Бортха (булг)
| Бортха | |
|---|---|
 | |
| Расположение | |
| 46°18′28″ с. ш. 44°15′09″ в. д.GЯO | |
| Регион | Хальмг Таңһч |
| Район | Элст |
 | |
 Медиафайлы на РУВИКИ.Медиа | |
Бортха́ — булг (орс. родник), Хальмгин Элстин темдгтә орм. Бортха бүлг Элстин Иньгллт цецрлгт бәәнә. Булгин деернь бәәх «Бортха» урн бәрмл Хальмг Таңһчин сойлын үвин тоод орна. Эн булгас авн Элст экләд тосхгдла, гисн тоолвр бәәнә. Булгин усн «Хар модна урһасн» нерлһтә йиртмҗин бумбар һооҗна.
Тууҗ
1853-гч җилд булгин хаҗуд ө-модн суулһгдсмн (ода балһсна «Иньгллт» цецрлг болна). 1862-гч җилд булгас хол биш Воронежин губернин Богучарас нүүҗ ирсн алвт муҗг Степан Кийков бәәршлҗ, тер күн Элстин сүүр тәвәч, гиҗ тоолгдна.[1].
Ода «Бортха» булгин өөр Г. Гелашвили кесн сег зогсҗана. Дорд үзгин шар шаҗна намбаһар кесн сег 2003-гч җилд тәвгдлә, тер дотран худгин бәәдлтә. Ленинә нертә уульнцас цецрлгүр бууҗ йовх әмтнә хаалһд дигтә бәәснәс көлтә, терүнд хог хурна. Автобусин зогсалтас дорагшан «Иньгллт» парк тал хаалһ буна, паркин талвң деер олн улсин байрин нәр давулгдна[2].
Урн бәрмл
Элст балһсна «Бортха» булг хальмг улсин хаһлшин нег бәәдл үзүлҗәнә, тернь бортха болҗана. Ода цагин урн бәрмл мел бортхан бәәдлтә. Урмч В. Васькина кесн аһу искусствин эн үүдәвр 1971-гч җилд энд тәвгдсмн. 2009-гч җилин май сарин 7-д «Бортха» урн бәрмл Хальмг Таңһчин сойлын үвин реестрд орулгдсмн (№ 338). 1853-гч җилд Бортха булгин өөр Иньгллт цецрлгин тууҗ эклнә, тер цөөкн бичкн нерлһ уга ө-модн бәәсмн. Тууҗар, Элст балһсн бас эн ормас эклҗ тосхгдсмнЭнүнәс холл биш 1862-гч җилд Воронежин губернин Богучарас нүүҗ ирсн алвт муҗг Степан Кийков бәәршлҗ, тер күн Элстин сүүр тәвәч, гиҗ тоолгдна[2].
Бортха — хальмг улсин хаһлш, терүнд эн булгин ус хавлҗ авдг бәәҗ. Тер цагас авн бортхан нерәдлһ булгт торад үдлсмн, 70-гч җилмүдт булг деер бортхан бәәдлтә урн бәрмл тосхсмн. Бүкл кевтнь — хойр тогтацтаһнь 1971-гч җилд босхсмн. Урн бәрмл ноһан урһмл дунд зогсҗана, өмннь босхата эрст көк мозаикин кевәр оошг зүсәр хальмг келн-улсин зег келһәтә. Эрсин дора бәәх хойр цорһас урднь булгин цегән усн һооҗҗ бәәсмн. Хойрдгч әңгнь — хальмг улсин заңшалын «Өлзә» зег мет бәәдлтә көк зүстә мозаикар тогтасн бортха. Эн хаһлшин кев дигтә бәәдл үзүлҗ бәәнә. «Бортха» булг — хальмг олн әмтнә хотл балһсна экн-булг болсн ормиг йоста кевәр медүлҗ бәәнә. Тер учрар, эн урн бәрмл балһсна экин тогтац болҗ бәәнә. Тиим седвәр 70-гя җилмүдин экнд һарсмн. Эн ормд 1853-гч җилд Иньгллт цецрлгин түрүн урһмлмуд хаана модчнр[3][1].
Урднь эн хойр нерәдлһтә бәәсн: «Бортха» болн «Родник».
Өндрнь — 5,5 м тогтацнь — бетон, мозаик. Түрвәчнь: В. Васькин; архитекторнь: Н.Телегин, 1971 г. Хайг: Элст балһсн, В. И. Ленина нертә һудмҗ, 200 В[3].
2009-гч җилин май сарин 7-д «Бортха» урн Хальмг Таңһчин сойлын үвин реестрд орулгдсмн (№ 338)[4].
Темдглл
- ↑ 1 2 Бортха: координаты и фото, что посмотреть и где находится Бортха (неопр.). Тонкости туризма. Дата обращения: 1 март сарин 2026.
- ↑ 1 2 ТОП-20 Главные достопримечательности Элисты и окрестностей: что посмотреть за 1 день самостоятельно, куда сходить, фото с описанием. Достопримечательности Мира – Top7Travel (22 июля 2022).
- ↑ 1 2 Памятник «Бортха» (неопр.). gorod-elista.ru. Дата обращения: 1 март сарин 2026.
- ↑ Постановление от 28 апреля 2012 г. № 122 «Об утверждении списка объектов культурного насления Республика Калмыкия. Дата обращения: 1 март сарин 2026. Архивировано 3 Ноха сарин 2014 года.
Сурвлҗ
- Прокопенко В. Зелёное сердце Элисты/ к 150-летию парка «Дружба»/ прошлое, настоящее, будущее парка // Известия Калмыкии. — 2003. — 12 сентябрь (№ № 213—214)..
- Прокопенко В. Как живешь, юбиляр? // Вечерняя Элиста. — 2003. — 4 сентябрь (№ 83)..
- Элиста. Путеводитель. — Элиста, 2011. — С. 5. — ISBN 978-5-905562-01-3.