Калян Санҗ
| Калян Санҗ | |
|---|---|
| Калян Санҗ | |
| |
| Төрсн цаг-өдр | 1905 январь сарин 2 |
| Төрсн һазр | |
| Өңгрсн цаг-өдр | 1985 март сарин 18 (80 лет) |
| Өңгрсн һазр | |
| Иргншл |
|
| Мергҗл-үүлнь | шүлгч, амн-үгин билгч, орчулач, утх-зокъял шинҗләч, драматург, багш |
| Үүдәврмүдин төрл-зүүлнь | поэм, шүлг |
| Үүдәврмүдин келн | хальмг |
| Дебют | Шүлгүдин хураңһу, 1932 җил |
| Шаңнлнь | |
Калян Санҗ (орс. Санджи́ Каля́евич Каля́ев; 1905 январь сарин 2, Октябрин район, Хальмг Автономн Советск Социалистическ Республик — 1985 март сарин 18, Элст) — советин йосна цага хальмгин бичәч, амн-үгин билгч, орчулач, утх-зокъял шинҗләч, драматург, багш, Хальмгин олн-әмтнә шүлгч, хальмгин өдгә цагин утх-зокъялын седвәрчнрин негнь.
Намтрнь
Калян Санҗ 1905-гч җилин январь сарин 2-т[1] Цаһан-нур әәмгт төрсмн. 1922-гч җилд Хальмг багшнрин техникумд орна, терүг төгсәчкәд, цаһачудын|белогвардейцев үлдлтә ноолддг онц күслтә цергтт мордсмн (1917—1925) |частях особого назначения.
1923-гч җиләс авн цаг зуур Сарпан района школмудт багшлсмн, дарунь — «Тангчин зәңг» нерлһтә хальмгин газетд көдлсмн.
1924-гч җилд Калян Санҗ Г. Чернышовин нертә Саратовин багшин ик сурһульд орна, төгсәчкәд терүндән аспирантурт үлднә. Хөөннь Хальмгин ВКП(б)н обком энүг дуудулҗ авад Хальмгин урлгин техникумиг ахлулсмн. Зерглц хальмгин ик сурһульд хальмг келнә болн утх-зокъялын кичәл давулҗ йовсмн.
1928-гч җилд Советин Союзин коммунистнрин партьд орсмн.
1931-гч җиләс авн хальмгин «Ленина герәснә зааврар» нерлһтә седкүлин редактор болсмн. 1931-гч җилд Калян Санҗ «Улан Сар» нерлһтә түрүн көгҗмин хальмг наад тогталһнд орлцсмн. Терүг апрель сарин 23-д И. А. Слоновин нертә Саратовин драмин академическ театрт тәвсмн (хөөннь эн театр Карл Марксин нер зүүсмн). 1932-гч җиләс авн багшлна, театрт көдлнә. 1932-гч җилин декабрь сарла Коммуна партяс көөгдсмн. Болв, зарһд цаас орулад, 1933-гч җилд партьд хәрү орсмн.
1934-гч җилд Әәдрхнд бәәсн хальмг урлгин техникумиг ахлсмн.
1936-гч җиләс авн 1937-гч җилин эклц күртл Басңга Баатрин нертә Хальмг драмин театрин ахлачин ормд цаг зуур көдлсмн.
1937-гч җилд хар гөрәр ормаснь буулһсмн. 1937-гч җилин сентябрь сарин 17-д төрскнә хортна нер зүүһәд 8 җилдән көдлмштә шорңд орулгдла. 1938-гч җидин октябрь сарас авн Калян Санҗ Сиврт бәәһәд, күндәр гемнсмн. После получения инвалидности в 1939-гч җилд эрдмдгтә улс бәәдг Магадага хаҗудк шорңд йовулна. 1941-гч җилд энүг Тайшетин шорңгур һарһна.
