Дәәниг Дарсн

Рувики-с
Мориока балһсна Дәәниг Дарсна зург, Япон улс
Гуаньсүй, Дәәниг Дарсн, XI—XII зун җҗ., Үднстнә музей, Токио балһсн
Абхеда нертә Дәәниг Дарсн. Төвд, XVI зун җ. Рубина Музей, Нью-Йорк балһсн. Ли Гунлинь зурачин бүтәснәс һарсн зурлһин стиль
Лю Суннянь, Архат, XII в., Гугун, Тайбэй. Хольсн стиль

Дәәниг Дарсн (энд. अर्हत्; IAST: arhat) — Бурхна шаҗнд хамг нисванис течҗ, «төрлин күрдиг» орксн күн; орчлңгас тоньлх мөрин дөрвдгч үйд күрч, әмд бәәхдән бүрн биш (Ведантан нер-томъяһар «җиванмукти» — «әмдәр тоньлсн») Һаслңгас Нөгчсн эс гиҗ күүнә ​​седклин төгс, деед хутгин бәәдлд күрсн бодһаль, эцсин амулңгин бәәдл, ямаран чигн күсл, «Би»-д бәрхиг тевчҗ көдлгән уга[1]; буддийский святой[2]; Бурхна шаҗна хутг олсн. Хәрн Оһат Һаслңгас Нөгчсниг («паринрвана») гидгнь зөвкн үкснә дару олҗ болдг[1].

Тодрхаллт

Бурхна шаҗна хамгин эрт урсхл болҗах Тхеравадад Дәәниг Дарсн гидгнь бийини хамг цуврл тевчсн күүг келдг. Бурхна шаҗна эн урсхлын номар Дәәниг Дарсн болхла, Бодин («бодхи») деед хутг олсн болна[3]. «Пасадика Сутта» ДН 29-д заасар Дәәниг Дарсн күн дарани 9 үүлиг кеҗ чаддг уга бәәдг: Әмд әмтнә әмиг зөрүдәр таслх, хулха хех зөрлһәр ямаран нег зүүлиг авх, алҗасар авлгдҗ цеңглд орх, санаһар худл келх, герин эзн кевтә бийдән зөрүлҗ юм цуглулх болн тачаңһу, ур, муңхг, аюлын эркәр болсн үүл үүлдх[4].

Баһ күлгн болн Бат орна әәмг (Тхеравада) урсхлын үзҗ бәәсәр Һаслңгас Нөгчхд күрч, Дәәниг Дарсн болхнь һол төлвнь Бурхна шаҗиг эврән бүтәҗ бәәдг бурхна шаҗна гелңгүд болмҗта бәәв чигн, түүнд бас олн төрл кергтә[3][5]. Һурвн Әәмг Сав (Сутта-нипата, 392-403 (Дхаммика Сутта), Каттхаватту 4:1) цуглулһин номар эңгин әмтн чигн мөн Дәәниг Дарсна үр олҗ чадна, зуг тедн икңкдән буйнта үүлиг кедгәр үүлин үрән[6] сәәҗрүлхиг демҗәд, хөөт төрлдән гелң болһхар[7] демҗдг бәәнә. Әрәсән бурхна шаҗна судлач А.В. Парибок «Милиндан әәлдхсн» (Милиндапаньхад) бичсн төгсклин үгдән[8] (х. 423) Судрин әәмг савин номас (Каттхаватха 4:1) зөвкн Хувргин гешүд (Бурхна шаҗна йос дахад, санвр авсн улс, гелңгүд) Дәәниг Дарсна хутг олснь медгддг биш гиҗ бичнә, бас эңгин әмтн, тер мет бурхна шаҗна ахр номлл соңссн бурхна шаҗна биш диянчнр чигн. Парибок Каттаватха 4:1-д темдглсн иим йовдлас эш татҗ бәәнә. Бат орна әәмгин суңһдг зокал «Милиндапаньхан» 3-гч девтр, 7-гч бөлгт мөн иим йовдлыг бас дурдсҗ бәәнә[8]. Бурхна шаҗна туск олн бичәчнрин үзҗ бәәсәр эңгин күн ​​гелң болад уга болхла, хамгин деед хутгнь зөвкн «теңгрин орнд» күрдгнь болна[9].

Их күлгнд бурхна хамгиг медгч гидгнь бәәсәр, ямаран чигн сүзгтә күн Бодьд күрч чадна. Эн талар онцха «Кир Уга Алдршсна шаҗна судр» (шин үйин 100-ад җилмүдт бүтәгдсн, эрдмтнә үзҗ бәәсәр Ик күлгнә хамгин чухл эк бичвр болх «Кир Уга Алдршсна шаҗна судр» эс гиҗ «Вималакирти-нирдеша-сутра») бәәдг.

Ик күлгнә номар Дәәниг Дарсн күн эврә Бодьд авлгдҗ, Бодин амр-амулңгин хамгин сүүлин шат болх Хамгиг медхиг олҗ чадлго бәәнә.

