Өрк-бүл (үндсни төсв)

«Өрк-бүл» үндсни төсв
Эклснә җил-өдрнь	2024-гч җил
Учрнь	Әрәсән йирңкәлгчин Владимир Путина заквр
Хохргчнрнь
Сайтнь	национальныепроекты.рф

«Өрк-бүл» (орс. «Семья́» национальный проект) — Әрәсән йирңкәлгч Владимир Путина закврар бүрдәгдсн үндсни төсв. Түрүн болҗ энд седвәриг 2024-гч җилд Әрәсән Федерацин йирңкәлгч Владимир Путин Федеральн хургт нерәдсн зәрлгин йовудт зәңгллә.

Әрәсән Федерацин Күч-көлснә болн ниигмин харслтын министр Антон Котяков зәңглсәр, үндсни төсвин һол төрмүдиг тогтасн кемд эк-эцкнрин ухан-тоолвр олзлгдсмн, дәкәд болхла терүнд урднь Әрәсәд батлҗ авсн күүкдтә өрк-бүлмүдин дөңгллт орулгдла.

Орн-нутгин хол бодлһин һол күслнь — өрк-бүл

2024-гч җилд Әрәсән Федерацин йирңкәлгч Владимир Путин Федеральн хургт нерәдсн зәрлгтән 2030-гч күртл олар күүкд һарһад иргн улсин то немх күсл тәвлә:

Күүкдтә өрк-бүлмүдт оньган нерәдҗ дөңнх дааврта керг болх зөвтә. Өрк-бүл болһн олн күүкд асрхан хәәх зөвтә, олн үртә улсиг шаң улм урмдулад бәәх зөвтә.

Шаңгин хол бодлһта ирлцәтә «Өрк-бүл» үндсни төсвиг экләд, энүнлә залһлдата кесг үндсни төсвсиг, тер дунд «Үүлтнр», «Эдшлин медән».

Владимир Путин өрк-бүлиг шаңгин хол бодлһн, гиҗ заав (2024)

Мөңгнә теткврин кирцә өсклһн

Хамгин түрүнд күүкдтә өрк-бүлмүдин мөңгнә тетквриг өскх кергтә, юңгад гихлә эдн хамгин арһ тату тоод орҗахнь лавта. 2024-гч җилин февраль сарин цага шинҗллтәр олн үртә өрк-бүлмүдин дундас 30 % -нь баһ тетквртә болснь илдкгдв. Шин күслтәр 2030-гч җил күртл баһ тетквртә олн күүкдтә өрк-бүлмүдин то хойр өрәлдүлҗ хасх зөвтә. Эн күслтиг күцәхин төлә:

• баһ тетквртә өрк-бүлмүдт экнь күндрсн цагас авн үрнь 17 нас күрҗ өстл сар болһн мөңгнә тетквр авх зөвтә (по данным на февраль 2024 җилин февраль сарин цагт тиим тетквриг 11 сай улс авдг бәәсмн);
• ниигмин бооца тогталһниг шулудулх керг (2024-гч җилд эн туст правительств немр 100 җува арслң йилһв);
• 2030-гч җилд МРОТ-ин кирцәг 35 миңһн арслң күргҗ өскх керг, терүг дахад җалв хамг өсәд бәәх;
• күүкдтә өрк-бүлмүдин алвин кирцәг хасх керг;
• хойрдгч үрн төрлһнд алвин хаслһна кирцәг 2800 арслң күргәд, һурвдгч болн хөөтк үрдүд төрхлә 6000 арслң күргх; тер мет бүкл җилин мөңгнә оруһин то 350-с авн 450 миңһн арслң күрх;
• экин капиталын төсвиг 2030-гч җил күртл утдулгдҗана.

Бәәх бәәриг сәәрүлх керг

Үндсни төсвәр, җил болһн 350 миңһн үрдүдтә өрк-бүлмүдин бәәриг сәәрүлх болҗана. Терүнә төлә иим кергүд зуралгдҗана:

• 2030-гч җил күртл өрк-бүлмүдин ипотек утдулгдҗана, зурһан наснд күрәд уга күүкдтә улст ипотекин процент 6 болх зөвтә (2024-гч җилд эн кергт 260 җува арслң йилһгдлә, 2030-гч җил күртл — 1,5 дуңшур арслң йилһгдх);
• өрк-бүлмүдин ипотекиг бичкн балһсдт болн селәдт күргх болҗана;
• 2030-гч җил күртл ипотекин нег әңгнь бүтәх (450 миңһн арслң), 2024-гч җил күртл эн кергт 50 җува арслң йилһгдх;
• нурҗах гермүдәс нүүлһх керг-үүлдврмүдиг цаараннь давулх;
• әмтн бәәдг гермүдт газ оруллһна көтлвриг мод урһдг гермүдтә ниицәсәр өргжүлх керг;
• бәәх герән дулалулх тоотс хулдҗ авлһна кергт 32 сай арслң йилһгдҗәнә).

Күүкд төрлһн болн эдниг сурһульд оруллһн

2022-гч җилд Әрәсән 39 бус-нутгсар төрлһнә то урдк цагас баһ болсмн. Тер бус-нутгст шаңһа дөңнлтин төсвәр 2030-гч җил күртл немр 75 җува арслң йилһгдҗәнә.

