Ботин Кимин Степан

Рувики-с
Ботин Кимин Степан
Степан Ботиев.jpg
Төрсн цаг-җил 1957 июль сарин 8(1957-07-08)
Төрсн орм
Насан барсн цаг-җил 2025 октябрь сарин 17(2025-10-17) (68 лет)
Насан барсн орм
Орн-нутг
Сурһуль А. П. Боголюбовин нертә Саратовин художественн училищ
Шаңнл Әрәсән художествин академин цаһан мөңгн медаль (1995)
«Хальмг Таңһчин Ачта зурач» (2012)
«Әрәсән Федерацин Ачта зурач» (2019)
Хальмг Таңһчин толһачин күндлһнә һашг болн нань чигн.

Ботин Кимин Степан (орс. Ботиев Степан Кимович; 1957 июль сарин 8, Ясное[d] — 2025 октябрь сарин 17, Целинн район, Хальмг Таңһч) — СССР-ин болн Әрәсән бәрмлч, график, чимгч. Әрәсән зурачнрин Ниицәнә гешүн (1990). Әрәсән художествин академин цаһан мөңгн медалин мөрәч (1995). Хальмг Таңһчин Ачта зурач (2012). Әрәсән Федерацин Ачта зурач (2019)[1][2][3].

Намтрнь

1957-гч җилин июль сарин 8-д Алтайин крайин Ясное селәнд төрсмн (селән 1971-гч җилд уга болсмн, бәәрн улснь Орлово селәнүр нүүлһсмн)[4].

1958-гч җилд Ботихна өрк-бүл Хальмг АССР-т ирсмн, тер цагас авн бәрмлч Хальмгт бәәһәд, сүл җилмүдт Целинн района Троицкое селәнд бәәрләд, көдләд йовсмн.

Эцкнь хөөчәр көдлҗ йовсмн, экнь — замч, школын сурһульчнрт хот чандг бәәҗ. Степанас нань эднә өрк-бүлд дәкәд зурһан көвүн бәәсмн[5].

Цаһан-Нуурин дундын школ төгсәсмн. Школдан сурчаһад билг-эрдмәр, урлгар соньмсад йовҗ[5].

2025-гч җилин октябрь сарин 17-д Хальмг Таңһчин Троицкое селәнд сәәһән хәәсмн.

Сурһуль

1976-гч җилд Саратовин художественн училищин бәрмлтин әңгд орсмн (1997-гч җиләс авн — А. П. Боголюбовин нертә Саратовин художественн училищ  (рус.) (хал.). Энүнә багшнрин дунд Приволжскин дегтр һарһачин чимгч, бәрмлч, зурач-график, Герман Кашин бәәсмн[6]. 1980-гч җилд Степан тер сурһулиг сән аштаһар төгсәсмн[1].

Хөөннь 1987-гч җилд Б. Б. Городовиковин нертә Хальмгин Ик сурһульд тууҗин факультетиг төгсәсмн[5].

Мергҗлин хаалһнь

Ботин Степан нурһлҗ урн бәрмл болн график эв-арһар көдләд бәәсмн. Мокн шавр, бор церд, төмр олзлад урн бәрмлмүд кедг болсмн[7].

Әрәсән седкүлчнрин Ниицәнә  (рус.) (хал. гешүн Гюльфери Аккочкарова бәрмлчин тускар иигҗ бичсмн:[3]:

Степан Ботиев — күсләч. Шудрмг, инәмсхг, түргн-түүкн күн, бәәх бәәрндән ик чинр өгхш. Эгл улс өдр болһн керглдг тоотыг Степан керглхш. Эн Троицкое селәнд бичкн герт бәәрлнә… эврәннь дурта шүлгчтә әдл (Велимир Хлебников), гериннь эрсәр, ширәһәр, терзәр, тагтар темәлҗрһн мет, эврәннь зургудан өлгчкнә. Хамгин дурта ормнь — герин өмнк хаша, тендән мокн шаврас, бор цердәс, төмрәс үүдәврмүдән кенә.

Ботин Степан — Әрәсән болн һазадын ордудын олн-зүсн һәәхүлмүдин орлцач.1990-гч җилд Әрәсән зурачнрин Ниицәнә гешүн болна[1].

