Нуура Владимир

Рувики-с
Нуура Владимир
орс. Нуров Владимир Дорджиевич
[[Image:
Хальмг Улсин шүлгч Нуура Владимир
|250px]]

Төрсн: 1938 җилин январь сарин 1
Хальмг Таңһч, Приютненск район, Хойрдгч Үлдчн
Улс-орн Туг Әрәсә Орсин Холвана Улс,

Туг Хальмг Таңһч Хальмг Таңһч

Урсхл шүлгч

Нуура Дорҗин Владимир (орс. Нуров Владимир Дорджиевич); 1938 җилин январь сарин 1, Приютненск улсин Хойрдгч Үлдчн (өдгә цагт Приютненск района Үлдчн селән, Хальмг Таңһч — Хальмг Улсин шүлгч, Хальмгин болн Әрәсән Сойлын ачта көдләч, Урн үгин Көглтин Даван нертә мөрән лауреат, Хальмг Таңһчин Күндтә иргн (2013).

Намтрнь

Нуура Владимир 1938 җилин январь сарин 1-нд Хальмг АССР-ин Приютненск улсин (өдгә цагт Приютненск района Үлдчн селәнә һазр) төрҗ һарв. Шүлгч бичкнәсн авн «Улсин дәәсн» гидг нернә чинриг медҗ авч. Эцкнь Төрскән харсгч дәәнд мордад, әмнәсн хаһцв. 1943 җилд цуг хальмгудыг Сиврт тууһад цөлҗ авад йовхд, бичкн наста Владимир эврә келн-улсин зовлңгиг күцц медәд авсн бәәҗ. Нуура Владимирин өрк-бүлнь Омск муҗ  (рус.) (хал. Знаменск район  (рус.) (хал. Леспромхозд бүүрлгдв. Киитн Сивр  (рус.) (хал. һазрт өсч-босч, сурһульд орҗ, көлдән өмсх башмг уга, бийдән өмскх хувцн уга болв чигн, олмһа ухата, шулун-шудрмг көвүн болсар сурһулян төгсәҗ, хар көдлмшт орв. Баһ наста цагтан Нуура Владимир Знаменск района модн үүлдврин үүлдврт көдлҗ йовҗ [1].

Залу насндан күрәд, Тюмень муҗ  (рус.) (хал. Ялуторовск район (Тюмень муҗ) Заводо-Петровск селән бәәҗ, тракторин җолач, модч, шилин үүлдврин көдләч болҗ йовв. Урн зокалын шалһач Пүрвән Валерий эн зовлңта җилмүдин тускар эврә бичсн үгдән:

«Хәргс керцгә бәәдл, эв негдл уга бәәдл, нег-негндән хәр бәәдл, нәәдвр уга бәәдлин хурц медрмҗиг төрүлснь - тууҗ-түүкин бәрмт. Хаҗуһин әмдрл ямаран эмгнлтә болҗ хүврв! Әмтн өөләд уульҗ, зүркнь өвдәд, зовлң зүдгүрәс болҗ ууляд бәәцхәв»[2].

Киитн Сиврин һазрт нутгасн көөгдсн күүнә хүв-зая эдлҗ бәәвчн, күчр-күнд көдлмш кеҗ йовсн бийнь хальмг келән матрлго, эврә улсин авьяс-заңшалыг, хальмг улсин амн зокалын дееҗсиг седклдән сәәнәр тогтан, хальмг улсин амн зокалын дееҗсиг седклдән сәәнәр тогтаҗ, хоршаҗ, шиңгәҗ йовсн бәәҗ. Хөөннь эн цуг шиңгәҗ авсн зөөр шүлгчин шүлгләнә сүүр болх юмн.

1957 җилд хальмгуд цаһадхгдад, нутгтан хәрәд ирхлҗ, Нуура Владимир өрк-бүлтәһән бас Хальмг Таңһчур хәрәд ирв. 1968 җилд Хальмг багшнрин деед сурһулиг онц дүңтәһәр төгсв. Тер цагт ухан-санаһан, үзсн-соңссн юман шүлгләд бичҗ, шүлгләнә заясн заянь илркә һарч ирв.

Шүлгч болн бичәч Нуура Владимир Хальмг дегтр һарһачин ахлач, «Теегин герл» седкүлин редактор, Хальмг бичәчнрин холвана дарһ, Хальмгин радион ахлач болҗ көдлсн болдг.

1975 җилд Владимир Нуров СССР-ин бичәчнрин Ниицәнә  (рус.) (хал. гешүн болҗ орв.

2000 җилмүдин экәр шүлгч болн бичәч Хальмг Тачңһин хальмг келәр һардг «Хальмг үнн» гидг нертә өдрин соньна редакцд көдлҗ йовҗ. Тер цагт «Цаһан сахлта көгшә» гидг нертә романан бичҗ һарһв[3].

Өдгә цагт шүлгч улсин теткврт бәәһәд, шүлгләнә нәәрмүдт орлцҗ, шүлгүдән умшҗ, олн умшачнрин седклин хуҗр хаңһаҗ бәәнә. Ода күртл шүлг болн нань чигн үүдәврмүдиг бичҗ, өдр болһн көдлҗ бәәнә.

