Нармин Морхаҗ
| Нармин Морхаҗ орс. Нармаев Морхаджи Бамбаевич | |
|---|---|
| Улс-орн | |
| Урсхл | шүлгч, бичәч |
Нармин Морхаҗ (орс. Нармаев Морхаджи Бамбаевич; (Орсин хаата улс, Астрахань муҗ, Манҗихнә хотн (өдгә цагт Хальмг Таңһчин Ик Буурлын района Хомутниковский селән), 1915 җилин январь сарин 23 (хуучн тооллар февраль сарин 5), — Хальмг Таңһч, Элст балһсн, 1993)) — Хальмгин Зөвллтин зокалч, шүлгч, җөҗгин зокалч, номт, көдә аҗ ахуһин шинҗлх ухана доктор (1966).
Намтрнь
Хальмг бичәч болн шүлгч Нармин Морхаҗ Орсин хаата улсин Астрахань муҗин Манҗихнә хотнд (өдгә цагт Хальмг Таңһчин Ик Буурлын района Хомутниковский селәнд), 1915 җилин январь сарин 23-д (хуучн тооллар февраль сарин 5-д) угатя күүнә өрк-бүлд төрҗ һарв. 1941 җилд Пятигорск балһсна зоотехникин деед сурһулиг төгсәв[1].
Төрскән Харсгч ик дәәнә орлцач. 1941 җилин декабрь сард курсант әңгин орлцач болһад, түүг Москвад илгәв. Удлго түүг күнд пулемётын взводын командирар төмлв. Кесг дәкҗ, тер тоод күнд шав авсмн. Эмнлгин дарунь ротын командирыг барун хөөт фронтур Ржевин туллданд орлцхар илгәв. 1942 җиләс авн коммуна партин гешүн[2].
Дарунь - батальона комиссар, Сталинградын туллданд орлцач. Белгород, Харьковыг туллдад чөләлв. 1943 җилин сентябрь сарин 29-д Гвардин комиссар, ахмд Нармаев хойр оңһцта 80 цергчиг һардҗ, дәәснә күчтә һал дор Днеприг һатлҗ, плацдарм бәрҗ, бүк дивизин барун эрг тал невтрхинь батлһаҗулв.
Дәәнә хөөн шинҗлх ухана көдлмш кеҗ эклв.
1945 җилин декабрь сард цергәс буусна хөөн гвардин ахмд болҗ, йовһн цергин сурһульд багшлҗ, дарунь "Советская Киргизия" соньнд арвн җилдән көдлсмн. Тер җилмүдт Киргизин мал аҗ ахун эрдм шинҗллһнә күрәлңд эрдм шинҗллһнә аҗлан эклсмн. Киргизин көдә аҗ ахун министрин дарук болҗ көдлҗ бәәсмн.
1966 җиләс авн көдә аҗ ахун шинҗлх ухана доктор. Хальмагин Эврән Засх Зөвллт Социалист Таңһчин Хальмгин махна чигллин үкр судллын Хальмгин эрдм шинҗллһнә күрәлңгин закрл болҗ көдлҗ бәәсмн. Шинҗлх ухана олн ниитлл, дегтр, темдгллин түүрвәч.
3 одн (тер тоод Улан тугин одн[3]) болн медальмудар шаңнгдҗ.
Урн бүтәлнь
Бүтәлмүднь 1934 җиләс авн кевлгдҗ эклсмн.
Дәәнә үүл йовдл, колхозин селәнә әмдрлд зөрүлсн уйңһин зокал, шүлглән, түүкләнә түүрвәч. Нармин Морхаҗин бүтәлмүднь ЗХУ-ын ард түмнә олн келн, һазадын келнд чигн орчулгдсмн.
Үүдәврмүднь
Орс келәр кевлсн үүдәврмүднь
Шүлглән
- «Стихи» (1938)
- «Помню. Стихи и поэмы» (1965),
- «Сын народа» (1973),
- «Полярная звезда» (поэма, 1960),
- «Мелодия степей и гор» (Стихи и поэмы, 1968)
- «Рядовые армии великой» (поэма)
- «Вечное стремление» (1981)
Түүклән
- «Фронтовая тетрадь», (1970),
Түүкс
- «Санджи» (1941),
- «Молм» (1960),
- «Боова» (1961),
- «Рядовой человек» (Повесть и рассказы, 1962),
- «Счастье само не даётся» (1964),
- «Наран — золотое сердце» (1968, рус. пер. 1968),
- «Черноголовый журавль» (1972)
- «Записки молодого бойца» (1976);
Романмуд
- «Товарищ» (1960)
- «Маныч-река» (1963, рус. пер. 1968);
Наадд
- «Цветок жизни» (1963).
Номин көдлмш
- Калмыцкий скот [Текст] / М. Б. Нармаев, д-р с.-х. наук ; [Предисл. проф. лауреата Гос. премии д-ра с.-х. наук А. С. Всяких]. - 2-е изд., перераб. и доп. - Элиста : Калмиздат, 1969. - 238 с. : ил.; 21 см.
Ном-зү
- Мацаков И. М., Современная калмыцкая проза, Элиста, 1970;
- Джимгиров М. Э., Писатели Советской Калмыкии. Биобиблиографический справочник, Элиста, 1966.
- Журавлиный полет. Труды и дни Морхаджи Нармаева/ редкол.: Г.М. Борликов (отв. ред.), А.К. Натыров, А. Н. Арилов и др.]; авт.-сост. А. Б. Санджиев. - Элиста: Калмыцкий государственный университет, 2005. - ("Звезды над степью". Калмыкия в событиях и лицах. XX век)
- Морхаджи Бамбаевич Нармаев: биография // Герои войны – герои литературы (писатели-фронтовики Калмыкии о Великой Отечеств. войне) / М-во образования, культуры и науки Респ. Калмыкия, Нац. б-ка им. А. М. Амур-Санана; сост.: Н. С. Нимеева, Л. В. Манджиева, Г. И. Лиджиева, В. В. Сангаджиева, Д. В. Манжиева, М. Н. Баранкеева; дизайн Ю. С. Мацаков; отв. за изд. Н. Б. Уластаева; ред. Э. А. Эльдышев. – Элиста: ЗАОр «НПП «Джангар», 2010. – С. 552-556.
- Нармин Морхаҗ: [Намтр] // Хальмг утх зокъял: Сурһулин учрежденьсин 10-гч класст умшх дегтр-хрестомать. – Элст: Барин Гер «Герл», 2012. – Х. 233-235.
- Бадмин, А. Һypвн һол һатлад, һурвн һалас гетләд... / Бадмин Алексей // Бичәчнрин туск үг. Очеркс / Л. Н. Мушанова, В. К. Шуграева. – 2007. – Элиста: ЗАОр «НПП «Джангар», 2007. – Х. 147-153.
- Саңһҗин, Б. Бичәч болн номт / Саңһҗин Бося // Хальмг Үнн. – 1965. – лу сарин 5 (№ 24). – Х. 3.
- Килганова, З. Песнь о богатырях. Штрихи к творческому портрету Морхаджи Нармаева / Зоя Килганова // Журавлиный полет. Труды и дни Морхаджи Нармаева /авт.-сост. А. Б. Санджиев; под ред. Г. М. Борликова. – Элиста, 2005. – С. 63-66.
- Трембач, И. Боец, ученый, писатель: [очерк о М. Б. Нармаеве] / Иван Трембач // Трембач И. С. Дорогой подвигов: [очерки] / Иван Трембач; ред. В. Пальчиков. – Элиста, 1963. – С. 97-109.