Үүдн (ишкә герин)
Үүдн (орс. Дверь юрты) — Ишкә герин орциг хамардг күмнә орҗ һархд секҗ хаадг модар кесн кесг болна.
Ишкә герин үүднә бүтцнь
Үүднә деед көндлң модыг «тотх» гиҗ нерләд бәәнә. Дорк көндлң модыг «эргн» гиҗ нерлнә. Хойр хаҗуһин үлү һарсн модыг «үүднә һуй» гидг. Үдднә неегдҗ хаагдх кесгиг хасвч гиҗ нерәднә. Хальмгин ишкә гер эрк биш дотракшан татгддг хасвчта болх йоста.
Үүднә деерк кеснь «тотх» болхла, дорк сүүрин кесгнь «ирг» гидг нертә. Зунын цагт герин иргиг деегшән секәд, герән серүцҗ бәәдг[1].
Хальмг ишкә герин деерк тотхд зурһан модн хадасн бәәдг. Тер модн хадаснд үүднә деерк уньниг бооҗ уйна. Ишкә герин тотх иргн хойрт хальмгуд боса нүк шурһулҗ кенә. Эн нүкнд һас шаахла, үүдн чөөҗлгднә. Онц темдглхд, иргнә таласнь һас шаахла, ишкә гер дотрас хаагдна, деерк тотхд шаахла, ишкә гер һазаһас чөөҗлгднә[2].
Үүд зөөдгнь
Хальмгуд ишкә герән хураҗ нүүһәд һархларн, цуг ишкә герин бүтциг хураҗ эвкәд, хойр бүтциг бүрн-бүкләрн авч йовдг бәәҗ. Эннь герин харач болн герни үүдн. Эдниг салһад йовх биш, бүкләр авч йовдг бәәсн бәәҗ. Герин үүдиг хаах секх кергтәд модн һасыг арсн сурар эс гиҗ зузан ноосн утцар үүднд торһҗ йовдг бәәҗ[3].
Темдглл
- ↑ Mongγol ündüsüteni ulamžilaltu šinžilkü uxān mergežiliyin soyol. Šinžianggiyin šinžilekü uxān mergežil erüül xamγālal-yin keblel-yin xorō. 1999 žil. 156 xuudasu
- ↑ Житецкий И.А. Очерки быта Астраханских калмыков. Этнографические очерки
- ↑ https://cyberleninka.ru/article/n/voylochnaya-yurta-kalmykov-xix-v/viewer Очиров А.В. Войлочная юрта калмыков (XIX в.)