Алдр Октябрин социалист хүвсхлин өдр
| Алдр Октябрин социалист хүвсхлин өдр | |
|---|---|
 | |
| Зүүл | Улсин |
| Алвн йосна нернь | Алдр Октябрин социалист хүвсхлин өдр |
| Бәәһүлгдснь | 1917 җил, ноябрь сарин 7, Октябрин хүвсхл диилснд зөрүлсмн |
| Темдглгднә |
 Приднестр[1] |
| эклн | Ноябрь сарин 7 |
| күртл | Ноябрь сарин 8 |
| Кедгнь | парад (1991-гч җилд болсн уга) |
| Холвгддгнь | Октябрин хүвсхл |
 Медиафайлы на РУВИКИ.Медиа | |
Алдр Октябрин социалист хүвсхлин өдр (тод. ᠠᠯᡑᠠᠷ ᡆᡍ᠋ᡐᡅᡃᡋᠷᡅ ᡕᡅᠨ ᠰᡆᡔᡅᠠᠯᡅᠰᡐ ᡍᡇᡋᡅᠰᡍᠠᠯ ᡕᡅᠨ ᡈᡑᡈᠷ , орс. День Великой Октябрьской социалистической революции) — 1917-гч җилд болсн Октябрин хүвсхлин өдр. Хуучн тооллар октябрь сарин 25, шин тооллар ноябрь сарин 7-д болсмн. Зөвллт Әрәсә болн хуучн ЗХУ-ин улсин байр болад, Зөвллтин үйин сүл җилмүдт хойр өдртән темдглгддг бәәв. Әрәсән дурсхлын өдрмүдин негнь[2].
ЗХУ эвдрн унсна хөөн тусхар тогтнсн улс болсн бүгд нәәрмдх улсмудын ик зунь Октябрин хүвсхлин өдриг темдглхән уурв. Ноябрь сарин 7 болхла, Цаһан Орс болн Приднестрт амрлтын өдр болдмн. Буруд улст ноябрь сарин 7 болн 8-д амрдг болвчн, байрин утх-чинринь хүврүлсмн[3].
Түүк
1918-гч җиләс авн темдглдг болсмн. Эн өдрт Москва балһсндк Улан талвңд, ЗХУ-ин муҗ болн кизәрмүдин төвмүдт көдлмшчнрин цуглран болн цергин парад болдг бәәсмнҗ.
«Октябрин хүвсхлин өдриг 1927-гч җиләс авн җил болһн ноябрь сарин 7 болн 8-д хойр өдртән темдглдг. Эн амрлтын өдрмүдт көдлмш кехиг ЗХУ-ин бүк нутг-девскрт хөрглнә»
, — гиҗ 1927-гч җилин октябрь сарин 26-д ЗХУ-ин Күцәгч Төв Хораһин Тергүлгчнр тогтасмн[4].
ЗХУ-д олн зүүлин ик күцәмҗсиг Октябрин хүвсхлин өөнд зөрүлдг бәәсмн. Үлгүрлхд, 1977-гч җилд (Октябрин хүвсхлин 60 җилин өөнд зөрүлсн) «Арктика» мөс зүсгч Ар Үзгин түүлд күрч аялснь. Октябрин хүвсхлин өөнд зөрүлсн сүл цергин парад Москуһин Улан талвңд 1990-гч җилд болсмн. Байрин арһ-кемҗән эклхин өмн ЗХУ-ин Йирңкәлгч М. С. Горбачев мавзолейин индр деерәс Холвана шин бооцанд һарин үзг тәвснлә холвгдсн үг келв. Арһ-кемҗәнә эклцд эв-хамт йосна нам болн Зөвллт улсин һардачнр арднь йовҗах күмсин тергүнднь ахлҗ йовҗасмн.
Одаһин бәәдләр Зөвллтин хөөтк орн-зәәһин олн балһсн-селәдт, тер тоод Әрәсәд чигн, эн өдр Октябрин хүвсхлин үүл-йовдлд зөрүлсн цуглран болдмн. ОХУ-ин Санкт-Петербург балһснд Октябрин хүвсхлин белг-темдг болсн «Аврора» гидг крейсернь Петроградская һудмҗдк көвәд мөңкин зогсалд зогсдг бәәҗ.
