Бадмин Бадман Бата

Бадмин Бадман Бата
Бадмин Бадман Бата
Һарсн җил-өдр	1905 сентябрь сарин 15
Төрсн һазр	Тугтун[d], Баһ Дөрвдә улус[d], Орс хаата улс[d];
Нас барсн җил-өдр	1971 октябрь сарин 17 (66 лет)
Орн-нутг	Орс хаата улс[d]; СССР[d];
Күүкднь	Бадмин Батан Санл

Бадмин Бадман Бата (орс. Бата Бадмаевич Бадмаев; 1905 сентябрь сарин 15, Тугтун^[d], Баһ Дөрвдә улус^[d], Орс хаата улс^[d] — 1971 октябрь сарин 17) — советскин номтн, багш, ниигмин үүлдәч, педагог номин кандидат, Хальмгин түрүн профессор^[1].

Хальмг филологин 40 номин нәәрүллһсин түрвәч^[2].

Намтрнь

1905-гч җилин сентябрь сарин 15-д Орс хаата улсин Баһ Дөрвдин улусин Тугтн хотнд төрсмн (ода Хальмг Таңһчин Көтчнрин района Тугтн селән.

1914—1917 җилмүдт Баһ Дөрвдин школ-интернатд сурсмн. 1920—1924 җилмүдт Әәдрхнд багшнрин ахр сурһульд орсмн, дарунь тер багшнрин техникумд хүврсмн. Сурн бәәҗ Улан хальмг (Өдрин соньн) газетд көдлсмн. Техникумиг төгсәчкәд, 1924-гч җиләс авн Ростовин Ик сурһульд (рус.) (хал. тууҗин болн эдшлин әңгд ВКП(б)-н санаһар орсмн. 2 дундур җил сурчкад, өрк-бүлдән күнд бәәдләс иштә сурһулямн һарсмн. 1926-гч җилин декабрь сарас авн 1929-гч җилин сентябрь сар күртл района эрдм-сурһулин әңгин инспекторар көдлсмн, дарунь — Хальмг муҗин эрдм-сурһулин инспектор болсмн.

1929-гч җилин сентябрь сарас авн 1931-гч җил күртл Н. Г. Чернышевскин нертә Саратовин Ик сурһульд (терүнә түрүн хальмг оютн) педагогикин факультетд сурһуль авсмн. Тер цагт хальмг келнә судлач болад, Саратовин Ик сурһулин хальмг келнә кафедрин ассистентар көдлсмн. Хальмг олн әмтнд сурһуль өгх кергт зүткҗ орлцсмн. 1930-гч җилд Борис Пашковта хамдан хальмг келнә түрүн учебник тогтаҗ һарһсмн.

1932-гч җилд Саратовин Ик сурһулин хальмг келнә болн утх-зокъялын әңгин толһач бәәсмн. 1934-гч җилд аспирантуриг төгсәх цагтан, «Хальмг шин утх-зокъялын келнә орфографь» гидг төрәр кандидатин диссертациг белдсмн. 1935-гч җилин декабрь сарла доцентын цол зүүсмн. Саратовин Ик сурһуляс Хальмг әңгиг Әәдрхнә багшнрин институтд һарһсн цагт, Кировин нертә Әәдрхнә багшнрин институтд хальмг келнә болн утх-зокъялын факультетын декана цолд орад,1938-гч җил күртл көдлсмн. 1939-гч җилд шинәс бүрдәсн Хальмгин багшнрин институтын директор (ректор) (ода Хальмгин Ик сурһуль (рус.) (хал.).

1942-гч җилин апрель сард эврә дурар Төрскән харсгч Алдр дәәнд мордсмн. Ташкентд, дәәчин белдврин сурһуль авад, капитана цол зүүһәд, 4-гч Украина фронтд, дарунь — Өмн үзгин фронтд орҗ дәәлдсмн. 1944-гч җилин март сард хальмгудыг цүллһсн кемд Алтан зах улсин (рус.) (хал. Зональн районд тусад, орс келнә болн утх-зокъялын багшар көдләд, дарунь завуч болсмн. Хөөн цагт Хасгин ССР-т бәәһәд көдлсмн.

