Зург шүтән

Зург шүтән (төвд. ཐང་ཀ་; thang ka; орс. танкá, тханкá) — Төвдин урлгт зусн будгар кесн эс гиж өмннь шоха, малын зусар хольлдж, торһ эс гиҗ көвң кенчр деер зурсн эс гиҗ барлсн шаҗна шинҗ-чинртә көрг.

Зург шүтәнә келврнь Эндкгин номин үүлдврин зургудас һарч ирсн болад, дөрвлҗн, давхр дөрвлҗн, тегш өнцгтә келвртә бәәдг; Будҗ зург зурсн девскриг «толь» гиҗ нерлнә (төвд. མེ་ལོང; me long). Зург шүтәнә кемҗәнь олн зүүл болна, кедүхн дөрвлҗн сантиметрас экләд, кедхүн дөрвлҗн метр күртл ик бәәдг. Ик зург шүтәг икңкдән кесг урн бүтәлч бүтәҗ бәәдг.

Зург шүтәнә дүрснь бичлһин текстиг дахҗ бүтәгдәд, энүнә тохалдлд бишлһлд зөрүлгдсн эс гиҗ хутгт бодһалин намтрас үндслҗ, тер мет бурхна шаҗна бүтәлин үзҗ онх үр-дүнд ашглҗ бәәнә; Үүг шаҗна йовдл-үүлст, сүм-киидин дотад ясвр, герин тәклин ширәд икәр керглҗ бәәдг.

Зург шүтән деер дүрслдг юмнь гидм болхла, Бурхн багш, шаҗна хувргин хутгт-гегәнмүд, олн зүүлин бурхд, намтрин йовдлын зург, зуурдын үзгдл чигн болна.

Зург шүтәнә зүүлс

Зург шүтәнә зүүлсин дотр хамгин ик делгрсн зургуднь:

Цуулһна таралң (төвд. ཚོགས་ཞིང; tshogs zhing) — бурхдын дүрсн, икңкдән модна титм метин багш-шевин үндслл зурсн зургта бәәдг (үлгүрлхлә, Бодь мөрин үйин, Ик Мутрин, Йүдклин үндслл). Иим зургин һол дүрнь — эрк биш адрта багш болсн «үндсн лам» (үлгүрлхлә, Зоңкава, Падмасамбхава) эс гиҗ Бурхн багш, Очрдара чигн болдг;
Орчлңгин күрд (төвд. སྲིད་པའི་འཁོར་ལོ; srid pa’i 'khor lo) — Бурхна шаҗна зурһан зүүл әмтнә зург шүтән болна. Эннь күмнә зүүл, биридын зүүл, тамин зүүл, адусна зүүл, асурин зүүл болн теңгрин зүүл;
Мандл төвд. དཀྱིལ་འཁོར; dkyil 'khor — олн зүүлин Бурхд, Идамин оршх орд-харшин схемар дүрслсн дүрслл, өрглийн цогцлвр чигн гих мет зургуд;
Тәрнин үйин зәрм дүрмүдин тодрха зургуд;

Немҗ үзтн

Төвдин урн зург
Цакли — Төвдин бичкн зургин зүүл.

Холвас