Урн бүтәлнь

Иргчдән нертә шүлгч болсн Нуура Владимирин хүв күүнә көгҗлин хаалһ урмд-хуһрл тедү уга әмдрлин медлиг дахсн байр байсхлңгар дамҗн йовҗ. Шүлгчин түрүңк шүлгүднь 1959 җилд «Хальмг үнн» гидг өдрин соньнд барлгдад һарв. 1971 җилд шүлгчин «Цаһан седкл» гидг нертә бүклдән хальмг келәр бичсн түрүңк шүлгүдин хураңһу барас һарв.

Тер цагас хооран шүлгч хальмг, орс келәр «Нарна худг», «Герлтә дүр», «Җирһлин үндсн», «Хаврин амтн», «Җилмүд амһаһан кемлнә», «Байр белглтн», «Эцкин гер», «Однас герлтә» гих мет һучн шаху дегтр барас һарв.

Нуура Владимир болхла, шүлгәнә өндр сойлта, үг келлгнь үннч өңг айста, зүүрлл дүрслләрн седкл татм, олн келн-улсин дамнсн Әрәсән шүлгләнә күлән зөвшәргдсн урн мергчүдин негн болна.

Әмд бәәһлин цаг-үе, әмтнә үйнр, өңг, келврмүдин холва – эннь шүлгүдиннь дууна һол седл болна. Нуура Владимирин шүлгләнә илтклнь гүн ухана байльг, үнн зөв, олн зүүлин шүлгәр олн бичәчнрәс йилһрҗ бәәнә. Шүлгчин бүтәлмүдт философин дууна үг һол бәәр эзлдг болад, бичәчнь делкә деерк әмтнә зөрлһ, түүнә йос суртл, оюн-санана йиртмҗин тускар ухалҗ бәәдг. Җирһл-әмдрлин олн янз бәәдл, үкл болн үкл угаһин бәәдл, оршхин утх-учр - эн болхла, шүлгчин сана зовдг седвүдин күрә болна[4]. Көглтин Дава шүлгчин «Нарна худг» үүдәврин өмнк үгд келхдән:

«Мадн түүнә шүлгләнә һол онцлгиг тодрхалхар седхлә, эннь түүнә шүлгин гүн ухана эклцнь, түүнә күсл-эрмлзлд илчлгдсн бәәдг. Әмдрлин көдлһәнәс үүскгдсн әмтнә әмдрлин гүн үүл йовцыг судлх Түүнә көдлмш эврә улсла, Әрәсән тууҗ-түүклә гүн болад нигт холвата болдг»[5].

Нуура Владимирин үүдәврмүд делкән олн келнд орчулгдҗ, олн орн-нутгт барлгдҗ. Әрәсән нертә шүлгчнр Семён Липкин, Юлия Нейман, Римма Казакова, Владимир Костров шүлгчин олн шүлгиг орчулсн бәәҗ[6]. Шүлгчин эцкнь дәәнд нас барсар эрт баһ насндан белвсрсн экдән зөрүлсн эцкин гегән дурсхлд зөрүлсн седкл догдлулм шүлг, хаһс өнчн күнд кецү үйин туск шүлгүд олн бәәнә. Тедн цуһар дотад эв-негдләрн йилһрҗ бәәнә. Дәәнә үйин баһ насан, Хальмг улсиг Сиврт туусн һашун җилмүдт зөрүлсн сүүлин җилмүдин шүлгүдт нөкҗ барш уга һару хохрл, эврә улсин оюн санана өндр эр-зөрг шиңгсн бәәнә.

Шүлгчин шаңнлнь

  • Хальмг Улсин шүлгч (1998 җ.);
  • Хальмг Таңһчин Сойлын ачта көдләч;
  • Әрәсән Сойлын ачта көдләч;
  • «Теегин герл» седкүлд 2007 җилд барлсн «Алтн һасар үзгән олнав...» гидг циклыг үүдәсн төлә шүлгч Хальмг Таңһчин Очра Номтын нертә шаңнлд күртв;
  • 2009 җилд Нуура Владимир А.С. Грибоедовин нертә шаңнлын эзн болв;
  • 2013 җилин февраль сарин 14-ас Нуура Владимир шүлгч Хальмг Таңһчин Күндтә иргн болҗ бәәнә.

