Тоньллһнд туссн Советкин өргәл келн әмтнә санлын Өдр

Рувики-с
Тоньллһнд туссн Советкин өргәл келн әмтнә санлын Өдр
Фашистнрин бөгллтд туугдсн советск олн улсиг сулдхҗ авхин төлә шулуһар деед үзг тал йовтн, гисн дуудврта Төрскән харсгч Алдр дәәнә цагин плакат
Фашистнрин бөгллтд туугдсн советск олн улсиг сулдхҗ авхин төлә шулуһар деед үзг тал йовтн, гисн дуудврта Төрскән харсгч Алдр дәәнә цагин плакат
Зүүл Әрәсән тодлврин өдрмүд
Алвн йосна нернь Төрскән харсгч Алдр дәәнә цагт нацистнрин тоньллһнд туссн советск өргәл келн әмтнә санлын өдр
Бас нернь Советск өргәл келн әмтнә санлын өдрт нерәдсн керг-үүлдврмүд
Чинрнь Советск келн әмтнә тууҗиг сольдг, хүвлһдг йовдлмудт харш болад, тууҗиг үнн кевтнь хадһлхд онц чинртә
Бәәһүлгдснь 2025 җилин декабрь сарин 29
Темдглгднә  Әрәсә, Орсин Холвана Улс
Җил-өдр апрелин 19
Йослл Сурһульсд  негдмл кичәлмүд, лекцс давна. Терүнә йовудт геноцидын туск тууҗин фильмс үзүлнә, тер дунд «Хуучна болзг уга» гидг төсвәс, күүндврмүд тогтагдна. Мемориалмудт, бумбсд цецгәс авч ирнә.

Тоньллһнд туссн Советкин өргәл келн әмтнә санлын Өдр (орс. День па́мяти же́ртв геноци́да сове́тского наро́да) — «1941—1945 җилмүдт Төрскән харсгч Алдр дәәнә цагт тоньллһнд туссн советск өргәл келн әмтнә санл мөңкрүллһнә туск» Федеральн закаһар бүрдәгдсн Әрәсән санлын өдр. Җил болһн апрель сарин 19-д темдглгднә. Нерәдлһнь: «Төрскән харсгч Алдр дәәнә цагт нацистнр тоньллһсн советск келн әмтнә санлын өдр»[1].

Тууҗнь

2025-гч җилин ноябрь сарла Әрәсән Федерацин Федеральн хургин Деед Хүүвин элчтнрин баг энд санлын өдр тогтах седвәр һарһсмн[2]. Седвәриг «Единая Россия» фракцин баг Федерацин Сүвдлин  (рус.) (хал. толһач Владимир Якушевин, Деед Хүүвин вице-спикер Ирина Яроваян болн фракцин толһач Владимир Васильевин һардврт һарһсн бәәҗ[3].

2025-гч җилин декабрь сарин 16-д Деед Хүүв тер закаг батлсмн[4]. «Әрәсән дәәчнрин туурмҗин болн тодлврин өдрмүдин туск» заканд хүвлһ оруллһна закаг 2025-гч җилин декабрь сарин 29-д Әрәсән Федерацин йирңкәлгч Владимир Путин батлла[3]. Шин закана зәңгллһ шаңһа йосна туск интернет-порталд барлгдад, 2026-гч җилин январь сарин 1 шинд чаңһ авсмн[4].

Бүрдәгдсн санлын өдр Советск келн әмтнә тууҗиг хүвлһдг йовдлмудт  (рус.) (хал. харш болад, тууҗиг үнн кевтнь хадһлхд онц чинртә болх, гиҗ Закана цәәлһврт келгдҗәнә[2].

Санлын өдриг тодллһн

Апрель сарин 19 өдрлә 1943-гч җилд СССР-ин Деед Хүүвин Президиум № 39 тойгта «Советск олн улсин болн улан цергчнриг алад, генүллһсн немш-фашистнрин болн теднд дөңнсн шпионмудин цааҗллһна туск»  (рус.) (хал. Заавр батлсмн[4]. Тер Заавр Советск олн улсин болн улан цергчнриг алад, генүллһсн немш-фашистнриг болн теднд дөңнсн шпионмудиг, нацистнриг цааҗллһна, шоодврин түрүн документ болад, шаңһа йосна түрүн закан болсмн[3].

№ 39-гч Заавр советскин шаңһд урднь уга цааҗллһс орулсмн: «немш, итальянск, румынск, венгерск, финск фашистнриг» болн теднд дөңнсн шпионмудиг дүүҗләд алх ял, болн каторгин көдлмшт 15 — 20 җилд орулх цааҗ. Тиим кергүдиг дәәнә-кеерин зарһс күцәх болсмн.

Онц чинрнь

Санлын өдр Төрскән харсгч Алдр дәәнә тууҗин болн эвәр бәәсн олн әмтн үзсн зовлңгин тууҗин тодлвр болҗ бәәнә[5]. Әрәсән Деед Хүүвин толһач Вячеслав Володина темдглсәр, немш-фашистск оккупацд СССР-ин 13 сай эгл улс туссмн[2].