«Өрк-бүл» үндсни төсв бас 2024-гч җилд бүрдәсн «Үүлтнр» залһлдата, эдн иргчдән өсх төрлһнә тоог медәндән авн бәәҗ тогтагдсмн. Тер мет, тогтасн тааврар 2030-шч җил күртл 20-тәһәс авн 24 наста баһчудын то 8,3 сай күрх, 2035- гч җилд дүүвр наста улсин то — 9,7 сай күрх (2024-гч җиләс болхнь 2,4 сай үлү улсин то күрх). 2028-гч җил күртл школын сурһульчнрт нерәдсн эртәс эрдм дасхлһна федеральн көтлвәр болн «Профессионалитет» төсвәр, нисдг- болн өөмдг оңһцс тосхлһна, эм һарһлһна, электроникин болн төрск харслһна промышленностин халхар көдлх нег сай эрдмчнриг белдх шиидвр бәәнә. Бас эн кергүдин күцәхин төлә дарани шиидврмүд батлгдсмн:

• 2030-гч җил күртл 120 җува арслң мөңг дунд сурһульсин бүрдәцсиг ясад, шин эв-арһсар теткх кергт йилһгдҗәнә;
• 2030-гч җил күртл 800 Ик сурһульсин оютнр бәәдг ниитин гермүдиг ясхин кергт 124 җува арслң йилһгдҗәнә;
• 2030-гч җил күртл Ик сурһульсд шин 25 кампус тосхх кергт 400 җува арслң йилһгдҗәнә;
• «2030-ин түрүлт» нерлһтә ик сурһульсд өгчәх мөңнә дөңглтд 2030-гч җил күртл 190 җува арслң йилһгдҗәнә.

Үндсни төсвиг мөңгәр тетклһн

2030-гч җил күртл тогтагдсн орн-нутгин делгрлтин зурһан җилә нииц зураллһнд «Өрк-бүл» үндсн һол орм эзлҗәнә. Тер зураллһн 2023—2024-гч җилмүдин эргцд болсн Әрәсән эдшлин тооһин шинҗлтәр тогтагдсмн. Тер мет, ВВП-н өслт 2023-гч җилд Әрәсән правительствин таалврар тәвҗәсн зураг 3,6%-тд күрсмн. Инвестицин өслт 2023-гч җилин йисн сарин туршарт 15,1 % болх, гисн зураһас давад, 26,6 % -тд күрсмн. Әрәсән Федерацин йирңкәлгч Владимир Путин темдглсәр, энд дем нурһлҗ күүкдтә өрк-бүлмүдт нерәдгдх:

…удл уга бидн омәрән урудхвдн: нарт-делкән эдлэшлин халхар хамгин күчтә дөрвн нутгудын тоод орхвдн. Тиим йовдл өрк-бүлмүдин теткврин бәәдлиг зөвәр ясх зөвтә.

Үндсни төсвин йовуд

2025-гч җилин февраль сарин 24-д Үндсни төсвмүдин 2030-гч җилин алднд күцх ашин то Әрәсән Федерацин правительств батлсмн:

• төрлһнә, иргн улсин то өслһн өөдлхмн;
• угатя улсин то хасгдх;
• һурвдгч болн хөөтк үрдүд төрлһгнә хамцу коэффициентин — 0,475 то күрх;
• олн җилдән инвалидмудын болн медәтнрин тоод орсн улс дунд онц дөңглтд керглҗәх әмтнә то — 30,3 % күрх;
• шаңһа сойлын, искусствин болн келн-улсин эрдмин туст үүлддг эдл-ахусин болн бүрдәцсин кергүдиг таасҗ соньмсдг әмтнә то — 63 % күрх;
• 50 миңһн бәәрн улста бичкн селәдт кинотеатрмудин то 900-д күрх.

Терүнәс нань эн төсвин йовудт күцәх кергүдин дунд эк-үрн хойрин хорасин то өскх, эрдм-сурһулин халхар ахр цагт үүлдд багмудын то өскх, экнрин капитал өгх, урднь батлгдсн мөңгнә тетквриг, өрк-бүлмүдт нерәдгдҗәх ипотекин болн җил болһн мөңгнә тетквр өглһнә кергүд күцәлһн. Бас эн төсвин йовудт күцәх кергүдин дунд: хол һазрмудт бәәх селәдт 100 бичкдүдин садмудт тосхх, 2,2 миңһн бичкдүдин садмудиг шин эв-арһсар теткх керг, 220 миңһн өрк-бүлмүдт соцконтракт йилһлҗ өгх, 336 күүкд улсин эрүл-менд эмнлһнә гермүдиг шин эв-арһсар теткх керг, 133 күүкд улс гиигрдг эмнлһнә цутхлңгуд шин эв-арһсар теткх, 180 бичкдүдин эмнлһнә бүрдәцс шин эв-арһсар теткх, 485 миңһн ЭКО келһн, 1011 бичкдүдин искусствин школмуд секлһн орв.

Темдглл