Козин, Сергей Андреевич

Сергей Андреевич Козин
Файл:Козин Сергей Андреевич.jpg
Төрсн җил-өдрнь	71879 октябрь сарин (19)
Төрсн һазр	Туапсе балһсн, Черноморский округ[d], Орс хаата улс[d]
Нас барсн җил-өдрнь	1956 октябрь сарин 16(1956-10-16) (76 лет)
Нас барсн һазрнь	Ленинград, СССР
Орнь	Орс хаата улс[d]  РСФСР[d]  СССР[d]
Шинҗлх ухана салврнь	моңһл судлл, филологь
Аҗлын һазрнь	Санкт-Петербургин Ик сурһуль
Сурһульнь	Санкт-Петербургский государственный университет[d]
Номин зергнь	Филолог номин доктор[d]
Шаңнлнь	государственные награды МНР

Серге́й Андре́евич Ко́зин (1879 җилин октябрь сарин 7 (19), Туапсе — 1956 җилин октябрь сарин 16, Ленинград) — Зөвллтин моңһлч эрдмтн-номт, 1943 җиләс авн ЗХУ-ин ШУА-ин академьч. Эннь «Моңһл нууц товчаныг» орс келнд орчулсарн алдрта болсн номт.

Намтрнь

Нертә номт-эрдмт 1879 (оңдан материалд 1878) җилин октябрь сарин 7 (өдгә цагин тооллар октябрь 19) Туапсе балһснд алвн төрин көдләчин өрк-бүлд төрҗ һарв. Гимназиг төгсәҗ, Санкт-Петербургин дорд үзгин келмүдин китд, монһл, манҗу келнә салврт орҗ сурв. 1903 җилд Сергей Козин ик сурһулиг төгсһәһд, дипломин көдлмшнь негдгч зергин дипломар шаңнгдҗ. 1906-1918 җилд әәмгүдин Статистик, Эдин засг, угсатна зүүһин судлһана экспедицин көдлмшт орлцҗ, экләд Хальмгт, дарунь Моңһлд одв.

1905-1906 җилд Козин Хальмг улсин закрһана Яндһа-Мацга улсин асрач болҗ көдләд, 1907-1908 җилд Баһ Дөрвдин улсин хөөт кесгин асрач болад, дарунь Хальмг улсин дар болҗ көләд бәәв. 1914-1918 җилд С.А. Козин Моңһлд Богд гегәнә засгин һазрин мөңгнә саңгин селвгч болад, Моңһлд һарч көдлв. Хүвсхлин цагт нутгтан хәрҗ ирв. Зөвллтин йосн ирҗ батрхла, хаана цагт алв хааҗ йовсар Козинә эркнь көңдгдхлә, Борис Владимирцовин үрлһәр Пиитр балһснд одад, Дорд үзгин күрәлң бәәһүлхд күч-чидлән әрвллго көдлв. Эн деед сурһулиг бәәһүләд авчкад, 1929 җиләс авн тенд моңһл кел зааһад бәәҗ.

Ьер хоорнд 1924-1930 җилд С.А. Козин Азин музеин судлач, 1930-1956 җил ЗХУ-ин ШУА-н Дорд үзгин судллын күрәлңгин ах эрдм-шинҗлһәнә көдләч. 1935-1944 җилд Филологин факультетин багш, профессор, 1944 җиләс авн-1946 җил күртл тер факультетин эрклгч (декан). 1944 җиләс авн-1950 җил күртл Ленинградын Улсин Ик Сурһулин Дорд үзгин факультетин Моңһл филологин тиңкмин эрклгч.

Сергей Козин болхла, кедүхн бүтәлин зокагч болад, хамгин алдрта «Гэсэриада» (1935 җ.), «Моңһл улсин туульс» (1938 җ.) гидг номтнрин темцлдҗ бәәһә «Җаңһр», «Геср», «Моңһл нууц товчан» гисн һурвн үүдәвр нег үүслтә гидг негдсн бүтәл, «Джангариада» (1940 җ.), «Нууц товчан. 1240 җилин Моңһл шастр» (1941 җ.), (Эннь Моңһлын нууц товчана орс келнд орчулсн түрүңк бүрн орчуллһ болв) дегтр һарһв.

С.А. Козин Б.Я. Владимирцов нас барсна дарунь Зөвллтин ахлачнрас хамгин ик зөвшәргдсн моңһлч эрдмтн гидгәрн шинҗлх ухана түүкд чухл ул-мөр үлдәсн бәәнә. С.А. Козин Цендин Дамдинсүрңгин җоладгч багш болад бәәхднь, Даминсүрң багшин үзл-сананла огт ниицдго «Гэсэриадын түүкин йозур» гидг нертә диссертац бичв.

1941 җиилн январь сарин 3 Филологин ухана доктор (хамһаллт угаһар). 1943 җилин март сарин 27-нд профессорин цолта болв. 1943 җилин сетнябрь сарин 27-ас авн Зөөвллт Холвана Улсин Шинҗлх Ухана Академин йосн гешүн.

Академьч Сергей Андреевич Козин 1956 җилин октябрь сарин 16-нд Ленинград балһснд нас барҗ, Серафимовин оршах һазрт оршагдсн болдг.

Шаңнлнь

• Ленинә одн (1945 җилин июнь сарин 10-нд)
• Көдлмшин улан тугин одн (1944 җилин февраль сарин 21-нд)
• Бүгд Нәәрмдх Моңһл Ард Улсин шаңнлмуд

Бүтәлнь

• К вопросу о дешифрировании дипломатических документов монгольских ильханов // Известия АН СССР. Отделение общественных наук. 1935. № 7.
• Гесериада. М., 1935.
• Эпос монгольских народов. М., 1938.
• Джангариада. Героическая поэма калмыков, М.-Л., 1940.
• Сокровенное Сказание. Монгольская хроника 1240 г. Том 1. М.-Л., 1941 (1942).
• Ойратская историческая песнь о поражении Халхаского Шолой-Убаши хунтайджи в 1587 г. войсками ойратского Четырёхцарствия \\ Научный бюллетень ЛГУ, 1946, № 6.

Холвас

• Козин Сергей Андреевич // Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров. — 3-е изд. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978.
• Профиль Сергея Андреевича Козина на официальном сайте РАН
• Историческая справка на сайте Архива РАН

Темдглл

• Хальмгин утх-зокъял — хальмг келәр бичсн болн хальмгин бичәчнрин олн келәр үүдәсн утх-зокъял.