Әрәсән Федерацин баһ тоота үндснә келн-улсин өдр

Рувики-с
Әрәсән Федерацин баһ тоота үндснә келн-улсин өдр
«Ик заһсн» баһ тоота үндснә келн-улсин фестивалин орлцачнр. 2025 җил
«Ик заһсн» баһ тоота үндснә келн-улсин фестивалин орлцачнр. 2025 җил
Зүүл Тодлврта темдгтә байр
Алвн йосна нернь Әрәсән Федерацин баһ тоота үндснә келн-улсин өдр
Талдан нернь Әрәсән баһ тоота үндснә келн-улсин өдр
Чинрнь Әрәсән Федераци баһ тоота үндснә келн-улсин заң-бәрциг, авъясиг, хуучна бәәдлин тогтациг хадһлх керг
Бәәһүлгдснь 2025-гч җилин ноябрь сарин 4-д Әрәсән Федерацин йирңкәлгч Владимир Путина Заквр
Темдглгднә Әрәсә
Җил-өдр апрель сарин 30
Кедгнь баһ тоота үндснә келн-улсин фольклорин, бииһин, театрин олна багмуд эрдмән үзүлнә, һар урллын, аҗлин мастер-классмуд давулгдна

Әрәсән Федерацин баһ тоота үндснә келн-улсин өдр (орс. День коренны́х малочи́сленных наро́дов Росси́йской Федера́ции) — 2025-гч җилин ноябрь сарин 4-д Әрәсән Федерацин йирңкәлгчин закврар үүдәгдсн байрин өдр. Әрәсән Федерацин баһ тоота үндснә келн-улсин заң-бәрциг, авъясиг, хуучна бәәдлин тогтациг хадһлхин төлә иим байр үүдәсмн.

Байрин өдр — апрель сарин 30.

Тууҗ

2025-гч җилин ноябрь сарин 4-д Әрәсән Федерацин йирңкәлгч Владимир Путин Әрәсән Федерацин баһ тоота үндснә келн-улсин Өдр үүдәһәд, апрель сарин 30-д темдглтхә гисн заквр һарһсмн. Тер заквр дарунь зәңгллһнә бүрдәцсин халхст тархагдсмн[1].

Бас тер өдр дәкәд нег байрин өдрин туск заквр батлгдсн бәәнә — Әрәсән келн-улсин келнә Өдр. Тер байр сентябрь сарин 8-д темдглгдх болсмн — шүлгч Расул Гамзатовин  (рус.) (хал.[2].

Эвенк улс

Байрин чинрнь болн күснь

Әрәсән Федерацин баһ тоота үндснә келн-улсин Өдр тодлврин темдгтә чинр зүүнә. Зуг амрлһна өдр гиҗ тоолгдхш.

2025-гч җилин ноябрь сарин 4-д № 799-гч Закврар эн байрин өдрин һол күслнь баһ тоота үндснә келн-улсин заң-бәрциг, авъясиг, хуучна бәәдлин тогтациг хадһлх керг[3].

Әрәсән Федерацин баһ тоота үндснә келн-улс

Һол ниитлл: Баһ тоота үндснә келн-улс  (рус.) (хал.

2000-гч җилд Әрәсән Федерацин Правительств Әрәсән Федерацин баһ тоота үндснә келн-улсин хамцу нег җигсәлт тогтаҗ батлсмн[4], 2006-гч җилд — Әрәсән Федерацин Ар үзгин, Сиврин болн Хол Дорд үзгин баһ тоота үндснә келн-улсин җигсәлт тогтасмн[5].

2020-гч җиләс авн Әрәсәд баһ тоота үндснә келн-улсин то диглгднә. Теднд онц шаңһа гөңглт йилһсмн, аңһучлһна болн заһс бәрлһнә онц квотыг өгдг болсмн. Дәкәд тиим регион дотр бас эврә гөңглтс бәәнә.

