Һурвн Эрднь
Һурвн Эрднь (энд. त्रिरत्न, {{IAST|triratna}}; пали келәр: ti ratana; төвд келәр: dkon mchog gsum; моңһ. Гурван Эрдэнэ; хал. Һурвн Эрднь) — бурхна шаҗна номин һол һурвн нершл[1].
Һурвн Эрднь болхла, бурхна шаҗна сүзгтнрин итклин белг-темдг болна. Бурхиг — үзүлгч болн удрдгч, Номиг — бийән бәрх йосн, Хувргиг — үзл-санан негтә гелңгүдин ниигмлг болна. Һурвн эрднь — бурхна шаҗна болн шаҗна йиртмҗ үзх үзлин эркн белг-темдг болдг:
- Бурхн — олн төрлин (Орчлң) тутм эврә седклән болвсрулҗ бүтән, Сәәтр Дууссн, Хамгиг медгч бодһаль. Түүнә бүтәлин хамгин деед кемҗәнь — тонльхиг — эндкгин болн оңдан дорд үзгин седкл болвсрулх сойлд, оңдан бурхн, теңгр, хутгтнрт болн шаҗна дахгчнрт күрх арһ уга, седклән хамгин өндр кемҗәнд болвсрулхиг темдглҗәх Бодь хутг болн Һаслңгас нөгчснь болна.
- Ном — Бодь олсн күүнә нееҗ һарһсн йосн. Эн йоснь болхла, орчлң-йиртмҗин утхин һол болад, үүнә йосар цуг үүл-йовц, әмтнә һаза болн дота хүв-заян йовдг, түүнә туслмҗар күүнә әмдрл, ниигимин хууль-тогтамҗ, цуг зүүлин хәрлцә, шүтн-бәрлдлһиг чигн медх болмҗта болна. Бурхн эн йосиг онад, эврәннь Зәрлгин кевәр хамг шевнртән улмҗлҗ медүлв. Мана үйин өмнкин I зун җилин 80-гч җилд Бурхна Зәрлгиг Шри-Ланка гидг нертә арлд пали келәр судрин аһулһин кевәр темдглн бичҗ авв. Бичәд авсн бурхна эн зәрлг Тхеравада гидг бурхна шаҗна бөлг һол ном болһҗ, Һурвн әәмг савд (эндкгин келәр: Трипитака; пали келәр: Типитака) хураһад, мөн тиим нертә болһцхав: Бурхна номлсн гелңгүдин бийән бәрдг йосн-сурлһин туск бичснд Номһдхлһин әәмг сав (эндкгин болн пали келәр: Виная-питака) нер хадҗ, Бурхна зәрлгиг Судрин әәмг сав (эндкгин келәр: Сутра-питака; пали келәр: Сутта-питака) болн деед йосна бичвр Илркә номин әәмг сав (эндкгин келәр: Абхидхарма-питака; пали келәр: Абхидхамма-питака). Модна дерсәр келксн сакс-савд цуг бичәд авсн һурвн зүүлин бурхна зәрлгиг хурасн учрар терүг Һурвн әәмг сав гиҗ нерәдв. Бурхна зәрлгин эн цуглулһиг иигәд нерәдснә хөөн, нернь ода күртл хадһлгдн үлдсн болв чигн, зәрм бурхна шаҗна бөлгүдт аһулһин хүвнь оңдан болҗ одсн бәәнә.
- Хуврг — ямаран чигн эврә юмн, көрңг уга эркәрн нег-негтәһән әдлхн болсн әмтнә ниигмлг, яду (эндкгин келәр: бхикшу; пали келәр: бхикку) бурхна зәрлгиг сәкәд хадһлгчнрин ниигмлг, үйәс үйд хадһлҗ номлл-бүтәлиг улмҗлулҗ, Бурхна заасн мөрәр йовгчнр.
Тодлҗ бичлһн
Тер юмн Һурвн эрднь тогтана:
Һурвн Эрдни маань
|
Төвдин келәр:
|
Эн — белдврин ниитлл. Энүг болн нань чигн бәәх ниитллмүдиг деерәснь немәд, РУВИКИД нөкд болтн. |
- ↑ Жуковский, Копцева, 2005, с. 49.