Бәрмлчин олн үүдәврмүднь шүлгч Хлебниковин Велимирт нерәдгдсмн[8]. «Хлебниково поле» гидг графикин зургснь хамгин өргн көдлмш, гиҗ тоолгдна, зурач бүкл 20 җилдән терүг күцәсмн[9]. 1995-гч җилд бәрмлчиг Әрәсән художествин академин цаһан мөңгн медаляр ачлсмн1992-гч җилд шүлгч Хлебниковд Хальмгин Баһ Дөрвд селәнд бумб тәвсн төләд[10]. Дәкәд Ботин Степан тер шүлгчин «Хаджи-Тархан» болн «Марина Мнишек» поэмсд, «Ка» түүкднь, «Есир» келвртнь болн нань чигн Хлебниковин Велимирин үүдәврмүдт зургуд зурсмн[11].

Урлгч Наталья Тараканова Ботин Степана тускар бичсн нәәрүллһндән иигҗ бичҗ[2]:

Хлебниковиг таньҗ, энүнә дүриг тогтахин төлә ик чидл болн зөрмг кергтә, энүнд ик дурта болх кергтә! Ботин Степан шүлгчүр «өөрдсн деерән», терүнә мектә кевәр оралдулад үзүлсн дүрмүдиг эврәннь зургударн маднд медүлҗәнә. Меддг улс — мергҗлин ик дамшлт темдглх, наадкснь «теегин күүнә» седкл таньх… Ботин Степан, бийнь Хлебниковин дүрмүд мет, гольшг болн ээлтә болснас, бәәһүлин байриг уха туңһалһна болн цәәлһлһнә кергслә хамцулна. Энүнә графикнь эврә гүн чинртә, зәрм ормар татасн болсн, хагссн хамтхасд мет таралһгдсн — йирин йовдл биш, тернь бүкл тууҗ, уңгарн кезәңк туульсин цагт күрәд, сөөни оддын герләр тег барад йовсн шүлгчнриг болн зурачнриг үзүлҗәнә.

Дәкәд Ботин Степан орсин бичәч Достоевскин Фёдорт болн энүнә үүдәврмүдәр олн графикин зургудан нерәдсмн. Дәкәд талдан бичәчнрин болн номтнрин үүдәврмүдт чимлгллһсән нерәдсмн[11].

Урч ниигмин үүлдврмүд шунмһаһар давулад, эврәннь дамшлтарн баһчудта хувалцад йовсмн. 2015-гч җилд Әәдрхнд Велимира Хлебниковин музей-герт болн Москвад В. Маяковскин музейд болсн «Орчлң захасн» гидг Нарт-Делкән үүдәлтин марһана дииләчнртә бүрдәгдсн харлтсд орлцсмн. 

2016-гч җилд Әәдрхнд «Хлебников болн өдгә цагин урлг» («Хлебников и современное искусство») гидг арт-дискурст орлцсмн. 2016-гч җилд Москва балһсна багшнрин Ик сурһульд оютнрта болн багшнртань харһлтс давулсмн. Бас 2016-гч җилд Ботин Степан «Интермедиальная поэтика и практика интермедиального анализа: авангардные литературные творения, театр, кино, музыка, изобразительное искусство» гидг Японя Токио балһснд болсн сүүрт орцла[5].

Цуглаврмуд

Ботин Степана үүдәврмүд Новгород балһсна хөрүлтә музейд бәәнә, Әәдрхнд Хлебниковин музей-герт, Новгородын Велимир Хлебниковин Мемориальн музейд, Г. М. Хакимован нертә Набережные челны балһсна зургудын галерейд, П. М. Догадина нертә Әәдрхнә зургудын галерейд, Н. Н. Пальмовин нертә Хальмгин үндсни музейд (Элст) болн талдан музеймудт болн Әрәсән болн һазадын ордудын эврә цуглаврмудт хадһлгдна[12].

Һәәхүлмүд

  • 2013 — Великий Новгород балһснд болсн «Хлебников болн орсин авангард» («Хлебников и русский авангард») нерәдлһтә Нарт-Делкән I-гч конференц;
  • 2015 — Япония орн-нутгин Макухари балһснд болсн Цутхлң болн Дорд үзгин Европин шинҗллтин (ICCEES) IX-гч Нарт-Делкән конгресс;
  • 2016—2017 — Японин Токиод болсн графикин эврә һәәхүл;
  • 2017 — Әәдрхнә Хлебниковин музей-герт болсн «Ра һолын жисәнә көвәд» («В низовьях мчащегося Ра»);
  • 2019 — Саратов балһсна Павел Кузнецовин музей-герт болсн «Ботин Степан. Графикнь» («Степан Ботиев. Графика») һәәхүл; болн нань чигн.