Әрәсән Федерацд 2025-гч җилд баһ тоота үндснә келн-улсин җигсәлтд 47 келн-улс бәәнә[6].

Әрәсәд баһ тоота үндснә келн-улсин тоод 315 күн орна[7]. Статистикин дигәр, хамгин баһ тоотань ненц келн-улс (49 787 күн), абазин келн-улс (41 874 күн) болн эвенк келн-улс (39 420 күн). Теднәс баһ тоота келн улс: керек, алюторц болн водь келн-улс бәәнә[6].

Икңкдән үндснә келн-улс Ар үзгин Захар, Хол Дорд үзгт болн Сиврт бәәршлнә. Нань Кавказд болн Әрәсән европейск захар бәәнә[6].

Байрт нерәдсн керг-үүлдврмүд

Әрәсәд эн өдрлә баһ тоота үндснә келн-улсин сойлд нерәдсн фестивальмуд, өвкнрин үндстни зөөрнь хадһлхин төлә керг-үүлдврмүд давулна. Тер дунд — фестивальмуд «Этноскоп», «Дуудҗах орчлңгуд. Үндстни Әрәсә», «Ик заһсн» болн нань чигн.

2025-гч җилин сентябряс авн ноябрь күртл Әрәсән Федерацин сойлын Министерствин дөңгәр баһ тоота үндснә келн-улсин Цугәрәсән Түрүн сойлын чуулһн давла. Терүнә йовудт кесг келн-улсин фольклорин, бииһин, театрин олна багмуд эрдмән үзүләд, һар урллын, аҗлин мастер-классмуд давулла. Чуулһн Анадырьт, Красноярскд, Петрозаводскд болн Тюменьд болла[8].

Үндстни хувцта хант өрк-бүл

Закана диглән

Баһ тоота үндснә келн-улсин хамцу җигсәлтиг шаңһа закана диглән бүрткнә. Терүнд Әрәсән Федерацин, субъектмудын, Нутг хоорндк хәрлцәнә болн шаңһа көтлврмүд орна. Күцәлһнь Әрәсән Федерацин Конституцин 69-гч статьяд батлгдсн бәәнә.

Федералин закас

  • 30.04.1999 № 82-ФЗ «Баһ тоота үндснә келн-улсин зөвллин күцәмҗин туск» Федералин закан
  • 20.07.2000 № 104-ФЗ «Әрәсән Ар үзгин, Сиврин, Хол Дорд үзгин баһ тоота үндснә келн-улсин диглән» Федералин закан

Әрәсән Федерацин субъектмудын закас

  • 21.05.2007 № 65-ОЗ «Ар үзгин Ненецк автономн округт бәәх баһ тоота үндснә келн-улсин бәәршлһнә аһун туск»

Нутг хоорндк хәрлцәс

  • «Әәмгәр бәәршлдг үндснә келн-улсин тускар» гидг Нутг хоорндк күч-көлснә тогталһна № 169-гч тойгта Конвенц

Шаңһа көтлврмүд

Әрәсәд баһ тоота үндснә келн-улсин гөңглтс бәәнә, тер дунд:

  • 15.04.2021 № 978-р тойгта Әрәсән Федерацин Правительствин закврар тогтагдсн баһ тоота үндснә келн-улсин эдл-ахун шаңһа гөңглтин Көтлвр[9]
  • «Үндстнә шаңһа төршлтин күцәлһн» Әрәсән Федерацин шаңһа көтлвр[10]
  • Ханты-Мансийскин автономн округин — Югран «Ар үзгин баһ тоота үндснә келн-улсин девшлтиг гөңглтин туск» шаңһа көтлвр[11]
  • Ненецкин автономн округин «Ненецкин автономн округин Ар үзгин баһ тоота үндснә келн-улсиг хадһлһна болн девшлтин» шаңһа көтлвр
  • Свердловскин муҗин «Свердловскин муҗин ниигмин болн эдшлин төршлтин девшлт» шаңһа көтлвр