«Геноцидын санлд нерәдсн негдмл керг-үүлдврмүд» Әрәсән төсв

2021-гч җиләс авн җил болһн апрель сарин 19-д Әрәсәд «Төрскән харсгч Алдр дәәнә цагт нацистнр болн теднд дөңнсн шпионмуд советск келн әмтиг цааҗллһсна санлд нерәдсн негдмл керг-үүлдврмүд» төсв давна[6]. «Хуучна болзг уга» федеральн гегәрүлгч төсвин  (рус.) (хал. ханьд болдг төсв Төрскән харсгч Алдр дәәнә тууҗин болн эвәр бәәсн олн әмтн оккупацд тусад үзсн зовлңгин тууҗин тодлвр болҗ бәәнә.

Кергүд цуг нутгар давна. 2022-гч җилд тер төсвд 6,5 сай улс орлцв[6][7].

  • «Хуучна болзг уга» һәәхүл: советск олн улсин геноцид», мемориальн тогтац. Зайцево селән, Ленинградын муҗ, 2025 җилин декабрь сар

    «Хуучна болзг уга» һәәхүл: советск олн улсин геноцид», мемориальн тогтац. Зайцево селән, Ленинградын муҗ, 2025 җилин декабрь сар

  • «Хуучна болзг уга» һәәхүл, «Курск бәрлдән. Белгородскин зөрүлт» музей-диорам, 2025, май сар

    «Хуучна болзг уга» һәәхүл, «Курск бәрлдән. Белгородскин зөрүлт» музей-диорам, 2025, май сар

  • Төрскән харсгч Алдр дәәнә цагт Ленинградск муҗд бичкдүд үзүлсн зөрмгин туск фильм цокҗ авлһна кем, 2024 җилин декабрь сар  

    Төрскән харсгч Алдр дәәнә цагт Ленинградск муҗд бичкдүд үзүлсн зөрмгин туск фильм цокҗ авлһна кем, 2024 җилин декабрь сар  

Керг-үүлдврмүдин дунд:

  • Сурһулин кергүд: школмудт, колледжмудт болн Ик сурһульсд негдмл кичәлмүд, лекцс давна. Терүнә йовудт геноцидын туск тууҗин фильмс үзүлнә, тер дунд «Хуучна болзг уга» гидг төсвәс, күүндврмүд тогтагдна[8].
  • Мемориальн төсвмүд: мемориалмудт болн бумбст цецгәс авч ирнә, митингудт ветеранмуд болн олн әмтн орлцна[9].
  • Сойлын-гегәрлтин керг-үүлдврмүд: эн төрәр архивин бәрмтсин һәәхүлмүд, судлачнрин төсвмүд музеймудт болн дегтрин саңгсд болна. Эн кергүд советск улсин тууҗиг онц кевәр цәәлһҗ үзүлнә[10].

Эн кергүдт школмудын сурһульчнр, оютнр, багшнр, сулдачнр, хәәһәчнр, шаңһа көдләчнр болн ниигмин үүлдәчнр орлцна[11].

Темдглл

  1. ↑ Федеральный закон от 21.04.2025 г. № 74-ФЗ, Президент России. Дата обращения: 16 Мөрн сарин 2026.
  2. ↑ 1 2 3 Путин подписал закон о Дне памяти жертв геноцида советского народа. РИА Новости (29 Бар сарин 2025). Дата обращения: 16 Мөрн сарин 2026.
  3. ↑ 1 2 3 Путин подписал закон об установлении Дня памяти жертв геноцида советского народа. ТАСС (29 Бар сарин 2025). Дата обращения: 16 Мөрн сарин 2026.
  4. ↑ 1 2 3 Путин установил День памяти жертв геноцида советского народа. РБК (29 Бар сарин 2025). Дата обращения: 16 Мөрн сарин 2026.
  5. ↑ Глава НЦИП: день памяти геноцида советского народа уже укоренен в общественном сознании, TACC. Дата обращения: 16 Мөрн сарин 2026.
  6. ↑ 1 2 День единых действий. Без срока давности. Дата обращения: 16 Мөрн сарин 2026.
  7. ↑ Методические рекомендации по проведению памятных мероприятий, приуроченных к 19 апреля Дню единых действий. memory45.su (19 Мөрн сарин 2025). Дата обращения: 16 Мөрн сарин 2026.
  8. ↑ Классный час: «День единых действий, в память о геноциде советского народа...» Инфоурок. Дата обращения: 16 Мөрн сарин 2026.
  9. ↑ Торжественное возложение цветов в рамках Дня единых действий... Администрация Велижского района (19 Мөрн сарин 2022). Дата обращения: 16 Мөрн сарин 2026.
  10. ↑ День единых действий в память о геноциде советского народа. РИА Новости (19 Мөрн сарин 2025). Дата обращения: 16 Мөрн сарин 2026.
  11. ↑ Закон об установлении 19 апреля Дня памяти жертв геноцида советского народа подписан президентом. Интерфакс (29 Бар сарин 2025). Дата обращения: 16 Мөрн сарин 2026.

Холвас

  • Советскин олн-әмтнә геноцид — немш нацистнрин, теднә нөкүдин нутгуд болн нацистнрин дөңнәчнр болсн бәәрн улс Төрскән харсгч Алдр дәәнә цагт СССР-ин олн-әмтиг цааҗлад, хорлгч йовдлмуд.
"https://xal.ruwiki.ru/w/index.php?title=Тоньллһнд_туссн_Советкин_өргәл_келн_әмтнә_санлын_Өдр&oldid=318599" халхас авсн