Зөвллтин хөөтк орн-зәәд темдглдгнь
Цаһан Орс
Октябрин хүвсхлин өдриг Цаһан Орс улст темдглдг болад, эн байриг улсин кевлл-медәллһин кергсл шунмһа суртлчлдг болна. Эн байриг Цаһан Орст 1995-гч җилд алвн йосар сергәсмн[5][6].
Приднестрин Бүгд Нәәрмдх Молдав Улс
Күлән зөвшәргдәд уга улс болдг Приднестрт Октябрин хүвсхлин байрин өдриг улсин байр болһҗ тогтасмн.
Буруд улс
2017-гч җил күртл Октябрин хүвсхлин өдр Буруд улсин алвн йосна байр бәәсмн. Бурудын Йирңкәлгч Алмазбек Атамбаев 2017-гч җилин октябрь сарин 26-д 1916-гч җилин Туркестана бослһин дурсхлд зөрүлҗ җил болһна ноябрь сарин 7, 8-гч өдриг Түүк болн өвк-деедсән дурсх өдр болһх закврт һаран тәвсмн[7].
ХХ зун җилин эклцд Әрәсән нөләнә төөрг замд орлцсн олн ард-түмнә хүвд эн үүл-йовдл хүв-заяна ик чинртә болв. 1916-гч җилин үндснә эрк-чөләнә бослһиг дахҗ, Октябрийн хүвсхл Бурудын ард-түмн эврә төрт йосыг сергәх урдчлсн нөкцлиг бәәдг болһв… Үндснә эрк-чөләнә бослһ, 1916-гч җилин эмгнлт үүл-йовдл, 1917-гч җилин февраль болн октябрь сарин хүвсхл, ЗХУ-ин көгҗлин сурһмҗ, өв-залһмҗлл хойр, ХХ зун җилин улс-төрин келмгдүллтин үр-дахвриг түүкин талас чикәр үнлх зөрлһәр, өвкнрин дурсхлыг күндлхин зергцә, җил болһна ноябрь сарин 7, 8-гч өдриг «Түүк болн өвк-деедсән дурсх өдр» болһн зарлхар тогтасмн.
Буруд улсин Йирңкәлгчин ноябрь сарин 7, 8-гч өдрмүдиг «Түүк болн өвк-деедсән дурсх өдрмүд болһҗ тогтахин туск» 2017-гч җилин октябрь сарин 26-гч өдрт һарһсн закврин ишлл.
Әрәсә
1991-гч җилин август сарин үүл-йовдлын аштнь ЗХУ-ин эв хамт йосна намнь татн буугдсн учрас 1991-гч җилин ноябрь сарин 7-д Октябрин хүвсхлин өөниг темдглх алвн йосна арһ-кемҗән зокан бәәһүлгдсн уга. Тиим болв чигн эн өдрт Моску балһсна Улан талвңд болн алвн йосар негдмл кевәр бәәһә улсин талдан чигн олн балһснд социализмыг демҗҗәх олн миңһн күмн һарад, Зөвллт засгин һазр болн ЗХУ задрн унсиг эсргүцҗәх алвн бус цуглран болҗ.
1992-гч җиләс авн ноябрь сарин 8-гч өдриг Әрәсә улст көдлмшин өдр болһсмн. Әрәсә улс социализмас татхлзв чигн, ноябрь сарин 7-гч өдриг Октябрин хүвсхлин өөн болһҗ темдглсәр бәәв. 1995-гч эн өдриг Октябрин хүвсхлин хөрн дөрвн җилин өөниг (1941) темдглх зөрлһәр Моску балһсна Улан талвңд цергин парад зокан бәәһүлсн өдр гиһәд, Цергин алдрин өдр болһсмн.
1996-гч җилд ОХУ-ин Йирңкәлгчин закврар (закврт ноябрь сарин 7-гч өдрт һаран тәвснәс экләд, тернь күчн төглдр болсмн) Октябрин хүвсхлин өөнин ормд Эв-нәәрмдл болн эв-негдлин өдриг темдглҗ эклсмн. Эн байрин өдриг 2004-гч җил күртл темдглдг бәәсмн.
