Меклетинский хөрүлтә һазр
| «Меклетинский» федеральн чинртә орн-нутгин йиртмҗин хөрүлтә һазр | |
|---|---|
 | |
| Категория ЙХНН — IV (Әмтә тоотиг болн эдн нугтлдг ормиг бүртклһнә девскүр) | |
| Һол тодлвр | |
| Аһу | 1 025 км² |
| Дунд өндрнь | -8 м |
| Бүрдәсн цагнь | 1988 январь сарин 12 |
| Залҗах бүрдәц | Әрәсән Йиртмҗин Министерствин «Орн-нутгин йиртмҗин биосферин хөрүлтә һазр «Черные земли» нерлһтә федеральн орн-нутгин бүрдәц |
| Бәәх ормнь | |
| 45°36′ с. ш. 45°51′ в. д.GЯO | |
| Орн-нутг | |
| Регион | Хальмг |
 | |
Меклетинский (орс. Меклетинский заказник) — федеральн чинртә орн-нутгин йиртмҗин хөрүлтә һазр. РСФСР-ин аңһучллһна Заллтын № 12-гч тойгта Закврар 1988-гч җилин январь сарин 12-т бүрдәгдсмн[1].
Һазр-зү
Эн хөрүлтә һазр Хальмг Таңһчин Хар Һазрин Прикаспийскин дор һазрт бәәнә.
Һазрин кецнь невчк гөрвкүтә, дорд үзгин талагшан өкәһәд, деед үзгәр өрггдәд, Каспийск теңгсин тегшлүр деерк кемҗәнь 20 метрин алднд өндр. Дора бәәх хагсдг давста нуурмуд дундас хамгин икнь — Колтан-Нур. Ар хойр үзгтнь элстә. Һазрин кециг салькна күчн хүврүлнә[2].
Аһарин бәәдл
Аһарнь хагсу бәәдлтә, җилин эргцд ордг хур-цасна кемҗән 300 мм күрнә. Июль сард аһарин кемҗән +42 оС халуд күрнә, январь сарла −33 оС күрч киитрнә. Салькн дорд болн деед үзгәс үләнә. Орсн цасна көрснь зәрм ормар 30-35 см күрнә[2].
Һазрин көрсн
Һазрин көрсн күрң бәәдлтә, давсна хагнь орм-ормас йилһрәд, әдл болхш. Гумусин цег 10-15 см. Һазрин көрсн давсна хагта, учрнь — олн хотхрмудта, гөрвкүтә һазр[2].
Юуни төлә бүрдәснь, тәвсн күслнь
«Меклетинский» хөрүлтә һазриг Волга-Чограй цувг тогтасн цагт бүрдәсмн. Ик цувг тогтаснас иштә гөрәсд болн РСФСР-ин Улан дегтрт орулгдсн аң-аһрусдиг харсад хадһлх керг күцәх күслтә.
Һол күслмүд дунд[3]:
- экологийин теңцәг тиньгрүләд, аң-аһрусдиг хадһллһн болн шинәс тогталһн;
- аң-аһрусдин бәәршлдг болн нүүдг эргндк һазриг хадһллһн;
- номин шинҗллтин кергүд давулх;
- экологийин шинҗллтин кергүд давулх;
- экологийин халхар сурһуль давулх.
Урһмлмуд болн аң-аһрусд
Меклетинский хөрүлтә һазр нурһлҗ буурлдата болн буудян зүүтә урһмлмудта. Хойр әңгд йилһгднә: олн җилдән урһдг хагсу һазрин буудян зүүтә урһмлмуд — (цаһан өвсн, сульшң, нәрхн шилвт, йөркг) болн баахн бутс (буурлда, камб шарлҗн, хойр тәрәнә толһата бутс). Элстә һазриг батлхин төлә суулһсн болн хагсҗах нуурмудин көвәһәр урһасн (джузкузган, суха болн нань чигн)[2].
Эн хөрүлтә һазрт гөрәсд инҗүхәс һарһдг орм, ховр шовуд үүрлнә, тер дунд — тоһрун-сәәхлә, авдоткс, теегин һәрд (лат. Aquila nipalensis), барчн (орс. курганник). Тоодг болн дәргү шовуд эн һазрар дәврҗ нүүҗ ниснә. Зуна кемд гөрәсдиг дахҗ йовдг гриф, цаһан толһата сип, бүргд шовуд үзгднә[4].
Харш йовдлмуд
Хөрүлтә һазриг керчәд һардг Яшкуль — Комсомольский — Артезиан хату девскүртә хаалһ болн девскүр уга хаалһс ик шууга татна. Дәкәд эн һазрар бәәх мал асрдг улс малан хәрүләд, нохасан дахулад, шовуд болн аң-аһрусдиг үргәнә, сем аңначнр ик харш болад, әәмшг учрана[1].
Утх-зокъял
- Приказ министерства природных ресурсов и экологии Российской Федерации от 03.11.2009 № 361 «Об утверждении положения о государственном природном заказнике федерального значения „Меклетинский“»[3].
Темдглл
- ↑ 1 2 ООПТ России — Меклетинский федеральный заказник. Дата обращения: 6 Хулһн сарин 2025. Архивировано 30 Мөрн сарин 2013 года.
- ↑ 1 2 3 4 ООПТ России — Меклетинский федеральный заказник. Дата обращения: 6 Хулһн сарин 2025. Архивировано 21 Ноха сарин 2013 года.
- ↑ 1 2 Приказ министерства природных ресурсов и экологии Российской Федерации от 03.11.2009 № 361. Дата обращения: 6 Хулһн сарин 2025.
- ↑ Особо охраняемые природные территории Республики Калмыкия, их роль в сохранении сайгака. Дата обращения: 6 Хулһн сарин 2025. Архивировано 11 Ноха сарин 2014 года.