Увш (Упасака)
Увш (энд. उपासक, {{IAST|upāsaka}}; төвд келәр: dge-bsnyen; моңһл келәр: увш; хальмг келәр: увш) — Һурвн Эрднин ивәлд орад, Бурхна ном бүтәҗ, тавн санвр авсн эңгин эр күүнә цол[1].
Үгин үүсл-һарл
Эн үгиг эндкгин келнәс үгчлн орчулхла, «өөрк, шидрлгч» (upā - өөрхн, шидр, хаҗуд гидг үгәр орчулгдна), төвд келнәс үгчлн орчулхла, «буйнд шидрлгч» эс гиҗ «буйнд өөрхн» гиҗ орчулҗ болна[2]. Бурхна шаҗнд бурхна ном бәрҗ, Һурвн Эрдньд Иткл йовулдг, гелң-төөдт өглһ өгдг, гелңгүдәс тавн санвр авсн эңгин эр күн. Мөн тиигҗ бәәдг эм күүг увснц гиҗ нерәднә.
Хальмг келнә увш гидг үг эндкгин келнә упасака гидг үгин үүсл-һарлта. Эннь эндкгин келнәс тохар болн согд келәр «'wp'sy» гисн хүвлвр болҗ, эртин уйһр келнд «upasi» болад[3], эрт цагас авн моңһл келнд зеелгдәд «ubasi/ubaši» күртл хүврҗ одв.
Увшин санврин туск медән
Увш күн Һурвн Эрднин ивәлд орад, сүзг үүскҗ, увшин тавн санврт күртнә. Тер цагас авн насна турш увш көн тавн санвр бат бәрҗ йовх йоста. Тер тавн санврнь иим:
- Әмтнә әм эс таслх;
- Эс өгсиг авх;
- Әрүн бишиг эдлх;
- Худл өгүлх;
- Ухаһан серл уга болһх[4];
Бас сарин литин 8, 15, 30 мацгин өдрт увш күн тавн санвр авсн деерән дәкәд немҗ һурвн санвр авна. Тиигхлә, эн нәәмн санврнь эндкгин келәр «aṣṭāṅgaśila», хальмг келәр «нәәмн санвр» гидг нертә болна:
- Цаг бишин идәнәс урвх;
- Дуулн биилх болад цеңглһин дун; эркн болад күҗ сүрчх, чимг болад өңг-зүс ясх;
- Өндр ширә-девскр болад ик ширә-девскр деер залрх;