Шин җил
Шин Җил — төгсҗәх җилин сүл өдрәс дарук җилин түрүн өдрт шилҗх цагт учрдг литин һол байр мөн.
Олн улс болн теднә иргн-харьятнр күлән зөвшәргдсн улмҗллан дахад темдглдг юмн.
Түүк
Билгин тоолл
Зәрм улс Шин Җилән григориан литәр, зәрмнь сарин литәр темдглдг. Гихд, зәрмснь хойринь темдглдг заңшлта болдг юмн.
Эртин моңһлчудын шин җилин байр
Номтнрин темдглсәр, эртин үйин моңһлчуд шин җилән намрин эклцәр (Цаһан Сарла) угтдг бәәсмн[1].
Хүвлә хаана цагас авн
Чиңгс хаана ач көвүн, Ик Моңһл улсин эзн хан, Юань улсин үндслгч Хүвлә хан китд сойлд нөләлгдәд, китдын улмҗллыг дахад, Цаһан Сарин байриг китдын литин Шин Җиллә холвгдулад, хаврин түрүн сард темдглхиг зарлҗ.
Өөрд-моңһл дунд
Моңһлчудын икнкнь Шар шаҗнд орсн учрас өөрдчүд Шар шаҗна үндслгч багш Зуңква гегәниг күндлҗ, Шин Җилән Зул өдрлә угтдг болцхав[2]. Зулын өдр (үкр сарин 25) Зуңква гегәнә хүвлсн, бодь-хутг олсн болн нирван болсн өдр болна[3].
Бас, немәд келхд, Зулын байриг хальмгудын нас авдг өдр гинә[4]. Наадк моңһлчудын улмҗллыг үзхлә, тедн бас Шин Җил эклхлә, насан немдг заңшлта бәәсн санҗ[5].
Гихд, өдгә цагт зәрм күмс Зулыг Шин Җил гиҗ тооллго, Цаһан Сарыг Шин Җил гидг юмн. Урд цагт өөрд-хальмгуд альк байрт Шин Җилән угтдг бәәсинь келхнь кецү. Учрнь - номтнрин эн талар өгсн медәллһ хоорндан зөрчлддг.
Өдгә цагин Хальмг Таңһчд Зулын өдр алвн йосна амрлтын өдр болна[6]. Эн байр сарин литәр темдглгддг учрас Хальмг Таңһчин Толһач җил болһн зурхач-гелңгүдин һарһсн лит дахад, иргч Зулын байрин өдриг зарлдг юмн[7].
Арһин тоолл
Җилин түрүн өдр январь сарин 1-д болдгиг Рим улсин закргч Юлий Цезарь мана эрин өмн 46-гч җилд тогтасмн[8]. Эртин үйин Рим улст эн өдр суңһлт, үүдн болн бүк экллтин теңгрт зөрүлгдсн бәәҗ. Январь сариг негнь өмәрән, наадкнь ардагшан хәләсн хойр нүүртә дүрслгдсн Янус теңгрин нерәр нерлсн бәәҗ[9].
Шин Җилин өдр
Нарт-Делкән улсмудын ик зунь Шин Җилән январь сарин негнд тосч угтдг мөн. Январь сарин негн болхла, Григорин литәр җилин түрүн өдр болдмн. Бүсин цагиг тоод авхла, шин җил Номһн Далад эклдмн. Түрүн болҗ энүг Лайн арлмудт оршдг Кирибати Республик тосч авна (цагин бүс UTC+14).Шин Җилән хамгин ора угтхнь - Америкин Самоаһин ард-түмн, тодрхаһар келхлә, Мидуэй Ниуэ хойр арлын күмс (цагин бүс UTC−11). Кирибатиһин Лайн арлмудт эн цагт негт январь сарин хойрдгч хонгин 1 цаг болдмн[10].
Холвас
- ↑ Tsagaan Sar the main celebration of the Mongols.
- ↑ ЧТО ДЕЛАЮТ НА ЗУЛ?
- ↑ Об истории празднования Зул
- ↑ КТО ДОБАВЛЯЕТ ГОДЫ НА ЗУЛ?
- ↑ ЗУЛ — КАЛМЫЦКИЙ НОВЫЙ ГОД!
- ↑ Эндр хальмгуд Зулын байр темдглжәнә
- ↑ ПРАЗДНИК ЗУЛ В КАЛМЫКИИ ОБЪЯВЛЕН ВЫХОДНЫМ ДНЕМ
- ↑ [Климишин И. А. Календарь и хронология. — Изд. 3. — М.: Наука. Гл. ред. физ.-мат. лит., 1990. — С. 288—289. — 478 с. — 105 000 экз. — ISBN 5-02-014354-5.]
- ↑ [The World Book Encyclopedia. 1984. Т. 14. С. 237.]
- ↑ Новый 2013 год наступил в России