2005-гч җиләс авн улсин шин байрин өдр болсн Үндснә эв-негдлин өдр бәәһүлгдсн учрас 2004-гч җилин декабрь сарин 29-гч өдрин 201-ФЗ тоот Холвана закаг дахҗ, ноябрь сарин 7-гч өдр ОХУ-т байрин өдр болдган уурсмн[8]. Үүнә зергцә ноябрь сарин 4-д темдглдг Үндснә эв-негдлин өдр амрлтын өдр болҗ. 2008-гч җилин судллһна ашлврас авад үзхлә, ноябрь сарин хүвсхлин өдр алвн йосна байр болдган уурсн болв чигн, Әрәсән күн-амна 36%-нь түүг темдглҗ үрглҗлсн болад, ода күртл чигн темдглсәр бәәнә[9]. The Economist байр йосллын учр-утхинь хүврүлсиг Украинд Оштв хүвсхл (2004-гч җилин ноябрь сарин 22-ас 2005-гч җилин январь сарин 23 күртл) эклснлә холвгдулн тәәлврлв. Тодрха келхлә, Владимир Путин йириндән ямаран болвчн хүвсхлд му хандлһта болдгла холвгдулн тәәлврлсмн.[10].
«Ниигмин санан» гидг саңгин медүлсәр, 2020-гч җилин ноябрь сарин 1-гч өдрин бәәдләр санл асулһна орлцачнрин 55 хүвнь улсин амрлтын өдриг устхнь буру болв гиҗ үзсн бәәҗ, 34 хүвнь эсрг саната бәәв. Түүнчлн санл асулһна орлцачднрин 54%-нь Октябрин хүвсхл сөрг үр-дахврас үлү эйрг үр-дахврта болсмн гиҗ үзсн болад, 23%-ь эсрг саната бәәсмн[11].
Украин
Украинд ноябрь сарин 7, 8-гч өдрмүдиг (хойр өдр даралн) «Алдр Октябрин Социалист хүвсхлин өдр» болһн темдглдг бәәсн болад, улснь 1991-гч җилд[12] тусхар тогтнлан зарлснас авад, 2000-гч җил күртл амрлтын өдрмүд бәәҗ. 2000-гч җилин февраль сарин 1-д Л. Д. Кучма Күч-көлснә туск хуульд немлт, хүврүлт орулсна туск заканд һаран тәвсн болад, үүг дахҗ заасн өдрмүдиг улсин байрин җигсәлтәс хасч. Украинд ноябрь сарин 7, 8-гч өдрмүдиг (хойр өдр даралн) «Алдр Октябрин Социалист хүвсхлин өдр» болһн темдглдг бәәсн болад, улснь 1991-гч җилд[13] тусхар тогтнлан зарлснас авад, 2000-гч җил күртл амрлтын өдрмүд бәәҗ. 2000-гч җилин февраль сарин 1-д Л. Д. Кучма Күч-көлснә туск хуульд немлт, хүврүлт орулсна туск заканд һаран тәвсн болад, үүг дахҗ заасн өдрмүдиг улсин байрин җигсәлтәс хасч[14].
Донецкин Ардын Республик болн Луганскин Ардын Республик
Тусхар тогтнлан эврән зарлсн ДАР болн ЛАР-т Октябрин хүвсхлин өдриг улсин амрлтын өдр болһад темдглх асудлыг бәәрн улс-төрин нам, җисәнмүд олн дәкҗ медүлв чигн, үүг эн республикүдин һардачнр демҗсн уга.
Луганск балһснд Октябрин хүвсхлин 100 җилин өөниг Ленинә көшәһин өөр коммунист ура-лозуңта, улан тугта цуглрад темдглсмн.
ДАР-т номт-эрдмтнр төгрг ширә бәәһүлсмн, сурһульчнр асулт-харүлтин марһанд орлцсмн, Октябрин хүвсхлин 100 җилин өөнд зөрүлсн шин шуудңгин марк таньлцулгдсмн, көгҗмин тогллт йовулгдсмн.
Дурсмҗ
ЗХУ-ин олн тооһин шуудңгин маркмуд хүвсхлин байрт зөрүлгдсн бәәҗ. 1920-гч җилд «Алдр Октябрин Социалист хүвсхлин 3 җил» гидг өврмҗтә медалиг һарһҗ.