Концепцс

  • Әрәсән Федерацин 2025-гч җилин май сарин 8-д һарсн № 1161-р тойгта закврар тогтагдсн Ар үзгин, Сиврин болн Хол Дорд үзгин баһ тоота үндснә келн-улсин девшлтин Концепц[12]

Залһлдата кергүд

  • Июнь сарин 21 — Үндсни келн-улсин үндстнә өдр. Канадын генерал-губернатор Ромео Леблан 1996-гч җилд батлҗ авсмн. 2001-гч җилд США-н Ар-Деед захар 2017-гч җиләс авн — Юконд. 
  • Август сарин 9-д — Үндсни келн-улсин нарт-делкән өдр. ООН-а Генеральн Ассамблей 1994-гч җилд батлҗ авсмн.

Темдглл

  1. ↑ В России появился новый праздник, РИА Новости (4 Үкр сарин 2025). Дата обращения: 3 март сарин 2026.
  2. ↑ Путин утвердил два новых праздника в России, Коммерсантъ (4 Үкр сарин 2025). Дата обращения: 3 март сарин 2026.
  3. ↑ Путин установил новые праздники в России - Российская газета, Российская газета (4 Үкр сарин 2025). Дата обращения: 3 март сарин 2026.
  4. ↑ Постановление Правительства Российской Федерации от 24.03.2000 г. № 255 (рус.). government.ru. Дата обращения: 3 март сарин 2026. Архивировано 25 Һаха сарин 2022 года.
  5. ↑ Распоряжение Правительства РФ от 17.04.2006 N 536-р (ред. от 26.12.2011) Об утверждении перечня коренных малочисленных народов Севера, Сибири и Дальнего Востока Российской Федерации. legalacts.ru. Дата обращения: 3 март сарин 2026. Архивировано 15 Така сарин 2025 года.
  6. ↑ 1 2 3 Коренные малочисленные народы России, РБК Life. Дата обращения: 3 март сарин 2026.
  7. ↑ Мы в цифрах, МОО «КМНСОЮЗ» (17 Туула сарин 2023). Дата обращения: 3 март сарин 2026.
  8. ↑ Первый Всероссийский культурный форум коренных малочисленных народов России пройдет в четырех федеральных округах. culture.gov.ru. Дата обращения: 3 март сарин 2026.
  9. ↑ Правительство утвердило программу господдержки традиционной хозяйственной деятельности коренных малочисленных народов в Арктике (рус.). government.ru. Дата обращения: 3 март сарин 2026. Архивировано 26 Мөчн сарин 2022 года.
  10. ↑ Государственная программа (рус.). Федеральное агентство по делам национальностей. Дата обращения: 3 март сарин 2026. Архивировано 31 Хөн сарин 2025 года.
  11. ↑ О государственной программе Ханты-Мансийского автономного округа – Югры «Устойчивое развитие коренных малочисленных народов Севера». depos.admhmao.ru/. Дата обращения: 3 март сарин 2026.
  12. ↑ Распоряжение Правительства РФ О Концепции устойчивого развития коренных малочисленных народов Севера, Сибири и Дальнего Востока РФ на период до 2036 года, N 1161-р от 08.05.2025 (рус.). zakonrf.info. Дата обращения: 3 март сарин 2026.

Немр урн-зокъял

  • Коренные малочисленные народы / Андриченко Л. В. // Конго — Крещение. — М. : Большая российская энциклопедия, 2010. — С. 260. — (Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов ; 2004—2017, т. 15). — ISBN 978-5-85270-346-0.
  • Чемчиева А. П. Социальные практики возрождения традиционных праздников (на примере коренных малочисленных народов Республики Алтай) //Манускрипт. — 2016. — №. 12-3 (74). — С. 195—198.

Холвас

"https://xal.ruwiki.ru/w/index.php?title=Әрәсән_Федерацин_баһ_тоота_үндснә_келн-улсин_өдр&oldid=314084" халхас авсн