Отч бурхн
Отч бурхн (энд. भैषज्यगुरु, IAST: Bhaiṣajyaguru; там. பைசையகுரு; китд. 藥師佛 Yàoshīfó, 藥師如來 Yàoshīrúlái; яп. 薬師 Якуси, 薬師如来 Якуси Нёрай; сол. 약사여래 Yaksayeorae, 약사불Yaksabul; төвд. སངས་རྒྱས་སྨན་བླ། Sangye Menla; моңһ. Оточ Манла, букв. «Наставник-лекарь») — Ик күлгнә бурхна шаҗна урсхлын эмнлгин ухан, эдгәх ухана бурхн болна. Түүнә бүтн нернь Вайдурья-прабха-ража (энд. Vaiḍūryaprabhārāja; төвд. bai dur ya'i 'od kyi rgyal po, букв. «Вайдурья герлин хан»). Түүг номин эмиг ашглҗ, саңсрин зовлоңгиг эдгәгч эмч гиҗ тодрхалсн бәәнә.
Отч бурхиг икңкдән Бурхна бәәдлтә тогтсн янзар, эмин бадр ааһ бәрдг, зәрм хүвлврт көк өңгтә бийтә дүрслҗ бәәдг.
Отч бурхн болхла, «Отч лам Вайдурья герлин хан» («Бхайшажья-гуру-вайдурья-прабха-ража сутра») гидг нертә судрт (Отч бурхна судр) арвн хойр ик таңһрг өгсн бодьсатва гиҗ дүрсләд бәәнә. Бурхна хутг олсн эннь Вайдурья-нирбхаса (Вайдурья гегән) гидг нертә Дорд үзгин әрүн орна Бурхн болсн гиҗ темдглнә. Тенд түүнийг Нарна герл (Суряпрабха), Сарин герлиг (Чандрапрабха) гидг нертә, нарна герл, сарин герл хойриг белгддг хойр бодьсатва дахҗ бәәдг.
Вайдурья герлин хаана бүтәлд (энд. sādhanā) онцха оньг хандулдг эмчнр күүнә өвчиг зөв онад, эмчлхд туслх билгин онцха чадвриг көгҗүлнә гиҗ үздг.
Отч бурхна судрт дурдсн тәрньнь: Энд. tadyathha oṃ bhaiṣajye bhaiṣajye bhaiṣajye mahābhaiṣajya [rāja] samudgate svāhā.
Китдин литәр болхла, Отч бурхна өдриг 9-гч сарин 30-гч өдр гиҗ үзнә.
Аңһах ухана дөрвн үндсн
Төвдин эмнлһин (аңһах) ухана үндснь — Отч бурхнас әмтнд улмҗлгдад ирсн Эмнлһин дөрвн үндсн (Җүд-ши) болна гиҗ үздг. Домгар болхла, нег өдр Отч бурхна шидр шевнр болҗ бәәсн бодьсатва, арш, теңгр, аңһах ухана сидтнрин дунд сууҗ бәәв. Тедн цуһар эдгәх урлгин тускар медә олҗ авхиг күсв чигн, Отч бурхнас цацрҗ бәәсн герлд авлгдад, эрх һанц чигн үг келҗ чадсн уга. Дарунь Вайдурья герлин хан хойр йилһрл үүскәд, теднә негнь сурвр өгч, хойрдгчнь түүнд хәрү өгәд бәәв. Эн хойр йилһрлнь Отч бурхнас йилһл угаһин төлә төгс сурвриг сурад, төгс хәрү авч бәәв.
Шевнрнь цуг өвчнә шилтә, өвч таах арһ, эмнлһнә арһ, эрүл-мендиг демҗхин туск заавр авч. Эн номллар цуг өвчнә шилтәнь күүнә седклд бәәһә һурвн хор болх муңхг, тачаңһу, ур болна. Эн һурвн хорнь һурвн хор[2] хоорнд теңцвр уга баәәдл үүскҗ, өвч үүскдг. Һурвн гемнь орчн, хол-хол теҗәл, әмдрлин кев-майг, секл көдлл гисн дөрвн нөкцлтә хәрлцә үүлчлдг. Эннь эргәд бийин махбодын хәрлцә үүлчллд нөләлдг. Үүнәс үзхд бийин өвчнь седклин өвчнә үр дахвр болна. Ниитдән хөрн тавн хәрлцән үүлчлгч махбод тодрхалсн. Эмнлһнә һол үндснд энүнә тускар иигҗ бичәтә бәәнә:
Хотын амтн, үүлдлнь әмдрлин кев-майгт ниицҗ бәәхлә, эн хөрн тавн зүүл хамг теңцвртә бәәҗ, күүнә эрүл-менд, әмдрлнь мандлҗ бәәх. Уга болхла, эрүл мендд хор-көнәл учрх.