1943-гч җилд нег ормдан бәәх бооцата сулдхгдсмн. 1943-гч җилин апрель сарин 3-д Хасгин Алматин бус-нутгин Илийск района Толгар станцд күрәд мөрчәр көдлнә. 1950-гч җилд Алматин бус-нутгин Жетыген станцд багшар көдлсмн.
1956-гч җилин сентябрь сарла Калян Санҗ цеврлһгдәд, Хальмгтан хәрҗ ирсмн. Гертән ирәд «Хальмг үнн» газетин ах редакторин дарук ормд орсмн. 1958 -гч җиләс авн 1960-гч җил күртл РАНа Хальмгин гуманитарин институтд көдлсмн. Тер саамд Сарпулин ик сурһульд хальмг әңгд багшлсмн.
1961-гч җилд Хальмг келнә кафедрт доцентин цол зүүсмн. Тер җилд 1961-гч җилд Хальмг келнә кафедрт доцентин цол зүүсмн. Тер җилд Хальмгин бичәчнрин Ниицәнә дааврта сегләтр болна. 1963-гч җиләс авн 1966-гч җил күртл «Теегин герл» нерлһтә хальмг зокъялчнрин седкүлин редактор болҗ көдлсмн.
1965-гч җилд Калян Санҗ Хальмг олн-әмтнә шүлгчин нер зүүсмн.
1985-гч җилин март сарин 18-д сәәһән хәәсмн[2]
Үүдәлтнь
Калян Санҗ эврәннь үүдәврмүдән 1924-гч җилд экләд барлсмн. 1932-гч җилд энүнә шүлгүдин түрүн хураңһу барас һарла.
1936-гч җилд Калян Санҗ хальмгин түрүн драмин театр ахлсн цагтан хальмг келәр наадд бичдг болсмн.
Таңһчин газет болн седкүл болһнд барлгддг бәәсмн. Тер дунд, зокъялчнрин «Теегин герл» седкүлин умшачнрт бас үүдәврмүдән тусхасмн.
Калян Санҗ хальмг келнд орчулсн үүдәврмүд дунд: Мольерин наадд, Иван Крыловин «Хойр ноха», Пётр Ершовин «Конёк-горбунок», Якуб Колосин, Тарас Шевченкон болн Михаил Лермонтовин үүдәврмүд йовна.
Үүдәврмүднь
Хальмг келәр
- Баатр улан һәрднр, поэма, Элст, 1931 җ.
- Социализмд нерәдсн шүлгүд, стихи, Элст, 1932 җ.
- Һурвн поэм, Элст, 1934 җ.
- Шүлгүд болн поэмс, Элст, 1934 җил
- Бригадир, поэмс, Элст, 1935 җил
- Кишгин хаалһ, поэма, Элст, 1960 җил
- Цаһан Нурин көвәд, очерки, Элст, 1962 җил
- Төрскн теегин частр, стихи и поэма, Элст, 1963 җил
- Тамара, поэм, Элст, 1963 җил
- Дурн бәәхлә, шүлгүд болн поэм, Элст, 1965 җил
- Ильичин зааврар, шүлгүд, Элст, 1969 җил
Орс келәр
- С тобою, Россия, стихи и поэмы. — Элиста, 1959 г.
- Под необъятным небом, поэмы. — Советский писатель, М., 1961 җ.
Ачлврмуднь
- Орден Октябрьской Революции (№ 28331, Указ Президиума Верховного Совета СССР от 16 ноября 1984 г.)
- Орден Трудового Красного Знамени (№ 852378, Указ Президиума Верховного Совета СССР от 15 января 1975 г.)
- Орден «Знак Почёта» (№ 576199, Указ Президиума Верховного Совета СССР от 2 июля 1971 г.)
- Значок «Отличник культурного шефства над селом» Министерства культуры СССР и ЦК профсоюза работников культуры (Постановление № 88 от 1 ноября 1974 г.)
