Басңгин Манҗин Баатр

Батор Манджиевич Басанов
Батор Манджиевич Басанов
	Баатр Басңгин
Төрсн җил өдрнь	1911 май сарин 5 (апрель сарин 22)
Төрсн һазрнь	Шин-Мер селән, Баһ Дөрвдин улс, Астрахань муҗ, Орсин хаата улс
Нас барсн җил өдрнь	1982 август сарин 10
Нас барсн һазрнь	Элст балһсн, Хальмг Таңһч, Әрәсә
Холвгддгнь	СССР
Цолнь	гвардин ахлх деслгч
Цергин әңгнь	93—й гвардейский полк 29-й гвардейской Ельнинской дивизии 10-й гвардейской армии 2-го Прибалтийского фронта
Дәәлснь/дәнь	Төрскән харсгч Алдр дән[d];

Басңгин Манҗин Баатр (тод. ᡋᠠᠰᠠᡊ ᡎᡅᡕᡅᠨ ᡏᠠᠨᠴᡅ ᡕᡅᠨ ᡋᠠᡃᡐᡇᠷ; орс. Бато́р Манджи́евич Баса́нов; 1911 җилин апрель сарин 22 (май сарин 5), Орсин Эзнт Улс, Әәдрхнә говрин муҗ, Шевнр (өдгә цагин ОХУ-ин Хальмг Таңһчин Көтчнрин района Шин-Мөр селән^[2]) - 1982 җилин август сарин 10, Орсин Зөвллтин Холвана Социалист Республикин Хальмг Таңһчин Элст балһсн) — Зөвллтин Холват Улсин Баатр, Төрскән Харсгч Аһу ик дәәнә орлцгч.

Намтрнь

Басңгин Манҗин Баатр 1911 җилин май сарин 5-д, тал-талдан сурвлҗиг авад үзхлә, Авһнр^[3] эс гиҗ Тевгтнр^[4]^[5] эс гиҗ Шевнр әәмгт угатя гер-бүлд төрҗ. Бичкнәсн авн көдлҗ эклв. 17 настадан түрүн болҗ сурһульд орсмн. Сурһулян төгсәһәд шуудң зөөгч болсмн. 1936 җилд Әәдрхнә намин сурһулиг төгсәв. Дәәнә өмн Сталинград муҗин Тевгтнр тосхна зөвллин дарһ болдг бәәсмн.

1941 җилин зунар Басңгин Баатр дәәнә һал маңнад одҗ. Елнинскин 2-гч зергин Суворовын Одна 29-р харуулын хадг дивизийн бүрлдлд туллдҗ бәәв. «Цергин һавьяһин төлә» гидг медаляр ачлгдв. Төрскән Харсгч Аһу ик дәәнд болсн түрүн кесг туллданд һурвн дәкҗ шав авч. Эмнлһд эмчлүлснә хөөн түүг Кунгур тал дошдгин сурһульд сурлцхар илгәҗ, дарунь 7-гч гвардин хадг дивизьд церглсмн. 1943 җилд Старая Руссаһин һазрт туллдсмн.

Дән дууссна хөөн Басңгин Баатриг Барун Украиндк деермчнрлә ноолдх онц әңгд илгәҗ. 1947 җилд Сиври цөлгдҗ. Урднь өрк-бүлнь тиигәрән цөлгдв. Тенд аҗ-үүлдврин, аҗ-ахун негҗ, төмр хаалһин онцха чухл зүүлмүдиг харсх онц әңгд церглдг бәәҗ, Барнаулын өөрк Обь һолын деегүр оршдг төмр хаалһин тагтыг хамһалдг бәәв.

Нөөцд шилҗүлгдснә дарунь Басңгин Баатр Элст балһснд бәәршлсмн. Хальмгин Деед Зөвллин хурлын гешүнд суңһгдв.

1965-1982 җилмүдт Б.Баатр «Родина» кинотеатрин (одаһин «Родина» сойлын төв) закрл болҗ көдлдг бәәсмн. Түүнә күч-көлсинь «Хальмгин Эврән Засх Зөвллтин Социалист Республикин Сойлын һавьят зүтклтн» гидг күндтә цолар шаңнҗ.

Басңгин Манҗин Баатр 1982 җилин август сарин 10-д Элст балһснд насан барсмн.

Баатр йовдлнь

1944 җилин июль сарин 11-д Псковин муҗин Духново тосхнд ахлх түрүч Басңгин Баатрин әңгнь Латвин 19-гч СС дивизин 42-гч йовһн цергин бух цергин штабт бәәрлсн дәәснлә туллданд орв. Әңгнь дәәснд бүслгдв чигн, туллдҗ үрглҗлүлв. Б.Баатр немшин штабур яарн одад, гранат шидҗ. Гертнь орҗ ирәд, латвин һурвн офицериг устхад, дәәснә бух цергин туг болн бичг-бәрмтыг олзлад авч. Б.Баатрин әңгнь ухрчах дәәснә багиг үрглҗлүлн мөрдәд бәәҗ, товмудын күчтә һалла харһв. Б.Баатр салдсмудтаһан хамдан дәәснә товин буудлһин бәәрллд күрч, тедниг довтлв. Үүнә зергцә эврән йовгч тов олзлад, 4 товин багиг устхҗ. Дәәсиг үрглҗлүлн көөҗ, Б.Баатрин баг 20 һару офицер бәәсн һардлһин цегт күрч туллдсмн. Немшин 12 офицер алгдҗ, наадкснь олзлгдҗ. Эн туллданд Б.Баатр пулемётын делврлтәр күнд шав авв чигн, дәәсән буудҗ, әңгән һардҗ зогссн уга. Делврх бөмбгин келтркәһәс болҗ, көлдән күнд шарх авв чигн, Б.Баатр давшчах дәәсн тал ухаһан алдтл хәрү буудҗасмн.