Деер дурдсн зүүлс деер үндслн өвчиг эмчлх арһнь олн махбодын зокцлын бәәдлд орулхд сүүрлнә. Эннь дөрвн зүүлин эмнлһнә ашгт күрдг: зөв хот-хол; эрүл әмдрлин кев-майг; эм; цус һооҗулх, төөн, хатхур-зүн эмнлһ болн эн әңгллин талдан арһс. Бурхна шаҗна үзл-бәрмтлләр эн делкән цуг әмтн өвчтә бәәдг, эннь илркә келврәр илкркәлдг уга бәәв чигн, өвчнь далд кевәр бәәҗ болна. Эннь «һазад» болн «дотад» хоорндын зокцл уга, әмдрлин нөкцл-бәәдлд бүрн седкл хаңһалун бәәһәһәс илрнә. Тиимәс, Бурхна эмнлһнә ухань хамгин түрүнд седкл бийән сәәҗрүлх мөр болад, учрнь зокцлта күн өвчнд нирвгддг уга, түүнә цуг махбод бий бийтәһән зөв харьцнә. Бурхна номар ниитдән 84000 зүүлин седклин нисванис бәәһәд, эннь 84000 зүүлин өвчн үүсхд күргдг. Зуг, деер дурдсн мет һол нисваниснь болхла, муңхг, тачаңһу, ур һурвн болна. Тиим учрас 84 миңһн өвчн 1016 зүүл болҗ, 404 зүүл болҗ буурад бәәнә. Эн 404 зүүлиг дөрвн зүүлин өвчнд хувадг (әңг болһнд 101 өвчн бәәдг): өңгрсн әмдрлин үүлин үрин нөлә; эн әмдрлин экнә үйәс үүлин үрин нөлә; седклин хорта нөлә (эн тохалдлд эмин эмнлһ үр-дүң уга, бүтәлин арһс шаардлһта); зөв хот-хол, эрүл-әмдрлин кев-майгар эмчлх болмҗта баһ зергин өвчн.
Отч бурхна судр
_-_Google_Art_Project.jpg)
1931 җил күртл Отч бурхна судрин эндкг келн деерк экн хүвлвр хадһлгдад уга гиҗ үздг бәәҗ. Зуг, үүг Гилгит дүүргт (Кашмир муҗ, Эндкг улс) Налинакш Дутт олҗ авч. Эн судриг Китдт IV-гч зун жиләс авн меддг бәәсн бәәҗ. VII зун җилд Сюан Цзан[3] эн судриг дәкн китд келнд орчулсн болв чигн, түүнә орчулһнь нутгин (китд) сойлд зоклдсн шинҗ-чинртә бәәҗ. Үүнә дару судр цуг Китд орн-нутгт һәәхлтә алдрта болв. Эн судр IX зун җилд эндкгин келнәс төвд келнүр орчулгдад, Китд хүвлврәс барг ик йилһл уга болна.
Отч бурхна судрт Отч бурхна орнь «Вайдуря нирбхаса» (Энд. Вайдурья гегән[4]) гидг әрүн орн болад, тенд бурхн Номиг номлдг гиҗ келгднә. Эн һәәхмшгтә орнь мана делкәлә хәрцүлҗ үзхлә, дорд үзг бәәдг Амитабхан Сукхавати мет өндр, цевр әрүн гиҗ тодрхалгдна.
Отч бурхна судрас талдан Отч бурхна туск медән «Деед Ном Цаһан Бадмин судр» («Саддхарма Пундарика сутра») (Мана үйин I-гч зун жил) номин 23-гч бөлгт (Мана үйин I-гч зун җил) болн «Кир Уга Алдршсни үзүлсн судр» («Вималакирти Нирдеша судр») 13-гч бөлгт дурдсн бәәнә.
Отч бурхн деед хутг олхин өмн 12 таңһрг өргәд, үүндән муңхгт күлгдсн, тәкр-дуту болн өвчтә цуг әмтиг эдгәнә гиҗ амлсн бәәҗ.
Отч бурхна урд төрл
Отч бурхн бурхна хутг олад уга бәәхднь өмңк төрлин тускар домг бәәдг. Иим негн домгар Отч бурхн негн цагт бәәхтә эңгин негн күн болад, нернь «Одна герл» гидг бәәҗ. Түүнә әмдрҗ бәәсн балһснд Нарн мет гидг нертә багш ирҗ. Аһу Эмч гидг дүүтәһән хамдан Нарн мет багшин номиг соңсад, Оддын герл Бодь олҗ. Бодь олсна дару Одна Герл болхла, Эмин Эзн гидг нертә болад, Ик Эмч болхла, Бодин Цәклһән гидг нертә болҗ. Отч бурхн бурхн болсна дару, Дорд үзгин һазрт эврә һәәхмшгтә әрүн ор бәәһүлҗ, Шакьямуни бурхна тәәлсәр, йозуртн күн болһн хөөт төрлдән тенд одх йоста.