Дәәниг Дарснд күрх йовдлар йовгч күн экләд Үрглҗллд орсн эс гиҗ сротапанан хутг олх йоста күн, үүнә дару тер кезә чигн «эңгийн күн» болҗ буурдг уга. Дарани үрнь болхла, Хәрн нег иргч эс гиҗ сакридагамин болад, күн дәкн негл уда төрдг болна. Дарунь Хәрн эс иргч эс гиҗ анагамин; тер күслин орнд (камалока) буцҗ ирдг уга, зуг деед орнд — дүрстә орн (рупалока) болн дүрсн уга орн (арупалока)-д төрҗ бәәдг. Хәрн иргчәс Дәәни Дарсна хутг олсҗ, күн зөвкн бийини төлә Һаслңгас Нөгчснд күрч, талдан зүүлд зүткдг уга. Ик күлгнә үзләр Бурхд Дәәниг Дарсдыг «бийини Һаслңгас Нөгчснәс» һарч, бодьсадвин мөрт орхиг үрәд авдг. Бурхна гүн ухана Мадхьямака-Прасангика (Төвт одад болхач) йосна үүднәс авч үзхлә, Баһ күлгнә Дәәниг Дарсиг (Тхеравада урсхлын орлцачнр) түрүн Номин күрд эргүлсиг демҗдг Саутрантика эс гиҗ Вайбхашикан (Йилһл өгүлгч) йосна гүн ухана үзл-бәрмтллиг бәрмтлдгин төлә Баһ күлгнә Дәәниг Дарсд хамг цуврлыг тевчҗ чадлго бәәнә.

Махадева (Ик Теңгр) гидг нертә гелң Тхеравада (Бат орна әәмг) болн Махасангхика (Олңк әәмгтн) йосна эцст салсна шилтән болсн Дәәниг Дарсна дарани зүүлиг медүлҗ бәәв[10]:

  1. Дәәниг Дарсн сөөһин цагар ноотьг йилһрүлҗ чадна.
  2. Дәәниг Дарсн ямаран нег зүүлиг меддго болна.
  3. Дәәниг Дарсн эрглзҗ маһд уга болна.
  4. Дәәниг Дарсн хутгиг талдан күн тодрхалҗ чадна.
  5. Үг өгүлсәр дамҗулҗ, Бодь хутгиг бүтәҗ болна.

Дәәниг Дарсдын дүрслдгнь

«Дәәниг Дарсн» гидг үгнь Эндкгәс һарлта болв чигн, эднә дүрмүдин дүрслл Эндкгт көгҗәд уга боллта. Китдт теднә дүрсиг зокаҗ бүтәх күртл Эндкгин негн чигн Дәәниг Дарсна дүрс өдгә күртл хадһлгдад уга бәәнә. Тер мет Шри-Лаңка болн Зүн-өмн Азин орн-нутгудт Бурхна шаҗна урлгт Дәәниг Дарсдын дүрсн уга болдг.

Китдт 16 Дәәниг Дарсна бөлгин туск түрүңк бичмл дурсхлмуд V-гч зун җиләс авн эклсн болв чигн, хамгин эрт Дәәниг Дарсдын дүрсллнь Китдын Таң гүрнә үйд (618–906) һарч ирнә. Эннь бурхна шаҗна «Ик Дәәниг Дарсн Нандимитран номлсн номин оршхин темдгллд» үндслсн 16 Дәәниг Дарсна туск медән бәәв. Эн бүтәлин бичвриг VII зун җилин дунд үйд зуульч лам Сюань Цзан (602-644) Китдт авч ирсн бәәҗ. Тер номд Дәәниг Дарсдын эдлҗәх сиддин күч, теднә сууҗ бәәһә таралңгин орн чигн дүрслсн бәәдг. Немҗ дурдхд, Шакьямуни бурхна тууҗ болн хөөткин Мәәдр бурхн залрх күртлк түүкин цаг-үйд Бурхна шаҗиг сәкҗ демҗхд Дәәниг Дарсд ямаран даалһвр күцәснә тускар эн зоклад тодрха тәәлгдҗ бәәнә.

VIII зун җиләс экләд, Дәәниг Дарсд Китдын шаҗна йосна чинр иктә нег кесг болҗ бәәв. Теднә дүрсиг хойр тод йилһх дүрсна зүүләр зурҗ бәәв. Түрүңкинь зурач Гуань Сү (832-912) бүтәсн бәәҗ. Эн зүүлд Дәәниг Дарсдыг «йирин биш» дүрсәр зурҗ бүтәһәд, эннь Китдт теднә дүрин һазад һарл-үүслин темдг болҗ бәәсн бәәҗ (зуг теднә йирин бишин күчиг чигн темдглҗ бәәснь маһд уга). Урн көрг-зургудыг хар бекәр будҗ зурад, дүрмәр болхла, һазринь, модн-усынь эс гиҗ талдан седвчлсн юмн уга бәәсн бәәҗ.

