Шарадан хамр

Шарадан хамр
Шарадан хамр
Расположение
	45°38′41″ с. ш. 44°35′00″ в. д.GЯO
Орн-нутг	Орсин Холвана Улс;

Шарадан хамр, эс гиҗ Шарадан өндр цоңх (орс. Гора Шаред) — Хальмг Таңһчин Ергенин өндрин деед цоңх. Теңгин деер өндрин цег 222,2 м. Чолун-Хамрин өмн захин зо деер бәәнә^[2].

Һазр-зү

Эрг Прикаспийскин хотхрин (рус.) (хал. теегт бәәнә. Энүнәс Деед үзгин талд 3,5 дуунад Манц селән бәәнә, өмн-дорд үзгин 6,2 дуунад — Манҗихнә селән. Ар үзгин 1,7 дуунад Шарадан ца салаһар Шарадан һол һооҗҗ бәәнә.

Зо деерәс Чоһран усна тогталын бәәдл альхн деер мет үзгднә. Дәкәд Сарпулин шохин өндрмүд үзгднә. Бәәрн улсин медсәр, нарта сәәхн өдрлә Эльбрус уулыг үзҗ болна^[3].

Кец болн йиртмҗин бәәдл

Шарадан хамр эрг нерлһтә, болв, һазр-зүүһин морфологин чинрнь өндр шох болҗана, салу эрг болҗ тоолгдшго.

Хамр деер малын идшлин ноһан урһна. Зо деернь олн зүсн өвсн-ноһан урһмлта, цаһан өвстә, буурлдата типчак көрстә һазр. Көрснь царцу зүстә цәәдм^[4].

Геологическ бәәдлнь

Шарадан өндр цоңх кезәңк цагин мезозой үйин Тетис далан йоралд үлдсн дотл чолунас давталгдад тогтсмн^[4].

Чолун-Хамр Ергенин (рус.) (хал. зо деер тосхлһна чолуг һарһҗ авна. Тер чолуна белдкл олар давулгдна.

Ик Буурлын района тер һазрар газин олзин Ики-Бурульскин (1959) болн Буратинскин (1991) көрңг бәәнә. Йиртмҗин газин тогтацд гелий илдкгдв, тер йовдл һазр дорак көрсн көндрҗ бәәхин темдг болҗана. Тиигәд, сейсмическ, аэромагнитн болн гравиметрическ шинҗллтс, дәкәд бурһудлһна дару тогтсн бәәдлиг (тер дотр плагиогранитын и вулканическин туфин керн) эн һазр дор дааврта олн тогтациг үзүлҗәнә.

Зәрм судлачнрин тоолврар, Ергенин һазр дора кезәңк вулкана тогтац бәәһәд, деерәснь дотл чолуна олн давхр көрсәр хаалһата болҗана. Тектоническин хуһлврта ормар һазр дор хурсн газ нүүҗ бәәх бәәдлтә, тер дунд метан болн гелий чигн. Эн өндрәс 55 дууна эргцд углеводородын шин олз олгдх, гисн тоолвр бәәнә^[4].

Археологь

Ергенин ора деер цөөкн овас бәәнә. Ергенин өндрин һазрар хуучна цагт оршаврмуд бәәснә тускар сурвлҗс бәәнә.

1999-2000-гч җилмүдт Шарадан хамрас дорд зах тал 7 дуунад Му-Шарет-I и Му-Шарет-IV овас шинҗлсмн. Терүнд цагин кесг үйин оршаврмуд олгдсмн — Нүкнә сойлын (рус.) (хал. цагас авн Алтн ордңгин цаг күртл, археологическ малтврт араб келәр белглин бичгтә күрл нүрздг олгдсмн^[3].

Шаҗна чинр

Шарадан хамрт хальмгуд ирҗ мөргнә. Шар шаҗна сүзгчнр даянчлһ күцәдг һазр. Бәәрн улсин седвәрәр Бурядын һазрас авч ирәд энүнә зо деернь мөргүлин күрд тәвсмн. Бурхна шаҗна йосар, күрд эргәд цуг эргндкд әмд тоотд номин Хәәрн тархаҗ бәәнә^[5].

Сойлд

Шарадан өндр цоңх Нармин Морхаҗин үүдәсн «Манц — һол» романд заагдҗана. Терүнд Манц нертә гергнә туск домг келгдҗәнә, тер бер дәәнд хорсн баатр-залуһан санад гейүрәд бәәтл, нульмсарнь Манц һол тогтад, эргнднь хотхр-хамрмуд һарч ирҗ. «Хорта нульмснд һазр урсад, хотхр, сала болад, хөөннь һолд хүврнә. Залудан әрүн энкр Манц гергнә хорта нульмсн һазр урсхж һол кеснднь Манц нер өгсмн. Малтсн һазртнь Шарадан һол тогтна, авад шивсн шавртнь Шарадан цоңх болж тохрна» — гиҗ романд бәәнә.

Шардан өндр цоңх Ергенин өндрт Хальмгин тегш теегин дунд ик холас үзгднә. Эн бусдч һазр номтнрин, судлачнрин, шинҗләчнрин, шаҗна сүзгтнрин оньг авлҗ бәәнә.

Темдглл

↑ GEOnet Names Server — 2018.
↑ Гора Шаред (неопр.). allhighpoints.ru (27 Мөрн сарин 2022). Дата обращения: 24 Лу сарин 2026.
↑ ¹ ² Гора, на которой вы еще не бывали: Шаред (неопр.). Тодо Медиа (7 октября 2021).
↑ ¹ ² ³ Гора Шаред - РосГео (англ.). rosgeo.org. Дата обращения: 24 Лу сарин 2026.
↑ Туры по Калмыкии. Места силы Калмыкии (неопр.).

[_4d8434923b27eec1-1] GEOnet Names Server — 2018.

[2] Гора Шаред (неопр.). allhighpoints.ru (27 Мөрн сарин 2022). Дата обращения: 24 Лу сарин 2026.

[:0-3] ¹ ² Гора, на которой вы еще не бывали: Шаред (неопр.). Тодо Медиа (7 октября 2021).

[:1-4] ¹ ² ³ Гора Шаред - РосГео (англ.). rosgeo.org. Дата обращения: 24 Лу сарин 2026.

[5] Туры по Калмыкии. Места силы Калмыкии (неопр.).

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]