Үүдәврмүднь

Велимир Хлебников (макет 1990—1995 гг.)

«Велимир Хлебников» урн бәрмлтиг Ботин Степан 1990—1995 җилмүдт тогтасмн[13]. Бумб Хальмгин Баһ Дөрвдин селәнд 1992-гч җилд босхгдсмн.

Эн бумб тәвц деер зогсҗах күүнә бүкл дүртә. Хойр һарнь доргшан һо, зуг цогцднь күрчәхш. Хойр көлнь зерглән зогсҗана, хөвдән туссн күүнә темдг үзүлҗәнә. Толһань деегшән өргәтә, хәләцнь өмәрән темсҗәнә. Урн бәрмлин кемҗәнь: 50 × 14 × 3,5 см.

Урн бәрмл алюминийәс келһәтә. Терүгәр бәрмлч тодрхра кевәр дүриг үзүлсмн. Алюминийг дарсн эв-арһ энүг хуучрһнас сән кевәр батлсмн.

«Велимир Хлебников» П. М. Догадин нертә Әәдрхнә зургудын галерейин хураңһуд бәәнә[13].

Велимир Хлебников" урн бәрмлтин макет

Велимир Хлебников (макет 2000 г.)

«Велимир Хлебников» урн бәрмлтин түрүн макетиг Ботин Степана 2000--гч җилд тогтасмн[14].

Шүлгчин дүриг бүклднь үзүзүлҗ бәәнә: хойр һарнь сул дора, барун һарнь цөгц талнь, зүн һарнь цогцаснь тедүкн. Хойр көлнь алцата: 1 см. Толһань барун талкшан. Немр тарарсар кегдлмүднь дүриг улм тодлҗана: 50 × 14 × 3,5 см.

Эн урн бәрмдтән Ботин Степан модна болн модна үүрмгин эв-арһ олзлҗ. Модна үүрмг олзлһн урн бәрмлтин шинрлтд эврә халх сексмн. Энүнә күчәр урн бәрмл гиигн бәәдл авсмн. Дәкәд болхла тиим эв-арһин нилчәр олн урн бәрмл кегддг болсмн.

Экспонат представлен в Астраханской государственной картинной галерее имени П. М. Догадина[14].

«Велимир Хлебников» урн бәрмлтин түрүн макет

Талдан үүдәврмүднь

  • В. Хлебниковд нерадсн бумб «Төгрг һазрин дархн» («Председатель земного шара»);
  • «Старая Руссан күүкн» («Девушка из Старой Руссы»);
  • «Күч-көлсчин толһа» («Голова рабочего»);
  • «Күүкд күүнә толһа» («Женская голова»);
  • «Теегт» («В степи»);
  • Мемориальная доска с барельефом в память Хоньна Михаилд нерәдсн мемориальн самбр;
  • Серия «Хлебниково поле» («Хлебников и Калмыкия», «Каменная баба», «Есир», «Звёздная азбука» и др.);
  • «Ф. М. Достоевский. Счастье. Полёт творчества»;
  • «Ф. М. Достоевский. В ссылке»;
  • «11 ноября (30 октября по старому стилю) 1821 года родился Фёдор»;
  • «М. К. Исаева. Первая жена Ф. М. Достоевского»;
  • Советск Союзин баатрин бәрмл чееҗ Городовиков, Басан Бадьминович;
  • Т. Хахлынован бәрмл чееҗ;
  • Пермск крайд тавсн Широклагин тосхачнрт нерәдсн «Широкстой» бумб;
  • Ф. М. Достоевскин дегтрт зурсн чиимглл («Макар Девушкин. Иллюстрация к роману Ф. М. Достоевского „Бедные люди“»);
  • Ф. М. Достоевскин дегтрт зурсн чиимглл («Хитрец. Иллюстрация к повести Ф. М. Достоевского „Записки из Мёртвого Дома“»);
  • Ф. М. Достоевскин дегтрт зурсн чиимглл («Настасья Филипповна и князь Мышкин. Иллюстрация к роману Ф. М. Достоевского „Идиот“»);
  • Ф. М. Достоевскин дегтрт зурсн чиимглл («Грушенька. Иллюстрация к роману Ф. М. Достоевского „Братья Карамазовы“»);
  • «Арслңгуд»;
  • «Темән»;
  • Иллюстрации к документальной повести Александра Мамаева «Астрахань Велимира Хлебникова»;
  • Иллюстрации к сборнику литературной критики Ольги Рубинчик «А. Ахматова и её время»;
  • «Хоңһр»;
  • «Эйнштейн»;
  • «Оютн күүкн» урн бармл;
  • Цаһан -ңур селәнд тәвсн Калян Санҗин бумб;
  • Василий Тредиаковскин үүдәврмүдт зурсн чиимглл;
  • Марина Лазареван «Алтн ширә» «Золотой трон» романд зурсн чиимглл;
  • «Евразин келн-улсин туульс» («Сказки народов Евразии») дегтрт зурсн чиимглл;
  • Чингиз Айтаматовин «Чиңгис-хан богдын цаһан үүлн» түүкд зурсн графикин халхс (Графические листы по повести Чингиза Айтматова «Белое облако Чингисхана»);
  • «Җаңһрт» зурсн графикин халхс.