Хойрдгч дүрснә зүүлиг һазр-ус болн бурхна шаҗна урн зургин мастер, зурач Ли Гунлинь (1106 җилд нас барв) бүтәсн бәәҗ. Түүнә зургуднь Дәәниг Дарсна көргүднь нертә гелңгүдин эс гиҗ Китдин эрдмтн-түшмлмүдин көргиг сангдулм өңглг, дүрмлсн бәәдлтә зургуд болна. Эн зургин зүүлнь Китдт Сүн (906-1279) болн Юань (1279-1368) үйд онцха алдрта бәәсн бәәҗ. Дәәниг Дарсна дүрслх хойр зүүл, тер мет хольмг хүвлврмүднь хөөннь Солңһс, Япон улсин урлгт тархад бәәв. Китдәс Дәәниг Дарсна зургуд Төвдт тархҗ ирәд, XI зун җиләс авн алдрта болҗ, төвдин бурхна зургуд өңгтә болсн учрас, китдин хойр зүүл зурлһ хольгдад ирҗ. Төвдин бурхдын көрг-зург деер йирин биш күүнә бәәдлтә болв чигн, зургин девскр деер уул-усн, һазр-модн, Дәәниг Дарсна түшмл-зарцнрта чигн зургддг болв.

4, 12, 16, 17, 18, 500 Дәәниг Дарсдын цуврл зургуд бәәдг. 500 Дәәниг Дарсдын цуврл бәрмлиг бәәрлүлхин төлә Бурхна шаҗна сум-киидүдт тусха өрәсиг бәрдг бәәҗ.

Немҗ үзтн

Темдглл

  1. ↑ 1 2 Дәәниг Дарсн // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
  2. ↑ Дәәниг Дарсн // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
  3. ↑ 1 2 Лысенко, 2003, с. 21.
  4. ↑ Дигха Никая 29. Тхеравада.рф. Дата обращения: 19 Ноха сарин 2021. Архивировано 24 Һаха сарин 2020 года.
  5. ↑ Степанянц, 2011, с. 743, 707.
  6. ↑ Типитака, Каттхаватху, 4:1, Милиндапаньха, Послесловие А. Парибка, с. 423
  7. ↑ Торчинов, 2002, с. 152—153.
  8. ↑ 1 2 Милиндапаньха. М. Изд-во «Наука». 1989 \\ Послесловие и комментарий А. В. Парибка, с. 423
  9. ↑ Степанянц, 2011, с. 743.
  10. ↑ Чебунин, 2009, «Развитие буддизма до его проникновения в Китай».

Литература

  • Лысенко В. Г. Ранний буддизм: религия и философия. Учебное пособие. — М.: ИФ РАН, 2003. — 246 с. — ISBN 5-201-02123-9.
  • Торчинов Е. А. Буддизм: Карманный словарь. — СПб.: Амфора, 2002. — 187 с. — ISBN 5-94278-286-5.
  • Чебунин А. В. История проникновения и становления буддизма в Китае: [монография]. — Улан-Удэ: Изд.-полигр. комплекс ФГОУ ВПО ВСГАКИ, 2009. — 278 с. — ISBN 978-5-89610-144-4.
  • Философия буддизма: энциклопедия / отв. ред. М. Т. Степанянц;. — М.: Вост. лит.,ИФ РАН, 2011. — 1045 с. — ISBN 978-5-02-036492-9.
  • Фиссер М. В. Архаты в Китае и Японии / Перевод А. Г. Фесюна. — М.: Серебряные нити, 2014. — 208 с. — ISBN 978-5-89163-219-5.
  • Типитака (см., напр., на сайте Тхеравада.ру)
  • Дхаммапада. (Гл. об Архатах.) Пер. В. Топорова. М. 1960.
  • Суттанипата. Пер. Н. И. Герасимова. \\ В сб.:Стержень жизни. М. 1997.
  • Джатаки. Пер. Б. Захарьина. М.1979.
  • Милиндапаньха. Пер. А. Парибка. «Наука». 1989.
  • В. П. Андросов, Буддизм Нагарджуны, Восточная литература РАН, 2000, стр. 650-51
  • Marylin M. Rhie, Robert A.F. Thurman, «Arhats» in «Wisdom and Compassion, The sacred art of Tibet». Expanded edition, Harry N. Abrams, Inc., Publishers, NY 2000; pp. 102—119
  • «Arhats in China and Tibet» in James C.Y. Watt et al. The World of Khubilai Khan, Chinese Art in the Yuan Dynasty. The Metropolitan Museum of Art, New York, Yale University Press, New Haven and London, 2010, pp. 116—122.
  • «Arhats» in Robert E, Fisher «Art of Tibet», London, 1997, pp. 59-62
"https://xal.ruwiki.ru/w/index.php?title=Дәәниг_Дарсн&oldid=307879" халхас авсн