1957-гч җилд Хальмгтан хәрҗ ирәд Сарпулин багшнрин институтд хальмг әңг бүрдәхәр зүтксмн. 1962-гч җилд эртәснь бичәд белдсн диссертациг харсад, педагогог номин кандидатын зерг авсмн. 1964-гч җиләс авн — Сарпуляс Элстүр һарһсн Хальмгин багшнрин институтын орс келнә болн утх-зокъялын кафедрин доцент. 1965-гч җилд Хальмгин багшнрин институтын хальмг келнә кафедрин болн талдан келмүдин кафедрин толһачд суңһгдсмн.

1970-гч җилд Хальмгин багшнрин институтын ханьд Хальмгин Ик сурһуль тогтагдсн цагт Бадмин Бадман Бата хальмг келнә болн утх-зокъялын кафедриг толһалсмн.

1971-гч җилин октябрь сарин 17-д насан барсмн. Элстин оршаврт оршалһата^[2].

Өрк-бүлнь

Көвүнь — Бадмин Батан Санл (1932 җилд төрсмн), эдшлин номин доктор, профессор, Әрәсән Федерацин болн Хальмгин номин Ачта үүлдәч^[3].

Ачлврмуднь

«1941—1945 җҗ. Төрскән харсгч Алдр дәәнд Германиг диилсн төләд» болн «1941—1945 җҗ. Төрскән харсгч Алдр дәәнд күч-көлсән орулсн төләд» медальмуд.
РСФСР-ин школын Ачта багш (1965-гч җилин ноябрь сарин 30) болн Хальмг АССР-ин Ачта багш, РСФСР-ин олн әмтнә эрдм-сурһулин йилһән сән көдләч^[2].

Дурсхл

1986-гч җиләс авн Көтчнин района Тугтн селәнд Бадмин Батан нертә музей көдлнә, селәнә һудмҗ бас энүнә нер зүүсмн.
1995-гч җилин сентябрь сарин 11-д Баһ Дөрвдин гимназьд Бадмин Батан нер зүүсмн^[2].
2005-гч җилд Бадмин Батан 100 җилин өөнд нерәдәд Хальмг Таңһчин йирңкәлгчин зааврар олн кергүд давулгсмн, «Профессор Бата Бадмаев» гидг дегтр һарсмн^[1].

Темдглл

↑ ¹ ² Указ Президента Республики Калмыкия от 20.09.2005 № 176 «О праздновании 100-летнего юбилея первого директора Калмыцкого государственного педагогического института, первого профессора Баты Бадмаевича Бадмаева» (неопр.). Правительство Республики Калмыкия (20 Һаха сарин 2005). Дата обращения: 19 Мөрн сарин 2026.
↑ ¹ ² ³ ⁴ Бадмаев Бата Бадмаевич (неопр.). Пантеон России. Дата обращения: 19 Мөрн сарин 2026. Архивировано 28 Мөрн сарин 2022 года.
↑ Золотой фонд КалмГУ: к 90-летию профессора С.Б. Бадмаева (неопр.). Научная библиотека Калмыцкого государственного университета. Дата обращения: 19 Мөрн сарин 2026.

Холвас

Бадмаев Бата Бадмаевич // Пантеон России

[ukaz-1] ¹ ² Указ Президента Республики Калмыкия от 20.09.2005 № 176 «О праздновании 100-летнего юбилея первого директора Калмыцкого государственного педагогического института, первого профессора Баты Бадмаевича Бадмаева» (неопр.). Правительство Республики Калмыкия (20 Һаха сарин 2005). Дата обращения: 19 Мөрн сарин 2026.

[ruspanteon.ru-2] ¹ ² ³ ⁴ Бадмаев Бата Бадмаевич (неопр.). Пантеон России. Дата обращения: 19 Мөрн сарин 2026. Архивировано 28 Мөрн сарин 2022 года.

[son-3] Золотой фонд КалмГУ: к 90-летию профессора С.Б. Бадмаева (неопр.). Научная библиотека Калмыцкого государственного университета. Дата обращения: 19 Мөрн сарин 2026.

[1]

[2]

[3]