Ачлврмуднь

  • 1995 — Баһ Дөрвдин һазрт Велимир Хлебниковт үүдәсн бумблв үүдәсн төләд Әрәсән художествин академин цаһан мөңгн медаль;
  • 2012 — «Хальмг Хальмг Таңһчин Ачта зурач»;
  • 2019 — Әрәсән Федерацин Ачта зурач"[15];
  • Әрәсән йирңкәлгчин күндлһнә һашг болн нань чигн.

Темдглл

  1. ↑ 1 2 3 Ботиев Степан Кимович. Дата обращения: 6 Бар сарин 2025.
  2. ↑ 1 2 Знаменитый скульптор и художник-график Степан Кимович Ботиев (рус.). radmuseumart.ru. Дата обращения: 6 Бар сарин 2025.
  3. ↑ 1 2 Степану Ботиеву присвоено звание заслуженного художника Российской Федерации (рус.). vesti-kalmykia.ru. Дата обращения: 6 Бар сарин 2025.
  4. ↑ Поэт и художник, Общественно-политическая газета «Хальмг унн» - Официальный сайт. Дата обращения: 6 Бар сарин 2025.
  5. ↑ 1 2 3 4 Исследовательская работа "Творчество С. Ботиева" (неопр.). Инфоурок. Дата обращения: 6 Бар сарин 2025.
  6. ↑ Герман Николаевич Кашин. artchive.ru. Дата обращения: 6 Бар сарин 2025.
  7. ↑ Государственный каталог Музейного фонда Российской Федерации. goskatalog.ru. Дата обращения: 6 Бар сарин 2025.
  8. ↑ Графика Степана Ботиева (рус.). kresttsy.ru. Дата обращения: 6 Бар сарин 2025.
  9. ↑ Саратовский музей имени А.Н. Радищева. Новости (2019). Дата обращения: 6 Бар сарин 2025.
  10. ↑ В Саратове состоится выставка Степана Ботиева - Степные вести (неопр.). tegrk.ru. Дата обращения: 6 Бар сарин 2025.
  11. ↑ 1 2 Живопись, идущая за словом. Научная библиотека - Калмыцкий государственный университет (2019). Дата обращения: 6 Бар сарин 2025.
  12. ↑ Государственный каталог Музейного фонда Российской Федерации. goskatalog.ru. Дата обращения: 6 Бар сарин 2025.
  13. ↑ 1 2 Ботиев Степан Кимович - Велимир Хлебников. goskatalog.ru. Дата обращения: 6 Бар сарин 2025.
  14. ↑ 1 2 Ботиев Степан Кимович - Велимир Хлебников. goskatalog.ru. Дата обращения: 6 Бар сарин 2025.
  15. ↑ Степан Ботиев - заслуженный художник РФ. domvelimira.ru (2019). Дата обращения: 6 Бар сарин 2025.

Утх-зокъял

"https://xal.ruwiki.ru/w/index.php?title=Ботин_Кимин_Степан&oldid=319858" халхас авсн