Төмрлгчин өдр
Төмрлгчин өдр (орс. День металлурга) — Әрәсә, Цаһан Орс, Украин болн Хасг Улст җил болһн темдглгддг мергҗлин байр.
Түүк
1957-гч җилин сентябрь сарин 28-д ЗХУ-ин эдин засгиг сергәхд Зөвллтин төмрлгин үүлдврт күндткл үзүлҗ, ЗХУ-ин Деед Зөвллин Тергүлгчнр июль сарин һурвдгч нарн өдрт темдглгддг Төмрлгчин өдриг тогтаҗ[1]. Эн зәрлгиг 1980-гч җилин октябрь сарин 1-д[2] болн 1988-гч җилин ноябрь сарин 1-д[3] Деед Зөвлл батлҗ. Эн байриг төмрлгин үүлдврмүд бәргдсн балһсдт (Нижний Тагил , Старый Оскол, Норильск, Новокузнецк, Магнитогорск, Череповец, Челябинск, Таганрог, Липецк, Мончегорск болн нань чигн) өргн темдглдг.
ЗХУ задрн унсна хөөннь төмрлгнь улс-орна эдин засгт чухл үүрг күцәдг ТУХН-ә бүк ордт Төмрлгчин өдриг байрин өдр болһад темдглҗ ирсмн. Украинд эн байриг Йирңкәлгчин 1993-гч җилин июнь сарин 3-а өдрин 187/93 тоот зәрлгәр невтрүлсмн. Хасг улст 2003-гч җилин Йирңкәлгчин зәрлгин дахҗ Төмрлгчин өдриг темдглдг. Цаһан Орст - Йирңкәлгчин 1998-гч җилин март сарин 26-на өдрин 157 тоот «Цаһан Орс Республикд улсын байрин өдрмүд, бүк ниитин амрлтын өдрмүд болн дурсхлын өдрмүдин туск» зәрлгиг дахҗ темдглдг. Цаһан Орсдк Төмрлгчин өдриг җил болһн июль сарин һурвдгч нарн өдрлә темдглдг.
Әрәсән күндтә цолмудын җигсәлтд «Орсин Холвана Улсин ачта төмрлгч» гидг цол бәәдмн.
Байрин улмҗлл
Төмрлгчин өдриг улс-орна булң болһнд, йилңһуя том ик аҗ-үүлдврин төвмүд болсн Челябинск, Магнитогорск, Старый Оскол, Липецк болн Череповец гидг балһсдт өргн күрәнд темдглдг. Йириндән байрин өдр өрүнә парадар экләд, асхна ик тогллтар төгсдг мөн.
Байрин өдрмүдт балһсдт һартан тугта, зургт хуудста төмрлгин үүлдврмүдин көдләчнрин йосллын парад болдг. Тәмрин темцән, урлдан, мастер-класс, урн бүтәлин һәәхүлиг зокан бәәһүлдг. Ик балһсдт Төмрлгчин өдр седвчлсн айлл, үүлдврин музейин неелттә өдрмүд болдг.
Мөн үүлдврин һазрмудт бас байран темдглҗ бәәнә. Һардачнр көдләчнртән байр күргҗ, дурсхлын шаңнл, үнтә белг чигн бәрүлҗ өгдг. Төмрлгчин өдрәр шин төкәрмҗиг түрүн болҗ көдлүлдг улмҗлл бәәдг мөн[4].
Ачлвр
Төмрлгчин өдрт «Орсин Холвана Улсин ачта төмрлгч» гидг күндтә цол болн өрч деерк темдгәр ачлна. Халун цех, төмрлгин үндсн негҗд 15-ас баһ биш җилдән көдлдг бәәсн көдләчнр, түүнчлн 20-әс баһ биш җилдән көдлдг бәәсн туршлһта бусд салврин ахмд күмс эн цолыг авх эрктә. Түүнчлн цол авх нер девшгч салврин ачлвр эс гиҗ урмдшуллта бәәх йоста.
Нумизматик
2020-гч җилин июнь сарин 30-д Орсин Холвана Улсин Банк күдр болн бусд түүкә эдәс төмр олҗ авх үүл-йовц болх үүлдврин салврин хамгин чухл халхин көдләчнрт зөрүлсн «Төмрлгчин үүлдврин көдләч» гисн 10 арслңгин зоосыг һарһла[5].
Холвас
- ↑ День металлурга 16 июля 2023 г.
- ↑ Указ Президиума ВС СССР от 1 октября 1980 г. N 3018-Х "О праздничных и памятных днях" (утв. Законом СССР от 23 октября 1980 г.)
- ↑ [Указ Президиума Верховного Совета СССР от 1.10.1988 № 9724-X «О внесении изменений в законодательство СССР о праздничных и памятных днях»]
- ↑ День металлурга в 2024 году: история и традиции праздника
- ↑ Работник металлургической промышленности