1944 җилин август сарин 30-д бух цергин һардач Б.Баатрин неринь шаңнлд девшүлв. ЗХУ-ин Деед Зөвллин Тергүлгчнрин 1945 җилин март сарин 21-ә зәрлгәр Басңгин Манҗин Баатриг Зөвллт Холват Улсин баатрин цолар шаңнсмн. Деед шаңнлыг Б.Баатр 1946 җилин май сарин 21-д Кремльд авсмн.

Дурсхлнь

Хальмгин Йирңкәлгч Илүмҗин Кирсан 1997 җилин сентябрь сарин 30-а зәрлгәр Көтчнрин района Шин-Мөр селәнә дунд сурһульд Басңгин Баатрин нериг өгч.
2001 җилд Элст балһсндк «Родина» сойлын төвин бәрлһин эрс деер Басңгин Манҗин Баатриг дүрслсн барельефиг углсмн.
2011 җилин май сарин 7-д Хальмгин Көтчнрин района Шин-Мөр селәнд Басңгин Баатрин 100 җилин өөнә арһ-кемҗәнә йовудт орн-нутгин сурһулин нутг-девскрт баатрин бәрмлиг секч.
Элст балһсндк Баатрмудын һудмҗ деер оршдг дурсхлын цогцлвр бәәдг болад, үүн деер Басңгин Манҗин Баатрин барельеф бәәдг.

Сурвлҗс

Календарь знаменательных и памятных дат на 2016 год/ 2016 Җилин ончта өдрмүдин лит, М-во культуры и туризма РК, Национальная библиотека им. А. М. Амур-Санана; сост. В. В. Сангаджиева; ред. О. Е. Аргунова; отв. за изд. Н. Б. Уластаева. — Элиста, 2015, стр. 13
Б. М. Басанов: фото // Наши земляки — Герои Советского Союза: компл. из 21 фоторепродукций / фото С. М. Чупахина, Элиста, 1975.
Баатр Манджиевич Басанов/Краткая биография и о его подвиге// Наши земляки — Герои Советского Союза, Элиста, 1967., стр. 1—3.
Баатр Манджиевич Басанов //Наши земляки — Герои Советского Союза: Комплект из 14 буклетов, Элиста, 1965., 1 буклет.
Гвардии старшина Баатр Манджиевич Басанов (5.05.1911-08.1982), род. в х. Шин Мер Малодербетов. улуса Астрахан. губ., Герой Советского Союза //Республика Калмыкия. Герои Советского Союза. Герои Российской Федерации: фотобуклет, 3-е изд., Элиста, 2005.
Илишкин Н. У. Сталь и нежность// Илишкин Н. У., Оглаев Ю. О. Родина помнит: сборник очерков / Н. У. Илишкин, Ю. О. Оглаев., Элиста, 1988., стр 13—23.
Курдов В. Всем смертям назло// Звезды над степью: Очерки о Героях Советского Союза/ сост. Н. У. Илишкин., Элиста, 1975., стр. 11—22.
Трембач И. Бесстрашный Баатр: Баатр Манджиевич Басанов // Наши земляки — Герои Советского Союза., Элиста, 1960., стр. 106—113.
О присвоении имени Героя Советского Союза Басанова Б. М. Шин-Мерской средней школе Кетченеровского района: указ Президента Республики Калмыкии от 30 сен. 1997 г., Известия Калмыкии. № 165, 3 октября 1997 г.
Известия Калмыкии, 23 апреля 2011 года
Кукарека Г. Г. Всегда будем гордиться славой своих предков // Элистинская панорама : газета. — 2010. — 5 мая, N 91/92. — С. 5
Бондаренко А. С., Бородин А. М. и др. Баатр Манджиевич Басанов // Герои-Волгоградцы / Вст. А. С. Чуянов. — Волгоград: Нижне-Волжское книжное издательство, 1967. — С. 52. — 471 с. — 25 000 экз.

Холвас

Басңгин Манҗин Баатр (рус.). Сайт «Герои страны».

Темдглл

↑ Өдгә цагт Шин-Мөр (Көтчнрин район), Көтчнрин район, Хальмг Таңһч
↑ Басанов Баатр — Биография — Персоны | Калмыкия-online.ру (недоступная ссылка)
↑ Герой Советского Союза Басанов Батор Манджиевич :: Герои страны (неопр.). Дата обращения: 25 Мөрн сарин 2011. Архивировано 13 Мөчн сарин 2012 года.
↑ БАСАНОВ БАТОР МАНДЖИЕВИЧ (1911—1982) (недоступная ссылка)
↑ МВД России. Внутренние Войска :

[1] Өдгә цагт Шин-Мөр (Көтчнрин район), Көтчнрин район, Хальмг Таңһч

[2] Басанов Баатр — Биография — Персоны | Калмыкия-online.ру (недоступная ссылка)

[3] Герой Советского Союза Басанов Батор Манджиевич :: Герои страны (неопр.). Дата обращения: 25 Мөрн сарин 2011. Архивировано 13 Мөчн сарин 2012 года.

[4] БАСАНОВ БАТОР МАНДЖИЕВИЧ (1911—1982) (недоступная ссылка)

[5] МВД России. Внутренние Войска :

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]