудас арат, корсг, теегин күрн, чон бәәнә^[3].

Харлһна объектмуд

Харлһна объектмудт орсн аң-аһрусд болн шовуд: гөрәсн, теегин һәрд, тоһрун-сәәхлә, яман тоодг, канюк-барчн, дәкәд болхла көдән урһмлмуд^[2].

Утх-зокъял

Приказ Министерства природных ресурсов и экологии России от 8 июля 2010 г. № 239 "Об утверждении Положения о государственном природном заказнике федерального значения «Сарпинский»

Темдглл

↑ ¹ ² Министерство природных ресурсов и экологии Российской Федерации приказ от 8 июля 2010 г. n 239 об утверждении положения о государственном природном заказнике федерального значения "Сарпинский" (неопр.).
↑ ¹ ² ³ ООПТ РОССИИ — Сарпинский федеральный заказник (неопр.). Дата обращения: 26 Хулһн сарин 2025. Архивировано 4 Туула сарин 2013 года.
↑ ¹ ² ³ ООПТ РОССИИ — Сарпинский федеральный заказник (неопр.). Дата обращения: 26 Хулһн сарин 2025. Архивировано 26 Үкр сарин 2015 года.
↑ ЦОДП — Сайгак — Совещание — Доклады и сообщения (неопр.). Дата обращения: 26 Хулһн сарин 2025. Архивировано 11 Мөчн сарин 2011 года.

[autogenerated2-1] ¹ ² Министерство природных ресурсов и экологии Российской Федерации приказ от 8 июля 2010 г. n 239 об утверждении положения о государственном природном заказнике федерального значения "Сарпинский" (неопр.).

[autogenerated1-2] ¹ ² ³ ООПТ РОССИИ — Сарпинский федеральный заказник (неопр.). Дата обращения: 26 Хулһн сарин 2025. Архивировано 4 Туула сарин 2013 года.

[autogenerated3-3] ¹ ² ³ ООПТ РОССИИ — Сарпинский федеральный заказник (неопр.). Дата обращения: 26 Хулһн сарин 2025. Архивировано 26 Үкр сарин 2015 года.

[4] ЦОДП — Сайгак — Совещание — Доклады и сообщения (неопр.). Дата обращения: 26 Хулһн сарин 2025. Архивировано 11 Мөчн сарин 2011 года.

[1]

[2]

[3]

[4]