Алдр Октябрин хүвсхлин 50, 60, 70 җилин өөнд зөрүлн дурсхлын зоосыг гүүлгәнд орулсмн. Дәкәд болхла, 60 җилин өөнд зөрүлҗ шар, улан хойр өңгтә хустгин хәәрцгин ярлг һарсмн.
Немәд келхд, хүвсхл болн түүнә өөнин байрмудын нериг ЗХУ-ин олн тооһин үүлдвр, ик сурһуль болн һудмҗмудт өгсмн. Иим нердин җишәнь:
- Октябрин хүвсхлин нертә Одесса муҗин украин көгҗмт драмын театр
- Октябрин хүвсхлин нертә химин үүлдвр (Донын Ростов)
- Октябрин хүвсхлин нертә Ленинә улан тугин однта Коломнаһин артиллерин командллын деед сурһуль
- Улан Октябрин нертә Ленинә улан тугин однта Ленинградын артиллерин командллын деед сурһуль
- Октябрин хүвсхлин 40 җилин нертә Иштг маңһд улсин ик сурһуль
- Түмн муҗин Исетын района «Октябрин 40 җи»л гидг колхоз
- Октябрин хүвсхлин 50 җилин нертә Җамбулын багшин деед сурһуль
- Октябрин хүвсхлин 50 җилин нертә Альмтан көвңгин үүлдвр
- Октябрин хүвсхлин 50 җилин нертә Балхшин уулын төмрлгин үүлдвр
- Октябрин хүвсхлин 50 җилин нертә Харьковин цәклһән механикин үүлдвр
- Алдр Октябрин Социалист хүвсхлин 50 җилин нертә Кременчугин усн цәклһән өртң
- ЗХУ-ин Улсин Телеүзгдл болн Радиоһин Октябрин хүвсхлин 50 җилин нертә телевизин техникин төв
- Алдр Октябрин хүвсхлин 50 җилин нертә Челябинскин танкин командын деед сурһуль
- Октябрин хүвсхлин 60 җилин нертә Жезказгана уурхан җивх трест
- Октябрин хүвсхлин 60 җилин нертә Вазузын гидротехник тогтлцан
- Алдр Октябрин Социалист хүвсхлин 60 җилин нертә Киевин автомашин болн замин деед сурһуль
- Алдр Октябрин хүвсхлин 60 җилин нертә Улан однта Ленинградын зенит-ракетын командын деед сурһуль
- Алдр Октябрин хүвсхлин 60 җилин нертә Ярославлин Аһарин довтллһнас харсх ракетын командллын деед сурһуль
- Алдр Октябрин хүвсхлин 60 җилин нертә Новосибирскин цергин төрин бодлһин негдсн сурһуль
- Алдр Октябрин хүвсхлин 60 җилин нертә Сарпулин цергин инженерин холвана деед сурһуль
- Алдр Октябрин хүвсхлин 70 җилин нертә Кутузовин 98-гч гвардин Аһарин десантын Свирин улан тугин однта дивизь (Иваново)
- Алдр Октябрин хүвсхлин 70 җилин нертә Кутузов болн Александр Невскийин оддын 392-гч алсын зәәһин тагнулын аһарин цергин онц бух церг.
Темдглл
- ↑ Праздник по привычке Архивная копия от 6 Хөн сарин 2017 на Wayback Machine // Lenta.ru, 7 ноября 2016 г.
- ↑ Федеральный закон от 13 марта 1995 г. № 32-ФЗ «О днях воинской славы и памятных датах России» (рус.). Президент России. Дата обращения: 9 Лу сарин 2022. Архивировано 26 Үкр сарин 2021 года.
- ↑ В Киргизии сделали праздничным день восстания против Российской империи Архивная копия от 26 Хулһн сарин 2017 на Wayback Machine // Lenta.ru, 26.10.2017
- ↑ Постановление Президиума ЦИК СССР от 26.10.1927 «О праздничных днях, посвященных годовщине октябрьской революции, и об особых днях отдыха» Архивная копия от 4 март сарин 2016 на Wayback Machine
- ↑ Верховный совет Республики Беларусь. Закон Республики Беларусь от 13 апреля 1995 г. №3731-XII «О внесении дополнения в Закон Республики Беларусь „О праздничных днях в Республике Беларусь“» (рус.). Левоневский Валерий Станиславович (28 марта 2007 года). Дата обращения: 7 Үкр сарин 2022. Архивировано 20 Мөчн сарин 2013 года.
