Байдын Санҗ-Ара
| Байдын Санҗ-Ара орс. Байдыев Санджи-Ара Лиджиевич | |
|---|---|
| Төрсн: | 1925-гч җилин, апрель сарин 25 Хальмг Таңһч, Приволжск района Джакуевка селән |
| Улс-орн |  Орсин Холвана Улс,
|
| Урсхл | шүлгч |
Байдын Санҗ-Ара (орс. Санджи-Ара (Санджара) Лиджиевич Байдыев; 1925 җил, Хальмг Таңһчин Приволжск района Джакуевка селән – 1993 җил, Орсин Холвана Улс, Хальмг Таңһч, Элст балһсн) - Хальмг шүлгч, бичәч, орчулач, Орсин Холвана Улсин Бичәчнрин холвана гешүн.
Намтрнь
Байдын Санҗ-Ара 1925 җилин апрель сарин 25-нд угатя күүнә гер-бүлд төрҗ һарв. Арвн зурһан наснас авн эврә һазрин негдлин көдлмш кеҗ бәәв. 1943 җилд хальмгудыг цөлх цагт Сиврт цөлгдҗ. 1957 җилд эврә һазртан хәрҗ ирәд, Байдын Санҗ-Ара Хальмгин олн седкүл болн өдрин соньнмудт көдләд бәәв[1].
1958 җилд ЗХУ-ин Седкүлчнрин холвана гешүн болв.
М.Горькийн нертә Утх зокалын деед сурһулин һазад келнә әңгд сурхар орҗ, 1968 җилд терүгән төгсәҗ авв.
Урн бүтәлнь
Байдын Санҗ-Ара 1957 җилд «Хальмг үнн» гидг өдрин соньнд (газетд) түрүңк шүлгән һарһв. Шүлгч бас нег хальмг шүлгч, Сән-Белгин Хасрла нәәрсг хәрлцәтә бәәсәр, тернь утх зокалын керг-үүлднь туслдг бәәҗ. Байдын Санҗ-Ара И. Крылов, В.Маяковский, Е.Евтушенко шүлгчнрин бүтәл-зокалмудыг хальмг келнд орчулдг бәәҗ.
1960 җилд Элстд “Зүркнә зөрлһәр” шүлгүдин түрүңк хураңһу барлҗ һарһв.
Эн түрүңк дегтриг һарһад, түрүңк шүлгләнә үүлнь экләд, эцстнь 17 сәәхн шүлгүдин дегтр һарһҗ.
Байдын Санҗ-Аран шүлгүдиг шүүҗ үзсн шүүмҗлгчнрин бичсәр:
Медрмҗ, ухаһан илркәлх шүлгләнә кевәр Байдын Санҗ-Арань олн талта бәәдг: ниигмин гүн резонанс цугһараг туульсас экләд, уйңһын болн гүн ухана нәәмн мөртә шүлг күртл...[2]
Өдрин соньнмудт көдлхдән Байдын Лиҗин Санҗ-Ара Хальмг Таңһчиг эргәд ик йовҗ, зокал-бүтәлмүдән умшдг бәәҗ. Түүнд умшарчнрла күүндх юмн олн бәәсн бәәҗ. Түүнә «Агчм», «Өврмҗ», «Цаһан мөрн», «Җааку» болн оңдан дегтрмүд мана цуг улст әвр ик таалгдҗ бәәнә. Орс шүлгч, орчулач Ярослав Смеляков «Улсин нәәрмдл» (Дружба народов) седкүлд Байдын Санҗ-Аран шүлгүдинь барлҗ, урн бүтәлиннь тускар халун дотад күүндвр гиҗ үнлҗ бәәв[3].
Шилдг урн бүтәлнь
Хальмг келәр
- Зүркнә зөрлһәр. Шүлгүд, Элст, 1960 җ.;
- Түрүн харадас. Келврмүд, Элст, 1962 җ.;
- Нерәдлһн. Шүлгүд болн поэм, Элст, 1963 җ.
Орс келәр
- Мгновения. Стихи и поэмы, Элиста, 1965 г.
Сурвлҗс
- Джимгиров М. Э. Писатели советской Калмыкии. — Элиста: Калмыцкое книжное издание, 1966. — стр. 52—55.