Алтн босха
| Темдгтә орм | |
| Алтн босха | |
|---|---|
 | |
| 46°18′28″ с. ш. 44°16′04″ в. д.GЯO | |
| Ормнь | |
| Хальмг Таңһч | Элст |
| Түрүңк тодрхаллт | 1998 җил |
Алтн босха (орс. Золотые ворота) — Элст балһсна архитектурин болн Бурхн шаҗна сойлын урн бармл, Хальмг Таңһчин темдгтә соньн ормсин негн. Эн 1998-гч җилд балһсна «Иньгллт» цецрлгт Ленина талвңгин өмн бәәнә. Эн босха күмни седклин цевр бәәдлин болн әрүн замин мөриг зааҗах болна.
Тууҗнь
Алтн босха 1998-гч җилд, СССР тарад, шаҗна болн хальмгин хуучна сойлын төр шинәс босхгдсн цагт тогтагдсмн. Ург бәрмлин төсвиг зурач Броиса Николай (Лагань) күцәсмн, тосхлтыг архитектор Шанхан В. С. Кесн мөн.
1990-гч җилмүдт Элстд архитектурин шин бәәдл тогтагдсн цагт хальмг әмтнә сойлын, тууҗин болн шаҗна заңшалын олн темдгтә урн бәрмл босхгдсн кемд Алтн босха тәвгдсмн[1].
Архитектур болн художественн тогтацнь
Урн бәрмл өрдртән 15 метр. Босха төмрәс кегдсмн, улан зүстә бахн деер бурхна шаҗна заңшалта ирлцәтә төргргшг орань захарн деегшән өргәтә. Зәрм ормар ора дееркнь шовһр үзүрмүдәр кеерүләтә.
Алтн босхаг шар шаҗна заңшалта ирлцәтә зүсәр зурҗ кеерүлҗ — алтн, улан болн цаһан. Деернь немр кеерүл болснь — хальмг зег, лууһин дүр болн Саңсрин күрд.
Ораһаснь дүүҗләтә хоңхс салькнд көндрҗ җиңннә.
Зургуд
Босхаг 28 панно кеерүлҗәнә. Терүнд Хальмгин Җаңһр баатрльг дуулврин чимлгллһнд хальмгудын өвкнрин, өөрднрин туск тууҗ үзүлгдҗәнә.
Чимлгллһнә зургудт тууҗин болн сойлын онц цаг темдглгдҗәнә: Алтн Ордңгин, дәәчнрин тууҗин, җиңтә Алдр Торһн замин болн хальмгудын йирин бәәдлин, авг-бәрцин. Тер мет, босхан чимлгллһнд хальмгудын тууҗта гүн тодлвр зурата болҗ бәәнә[2].
Учр-утхнь
Бурхна шаҗна заңшалд үүдн болхла әрүн мөр гиҗ тоолгдна. Өрәл төгрг, дуһу ората мөр алхҗ һарсн цагт күн цеврлгдәд, «цаһан хаалһд» ордг — цевр сәәхн седклтә, буйнч керг күцәдг болна.
Хоңхиг җиңнлт бас эврә темдгтә: Алтн босха һатлҗ йовх күүнә толһа деер хоңх җиңнхлә, сән темдг гиҗ иткнә, сансн санан күцх, гиҗ тоолгдна.
Алтн босхаг гер-бүл тогтаҗах баһчуд байртаһар керглнә. Энүнә өмн зогсад зурган цокулад, сән-сәәхн иргчән батлҗахан иткнә.
Сойлын чинр
Алтн босха Элстин өдгә цагин бәәдлин нег темдг болҗ бәәнә, тиим учрар Хальмгин балһсна сүлд темдг гиҗ зургнь олар тархагдна. Хальмг Таңһчин хотл Элст балһснд ирсн зуульчнр эрк биш нааран ирдг йоста.
Эн үүднәс хол биш «Би» нерлһтә урн бәрмл зогсҗана, терүнә түрвәчнь японин бәрмлч Я. Тамаки 1997-гч җилд Элстд белглсн билә[3].
Бәәх ормнь
Тосхлт Элст балһсна тал дунд, Иньгллт церглгт, Ленина нертә талвңгин өмн зогсҗана.
Хайгнь: Элст, Очра Номтин нертә һудмҗ, 2б-гч гер.
Һазр зүүһин тодрхаллт: 46.30775, 44.26779.
Алтн босха балһсна тал дунд бәәснәс иштә, эн ормиг әмт зөөдг көлгн болһн дәврҗ һарна: «Гиичлүр» нерлһтә зогсалт. Хаҗуднь Ленина талвңгин өөр болн «Элст» гиичлүрин өмн маши зогсадг орм бәәнә[1].
Темдглл
- ↑ 1 2 ТОП-20 Главные достопримечательности Элисты и окрестностей: что посмотреть за 1 день самостоятельно, куда сходить, фото с описанием. Достопримечательности Мира – Top7Travel (22 июня 2022 года).
- ↑ Золотые ворота в Элисте: описание, история, экскурсии, точный адрес (рус.). Тонкости туризма. Дата обращения: 2 март сарин 2026.
- ↑ Золотые ворота в Элисте, Калмыкия, Парус турфирма Волгограда. Дата обращения: 2 март сарин 2026.
Утх-зокъял
- Элиста: Диалог времён. Памятники истории и культуры: Фотоальбом, Элиста, 2004 г., Калмыцкое книжное издательство, стр. 170, ISBN 5-7539-0516-1
- Элиста. Путеводитель, 2011, стр. 53, ISBN 978-5-905562-01-3