- ↑ Как и почему белорусы отмечают столетие Октябрьской революции. Дата обращения: 12 Лу сарин 2022. Архивировано 5 Бар сарин 2021 года.
- ↑ «Их истребляли с большой жестокостью» Архивная копия от 13 Үкр сарин 2017 на Wayback Machine // Lenta.ru, 31.10.2017
- ↑ Федеральный закон от 29.12.2004 г. № 201-ФЗ «О внесении изменений в статью 112 Трудового кодекса Российской Федерации» Архивная копия от 24 Бар сарин 2005 на Wayback Machine
- ↑ Треть россиян считает День Октябрьской революции праздником Архивная копия от 11 Үкр сарин 2009 на Wayback Machine // РИА Новости, 07.11.2008
- ↑ Enter Tsar Vladimir: Vladimir Putin wants to forget the revolution Архивная копия от 26 Лу сарин 2021 на Wayback Machine // The Economist, 26 October 2017
- ↑ Годовщина революции / ФОМ (рус.). fom.ru. Дата обращения: 7 Үкр сарин 2020. Архивировано 7 Үкр сарин 2020 года.
- ↑ Закон Української Радянської Соціалістичної Республіки [1]Архивная копия от 11 Үкр сарин 2017 на Wayback Machine Архивная копия от 11 Үкр сарин 2017 на Wayback Machine Архивная копия от 11 Үкр сарин 2017 на Wayback Machine «Про внесення змін до статті 73 Кодексу законів про працю Української РСР» Шаблон:Uk icon. // Відомості Верховної Ради УРСР. — 1991. — № 30 — С. 382.
- ↑ Закон Української Радянської Соціалістичної Республіки [2]Архивная копия от 11 Үкр сарин 2017 на Wayback Machine Архивная копия от 11 Үкр сарин 2017 на Wayback Machine Архивная копия от 11 Үкр сарин 2017 на Wayback Machine «Про внесення змін до статті 73 Кодексу законів про працю Української РСР» Шаблон:Uk icon. // Відомості Верховної Ради УРСР. — 1991. — № 30 — С. 382.
- ↑ Закон України [3]Архивная копия от 11 Үкр сарин 2017 на Wayback Machine Архивная копия от 11 Үкр сарин 2017 на Wayback Machine Архивная копия от 11 Үкр сарин 2017 на Wayback Machine «Про внесення зміни до статті 73 Кодексу законів про працю України» Шаблон:Uk icon. // Відомості Верховної Ради України. — 2000. — № 8 — С. 53.
Ном-зү
- Бордюгов Г. А. Октябрь. Сталин. Победа. Культ юбилеев в пространстве памяти. — М.: АИРО-XXI, 2010. — 256 с. — (Историческая политика и политика памяти в СССР, РФ и СНГ). — ISBN 978-5-91022-132-5.
- Красильникова Е. И. Октябрьские торжества в городах — административных центрах Восточной Сибири: коммеморативный аспект (1920-1945 гг.) // Вестник Томского государственного университета. — 2017. — № 423. — С. 105—115.
- Красильникова Е. И. Октябрьские торжества в городах Сибири: механизмы и проблемы организации (1920-1945 гг.) // Вестник Омского университета. Серия «Исторические науки». — 2017. — № 2. — С. 52—60.
- Красильникова Е. И. Октябрьские торжества в Сибири в годы Великой Отечественной войны: коммеморативный аспект // Вестник Томского государственного университета. — 2017. — № 419. — С. 144—151.
- Макашова А. С. Традиции ноябрьских праздников в истории России: символическое содержание праздников // Вестник Санкт-Петербургского университета. Серия 6. Политология. Международные отношения. — 2012. — № 3. — С. 128—131.
- Малышева С. Ю. Эволюция исторической мифологии «ноябрьских» праздников в России // Вестник Пермского университета. История. — 2019. — Вып. 1 (44). — С. 138—147. — doi:10.17072/2219-3111-2019-1-138-147.
- Рольф М. Советские массовые праздники = Das sowjetische Massenfest / пер. с нем. В. Т. Алтухова. — М.: Российская политическая энциклопедия, 2009. — 439 с. — (История сталинизма). — ISBN 978-5-8243-1086-3.
