Басңга Бадмин Баатр

Басңга Бадмин Баатр
Басңга Бадмин Баатр
	Басңга Бадмин Баатр
Хоч нерн	Һашута Баатр
Төрсн цаг-өдр	1911 январь сарин 4
Төрсн һазр	Хар Һазра район, Хальмг Автономн Советск Социалистическ Республик, СССР[d];
Өңгрсн цаг-өдр	1944 апрель сарин 25 (33 года)
Өңгрсн һазр	Абакан[d], Красноярин зах улс, РСФСР[d], СССР[d];
Иргншл	Орсин хаата орн → ; СССР
Мергҗл-үүлнь	шүлгч, драматург, орчулач
Үүдәврмүдин төрл-зүүлнь	наадн, келвр, шүлг
Үүдәврмүдин келн	хальмг
Дебют	«Өңгрсн җилмүдин үнн», 1931

Басңга Бадмин Баатр (орс. Баа́тр Бадма́евич Баса́нгов; 1911 январь сарин 4, Хар Һазра район, Хальмг Автономн Советск Социалистическ Республик — 1944 апрель сарин 25, Абакан^[d], Красноярин зах улс) — Хальмгин советскин бичәч, драматург, шүлгч, орчулач, тууҗч.

Намтрнь

Школын хөөн комсомолые көдләчнрин ахр сурһуль төгсәһәд ОГПУ болн НКВД церглтст Хальмгт, Москвад болн Әәдрхнд көдлҗ йовсмн.

Тер цагт Басңга Баатр Хальмг Советск сәәчүдиг (бичәчнриг, шаңһа көдләчнриг) төршлин цааҗллһнд, бәрәнд орулсн йовдлмудт, Хальмг АССР-ин һардачнриг болн теднә өрк-бүлмүдиг, ламнриг бәрәнд орулхд, хурлмуд хааһад, нурасн кергүдт орлцсмн.

Күнд гемтә болснас баһ настадан көдлмшән үлдәһәд пенсьт һарсмн.

1934-гч җилд Басңга Баатр СССР-ин бичәчнрин Ниицәнд орсмн.

1943-гч җилин декабрь сарла хальмгудыг цааҗла харһулад Миврүр туусмн. Басңга Баатр Красноярскин крайд туссмн, дарунь Абакан балһснур һарад, тенд «Советская Хакасия» газетд утх-зокъялын көдләч болсмн. Зуг цөөкн өдр көдлчкәд, 1944-гч җилин апрель сарин 25-д өңгсмн.

Үүдәлтнь

Басңга Баатр түрүн үүдәврмүдән XX-гч зун җилин 20-гч җилмүдт хальмгудын «Таңhчин зəңг» газетд барлсмн. Хальмг келәр бичсн түрүн келврмүднь 1929-гч җилд «Мана келн» («Наш язык») седкүлд барлсмн. Хальмг келәр бичсн түрүн «Өңгрсн җилмүдин үнн» дегтрнь 1931-гч җилд барас һарһсмн.

1934-гч җилд «Хальмгин утх-зокъялын хураңһу» белдәд, Москвад барас һарһсмн.

1937-гч җилин август сарла Басңга Баатр «Җаңһр» баатрльг дуулврин 12 бөлгин орчуллһ кесмн. Терүгнь 1940-гч җилд Липкин Семён Израилевич орчуллһндан олзлсмн. Бас тер саамд Басңга Баатр В. И. Ленинә, марксизм-ленинизмин классикудын болн нарт-делкән утх-зокъялын үүдәврмүдиг хальмг келнд орчулад бәәсмн. А. С. Пушкина «Бумб» шүлгин орчулач.

Басңга Баатр наадд бичсмн: «Чууча», «Кермн», «Алң болх йовдл», «Сән-Ка», «Алвт күүкн», тедн ода чигн Басңга Баатрин нертә Хальмгин үндсни драмин театрин тәәз деер тәвгдәд йовна.

Дәәнә өмнк җилмүдт Басңга Баатр хальмг лексикографин тууҗд түрүн «Орс-хальмг толь» экләд тогтаһад, 1940-гч җилд барлгдад, 1963-гч җилд шинәс барас һарсмн. Басңга Баатр 1940-гч җилд Хальмг үлгүрмүдин дегтр барлсмн.

Нәәрүллһснь

Хальмг келәр

Өңгрсн җилмүдин үнн. Келврмүд;
Мөңкин зөөр. Поэм, шүлгүд;
Бумбин орн. Наадд;
Булһн. Келврмүд;
Орс-хальмг толь.

Орс келәр

Хальмг теегт. Түүк;
Өңгрсн цагин үнн. Түүк;
Булһн. Орс келәр келвр.

Санл

1961-гч җилд, Хальмг үндсни драмин театрин 50 җилин өөнлә энүнд Басңга Баатрин нериг зүүсмн.
Элстд Басңга Баатрин санлд нерәдсн Басанговин һудмҗ бәәнә.
Хальмг Таңһчин Комсомольский селәнд Басңга Баатрин нертә школ-гимназь бәәнә^[1].

Темдглл

↑ МБОУ «Комсомольская гимназия им. Б. Басангова», п. Комсомольский (неопр.). Дата обращения: 25 Үкр сарин 2025. Архивировано 1 Ноха сарин 2015 года.

Сурвлҗс

Большая Советская энциклопедия: В 30 т., 3-е изд. — М., 1969—1978. — т. 3. — стр. 27
Джимгиров М. Э. Писатели советской Калмыкии. — Элиста: Калмыцкое книжное издание, 1966. — стр. 56—60
В. В. Сангаджиева; ред. О. Е. Аргунова; отв. за изд. Н. Б. Уластаева. Календарь знаменательных и памятных дат на 2016 год/ 2016 Җилин ончта өдрмүдин лит. — Элиста, 2015. — С. 5—6.

Холвас

Басангов Баатр Бадмаевич — статья из Большой советской энциклопедии.

[1] МБОУ «Комсомольская гимназия им. Б. Басангова», п. Комсомольский (неопр.). Дата обращения: 25 Үкр сарин 2025. Архивировано 1 Ноха сарин 2015 года.

[1]