Буддагхоша
Буддагхоша (пали келәр: Buddhaghosa; хальмг келәр: Бурхна Эгшг) — Тхеравада гидг бурхна шаҗна бөлгин харьятн, мана үйин V зун жилин Эндкгин бурхна шаҗна гелң, номт, тәәлврлгч[1]. Эндкгин келнәс түүнә нериг «Бурхна Эгшг» гисн утх-чинртә болв чигн, нернь зөвкн пали келнә сурвлҗ бичгт һарч ирнә, эндкгин келн деер түүнә бичсн бүтәл олдад уга[2].
Сурһлын багш Буддагхошан бүтәлмүдәс хамгин нертә болн алдрта болдгнь — «Висуддхи магга» (пали келәр: Visuddhimagga; хальмг келәр: Әрүслхин мөр), Тхеравадан сурһулин үзләс Бурхна Тоньлхд күрх мөриг сәәнәр хураҗ шинҗләд бичсн таньлцулһ-тәәлвр болна. Буддагхошан бичсн номин тәәлврин дегтрнь XII зун җиләс авн эклҗ, Тхеравада бөлгин хамгин һол чухл тәәлвр болҗ бәәнә[3]. Тхеравадан номин йос дахгч улс болн барун үзгин эрдмт-номтнр сурһлын багш Буддагхошаг Тхеравадан хамгин һол чухл тәәлврлгч гиҗ үздг[4].
Намтрнь
Сурһлын багш Буддагхошан әмн-насна тускар һол эк сурвлҗ бичг болх Шри-Ланкан «Махавамса» гидг нертә шастрт бичәтә бәәсәр багш Эндкгин Магадха гидг нертә һазрин бирмн күүнә герт төрҗ, бальчр баһ наснасн авн Ведин номд ик мергн болв.
Хөөннь Эндкгин һазр эгрәд йовҗ, ном булалдад бәәҗ. Зуг, нег дәкҗ Ревата гидг нертә гелңлә Ведин утх-чинрин тускар ном булалдад, бурхна шаҗна гелңд диилгдн, Бурхна номар соньмсад ирҗ, Илркә номин әәмгин номар гүн тачагдҗ, терүг сурдг болв. Дарунь бурхна номиг дахад йовх гелң болх шиидвр авч, санвр авсна хөөн Һурвн әәмг савин номиг болн түүнә тәәлвриг нәрн кевәр сурдг болв. Эндкгт тәәлврнь геедрҗ одсн нег ном олҗ авад, түүнә тәәлвринь олҗ чадлго, Шри-Ланкд тәәлврнь хуучн Сингал келәр бәәнә гиҗ медәд, арлд һарад йовв.
Шри-Ланкад тер цагт кедүн зун җилд бурхна шаҗна бөлгүд кед-кедү җилдән хоорндан темцлдәд сөрглдснә дару Махавихара, Абхаягири болн Җетавана һурвн һол бәәр-сүүр эзләд авч. Зуг эн сөрлцән бурхна шаҗна бөлгүдин күч буурулад, сулрулад авч. Тер цагт Буддагхоша хуучн сингал келн деер бәәһә олн тәәлвр үзҗ умшад, судлҗ шинҗләд, тедниг түшәд шүтҗ, әали келәр нег ик тәәлвр ном бичх күслтә болв. Шри-Ланкин гелңгүд терүг медәд, Буддагхошан медлһиг шинҗләд авхин төлә бурхна номин бүтәлин үйин көтлвр бичхиг сурв.
Тер цагт дәәниг дарсн Упатисса гидг гелңгин «Вимутти магга» гидг нертә бурхна зәрлгин тәәлвр бәәсн болв чигн, Махавихара сүмин гелңгүд энүг ном булалдҗах талдан шаҗна бөлгүдлә холвата бәәсн төлә теднд тохрад уга бәәв.
«Вимутти магга» гидг номиг үндслҗ, Буддагхоша «Вишуддхи магга» гидг нертә шин номин тәәлвриг зокаһад авч. Тер үйд номллын туск медлһнь сән болв чигн, бүтәлин талар медлһ баһта бәәҗ. Тиим учрас бүтәлин туск зәрм тәәлврнь зәрмдән зөрчлтә болад, зәрмдән тодрха биш бәәнә. Буддагхоша онл-номллын йирин сурврмудт медлһ чадвран үзүлҗ бәәнә.
Висуддхи магга гидг номдан Буддагхоша номллын шин йос орулсн (үлү нәрнәр келхлә, Бурхна ахр судрмудыг үндслҗ шинчлсн) болад, хамгин түрүнд «Кханиковада» (эндкгин келәр: क्षणिकवाद «кшаникавада»; хальмг келәр: Агчмин йосн) эс гиҗ бодһаль болһна «агчмин зуур оршхин йос» һарһҗ, Бурхна зәрлгин номллын медлһд оньгиг хандулҗ авч.
Дарунь тер Һурвн әәмг савин икңк кесгт пали келәр тәәлвр (Аттхакатха) зокаһад авч, Эндкгт хәрәд йовҗ одв.
Темдглл
Ном-зү
- Pe Maung, Tin T. (1922), The path of purity; being a translation of Buddhaghosa's Visuddhimagga by Pe Maung Tin, <https://archive.org/details/pathofpuritybein01budduoft>. Проверено 3 Хулһн сарин 2009.
- IAST: Bhikkhu Ñāṇamoli (1999), Introduction, in Buddhaghosa & IAST: Bhikkhu Ñāṇamoli, trans., Visuddhimagga: The Path of Purification, Seattle: Buddhist Publication Society, ISBN 1928706010
- Bullitt, John T. (2002), Beyond the Tipitaka: A Field Guide to Post-canonical Pali Literature, <http://www.accesstoinsight.org/lib/authors/bullitt/fieldguide.html>. Проверено 12 март сарин 2008. Архивная копия от 9 Хөн сарин 2009 на Wayback Machine
- Crosby, Kate (2004), Theravada, in Buswell, Jr., Robert E., Macmillan Encyclopedia of Buddhism, USA: Macmillan Reference USA, с. 836-841, ISBN 0028659104
- v. Hinüber, Oskar (1996), A Handbook of Pali Literature, New Delhi: Munshiram Manoharal Publishers Pvt. Ltd., ISBN 8121507782
- Pranke, Patrick A. (2004), Myanmar, in Buswell, Jr., Robert E., Macmillan Encyclopedia of Buddhism, USA: Macmillan Reference USA, с. 574-577, ISBN 0028659104
- Strong, John (2004), Buddhaghosa, in Buswell, Jr., Robert E., Macmillan Encyclopedia of Buddhism, USA: Macmillan Reference USA, с. 75, ISBN 0028659104
Шаблон:Перевести
Шаблон:Һазадын холвасн
- ↑ Шаблон:Harv is more specific, estimating dates for Buddhaghosa of 370—450 CE based on the Mahavamsa and other sources. Following the Mahavamsa, Шаблон:Harv places Buddhaghosa’s arrival as coming during the reign of King Mahanama, between 412 and 434 CE.
- ↑ Шаблон:Harv
- ↑ Шаблон:Harv
- ↑ Шаблон:HarvШаблон:Harv