- Хальмг АССРин О. И. Городовиковин нертә мөрән лауреат («Тамара» болн «Өрүн маңhар» (Прозрение утра) 2 поэм бичсн төләд, удостоверение № 1, постановление Совета Министров Калмыцкой АССР от 24 октября 1967 г.)
- Хальмг АССРин олн-әмтнә шүлгч (Удостоверение № 1, Указ Президиума Верховного Совета Калмыцкой АССР от 15 января 1965 г.)
- «Владимир Ильич Ленин төрснә 100 җилин өөнд нерәдсн» медаль|Юбилейная медаль «За доблестный труд. В ознаменование 100-летия со дня рождения Владимира Ильича Ленина» (31.03.1970)
- Медаль «За доблестный труд в Великой Отечественной войне 1941—1945 гг.» (17.05.1947)
Санлнь
- Элстд Калян Санҗин нертә уульнц бәәнә
- 1996-гч җилин январь сарин 2-т шүлгчин төрсн Октябрьск района Цаһан-Нур селәнд бумблвнь тәвгдлә (урч С. К. Ботиев).[2]
Темдглл
- ↑ Точная дата рождения неизвестна. По некоторым источникам — не позднее 1900 года
- ↑ 1 2 Санджи Каляев: Биобиблиогр. указ. / Сост.: Л. В. Манджиева, Е. П. Шуваринова, Г. И. Лиджиева, И. Э. Суксукова; М-во культуры Респ. Калмыкия. НБ им. А. М. Амур-Санана. — Элиста: АПП «Джангар», 2004. — 274 с. Дата обращения: 2 Ноха сарин 2025. Архивировано 13 Хөн сарин 2014 года.
Утх-зокъял
- под редакцией Эльдышева Э. А. Научно-справочное пособие/ Санджи Каляевич Каляев (рус.) (2004). Дата обращения: 4 Ноха сарин 2025. Архивировано 19 Хөн сарин 2014 года.
- Джимгиров М. Э. Писатели советской Калмыкии. — Элиста: Калмыцкое книжное издание, 1966. — 88—92 с.
- Мацаков И. М. Большая Советская энциклопедия: В 30 т.. — М., 1969—1978. — т. 11, стр. 240 с.
- Каляев С. К. Письма Еве/ Письма и другие документальные материалы к биографии С. К. Каляева (рус.) (2001). Дата обращения: 4 Ноха сарин 2025.
Холвас
- Каляев Санджи Каляевич // Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров. — 3-е изд. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978.
- Каляев Санджи Каляевич (1905—1985) (рус.). Дата обращения: 4 Ноха сарин 2025.
- Каляев Санджи Каляевич. big-soviet.ru. Дата обращения: 4 Ноха сарин 2025.
- Фотография. famhist.ru. Дата обращения: 4 Ноха сарин 2025.
- Фотография, 1932 год. famhist.ru. Дата обращения: 4 Ноха сарин 2025.
- Январь сарин 2 төрсн улс
- 1905 җилд төрсн улс
- СССР-т төрсн улс
- Март сарин 18 өңгрсн улс
- 1985 җилд өңгрсн улс
- Элстд нас барсмн
- Цаһан толһан дараһар даралсн хүв улс
- Цаһан толһан дараһар даралсн шүлгчнр
- СССР-ин шүлгчнр
- Хальмгин шүлгчнр
- XX зун җилин шүлгчнр
- Октябрьск Революцин Одна эздүд
- Күч-көлснә Улан Тугин Одна эздүд
- «Һавьян темдг» Одар ачлгдсн улс
- «1941—1945 җилмүдт Төскән харсгч Алдр дәәнә цагт үзүлсн баатрлг күч-көлснә төлә» медаляр ачлгдсн улс
- Цаһан толһан дараһар даралсн бичәчнр
- Хальмгин бичәчнр
- Хальмгин олн-әмтнә шүлгчнр
- СССРт цааҗла харһсн улс
- Нерд:Басңга Баатрин нертә Хальмг драмин театр
- Саратовин государственн университетыг төгсәсн улс
