Гелң
Гелң (энд. भिक्षु; IAST bhikṣu; пали келәр: IAST: bhikkhu; төвд. དགེ་སློང; Wylie: dge slong; моңһл келәр: гэлэн; хальмг келәр: гелң) — бурхна шаҗна эр төөдин хамгин деед зерг (эм күүг эк гелң гинә). Гелң күн Ик күлгнә йосар 253 Эврә тоньлх санврта, Баһ күлгнә йосар 227 Эврә тоньлх санврта болдг.
Хөрн нас күрәд уга күн гелңгин санврт күртх арһ уга болв чигн, гелңгәс зергәр урдк зерг — гецлин санвр авч чадҗана.
Нернә тәәлвр
Эндкгин "Бхикшу" гидг үгин тәәлврнь болхла, энд. भिक्ष्, бхикшу - эс гиҗ "һууль һуульч" гидг үгин үүсл-һарлта. Тер төләд "Бхикшу" гисн - "һууляр бийән асрҗах күн" гидг тәәлвртә үг болна[1][2]. Бурхн багш "Номин бадг" гидг нертә номдан:
Кедү чинән бусдас һуульн үүлдгч
Тер тедүһәр гелң биш.
Ном нуһудыг дуусн бәргчнь
Гелң болх тер тедүһәр биш.
Аль буйн-килнц әрлһн
Оркҗ, әрүн йовдл төгсәд,
Йиртмҗин зүүлд йовн үүлдгч
Түүг "гелң" кемән өгүлмү[3][4].
Түүк
Бурхн багш эврән хатуҗл бүтәх цагт буйн судлачин йосар бәәсәр, цуг герин эзн болхар эс седсн эврә шевнрән бас тиим йоснд орулв. Ном-судрт хамгин түрүңк гелңгин саврт күртсн күн Каундинья (пали келәр: Конданнья) гидг Бурхн Багшин шев бәәҗ. Тернь Бурхн Багш Бодь хутг олад, үлдсн тавн шевнрән хәәҗ ирхләнь, санвр авч, авм цацу Дәәниг дарсна хутг олв. Хөөннь Бурхн Багш бийинь дахад йовх 1250 шевнрт гелңгин санвр күртәв. Хөөннь гелңгин санврнь бурхна шаҗнд орчлңгас гетлх хамгин деед зерг болад, өдгә күртл хадһлгдад бәәһә.
Тәәлвр
Бурхн Багшин тогтасн йосар гелң күн тегш буяр эс гиҗ өдгә келәр һууль һууһад, һуульч болад бийән асрх йоста. ик эртәс авн гелңгүд хотн балһс эргәд, хар әмтнә өгсн хот-хоолар бийән теҗәҗ йовдг бәәҗ. Нег һазрт удан суулго йовҗ, зунын хур-борана ульрлын цагт "ярнад" суухас нань удан суудг биш санврта.
Гелң болх хамгин баһ наснь – 21 насн. Хувргин гешүн болхин төлә күн гелңгин санвр авх йоста. Төөдин тоод шиңкн орҗах күн 5 санвр авад, хөөннь 35 санвр авч, гелң болхдан 253 (эс гиҗ 227) санвр авна.
Арвн санвр авсн күүг гецл гиҗ нерәднә. Эннь бурхна шаҗна хамгин баһ зерг. Гецлин арвн санвриг гелң болхар шиидсн күн эс гиҗ эгл хар күн авч чадҗана.
Һучн тавн санвр авсн күүг хальмг келәр Арвҗң эс гиҗ Сәәтр һарсн гиҗ нерәднә. Эннь болхла, цааранднь гелңгин санвр авх хуврг күүнә зерг.
Холвас
- ↑ Гелң // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
- ↑ Андросов, 2008, с. 36.
- ↑ Дхаммапада, § 266-267
- ↑ Төвд келнәс хальмг келнд орчулснь — Геннадий Корнеев
Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.