Үүдәврмүднь

Хальмг келәр

  • Нуура Владимир. Алтн авдр: бичкдүдт нерәдгдсн шүлгүд / ред. В. Д. Бадмаева; худож. Г. Нурова. — Элст: «Барин гер «Герел», 2008. — 112 с.
  • Нуура Владимир. Алтн зул: шүлгүд / А. Ц. Бартунова. — Элст: Хальмг дегтр һарһач, 1994. — 161 с.
  • Нуура Владимир. Байр белглтн: шүлгүд болн поэм / А. Л. Каляев, С. В. Овшинов. — Элст: Хальмг дегтр һарһач, 1985. — 118 с.
  • Нуура Владимир. Бичкн зурач: шүлгүд / В. Айтаев, А. Ц. Бартунова, О. Г. Стрепетов. — Элст: Хальмг дегтр һарһач, 1990. — 16 с.
  • Нуура Владимир. Булгин амтн: шүлгүд / ред. А. М. Кукаев; худож. И. Г. Ковалев. — Элст: Хальмг дегтр һарһач, 1976. — 161 с.
  • Нуура Владимир, пер. с калм. Ю. Нейман. Буурлда = Полынь: шүлгүд / А. Ц. Бартунова, В. Л. Теленгидова. — Элиста: Калм. кн. изд-во, 1987. — Т. Серия «Хальмгин шүлглән = Поэтическая Калмыкия»: компл. из 21 кн. поэтов респ. – На калм. и рус. яз.. — 30 с.
  • Нуура Владимир. Герлтә дүр: шүлгүд / А. М. Кукаев; худож. Ц. М. Адучиев. — Элст: Хальмг дегтр һарһач, 1972. — 92 с.
  • Нуура Владимир. Һазрин ицл: шүлгүд / Е. А. Буджалов; рец. Э. Овалов, С. В. Овшинов. — Элст: Хальмг дегтр һарһач, 1988. — 136 с.
  • Нуура Владимир. Данзна иньгүд: шүлгүд. — Элст: ЗАОр «НПП «Джангар», 2007. — 15 с.
  • Нуура Владимир. Җилмүд уудан кемлнә: шүлгүд болн поэм / ред. А. Кукаев; худож. В. Сова. — Элст: Хальмг дегтр һарһач, 1978. — 88 с.
  • Нуура Владимир. Җирһлин судцн: шүлгүд / ред. В. Бадмаев; рец. С. К. Каляев, худож. С. В. Овшинов. — Элст: Хальмг дегтр һарһач, 1982. — 102 с.
  • Нуура Владимир. Җирһлин тагтс: шүлгүд / ред. А. Л. Каляев; худож. С. В. Овшинов. — Элст: Хальмг дегтр һарһач, 1984. — 129 с.
  • Нуура Владимир. Җирһлин үндсни: шүлгүд / ред. А. Кукаев; худож. В. Сова. — Элст: Хальмг дегтр һарһач, 1974. — 80 с.
  • Нуура Владимир. Көк урсхул: шүлгүд болн поэм / ред. Е. А. Буджалов; худож. В. В. Плоских. — Элст: Хальмг дегтр һарһач, 1986. — 185 с.
  • Нуура Владимир. Оддас герлтә: шүлгүд / ред. Е. А. Буджалов; худож. И. Г. Ковалев. — Элст: Хальмг дегтр һарһач, 1983. — 122 с.
  • Нуура Владимир. Улан һанзһта залус: шүлгүд / ред. А. Кукаев; худ. ред. Ф. М. Дубров. — Элст: Хальмг дегтр һарһач, 1980. — 116 с.
  • Нуура Владимир. Хөвин мирд: шүлгүд болн поэм / Е. А. Буджалов. — Элст: Хальмг дегтр һарһач, 1990. — 112 с.
  • Нуура Владимир. Цаһан седкл: шүлгүд / Е. А. Буджалов. — Элст: Хальмг дегтр һарһач, 1971. — 119 с.
  • Нуура Владимир. Экин әдс: шүлгүд / А. Ц. Бартунова, В. И. Пуринов. — Элст: Хальмг дегтр һарһач, 1992. — 136 с.

Орс келәр

  • Владимир Нуров. Цаһан җивртә җилмүд минь: шүүҗ барлсн шүлгүд, поэмс: 2 әңгтә. 2-гч әңг: хальмг келәр / ред. Л. М. Менкенова, худож. ред. С. А. Бадендаев. — Элиста: ГУ «Издательский дом «Герел», 2008. — 640 с.
  • Владимир Нуров. Бронзовые солдаты; Современная калмыцкая поэзия:»: компл. из 21 кн. поэтов респ. / О. Манджиев. — Элиста: Калм. кн. изд-во, 1977. — 18 с.
  • Владимир Нуров. Орлиная высота: поэма, стихи / рец. И. С. Романов; ред. В. Л.Теленгидова; худож. ред. Ф. М. Дубров. — Элиста: Калм. кн. изд-во, 1987. — 142 с.
  • Владимир Нуров. Отцовский дом: стихи / рец. Г. Фролов; ред. Г. Иванов, худож. В. Те. — М.: Современник, 1983. — 61 с.
  • Владимир Нуров. Солнечный колодец: стихи / ред. О. Л. Манджиев, худож. И. Г. Ковалев. — Элиста: Калм. кн. изд-во, 1981.

Темдглл

  1. ↑ Голос поколения.
  2. ↑ К 80-летию Народного поэта Республики Калмыкия, Заслуженного работника культуры Калмыкии и Российской Федерации, Почетного Гражданина РК Нурова Владимира Дорджиевича.
  3. ↑ Радости, сюрпризы и осмысление истории: в дни юбилея Владимира Нурова.
  4. ↑ К 80-летию Народного поэта Республики Калмыкия, Заслуженного работника культуры Калмыкии и Российской Федерации, Почетного Гражданина РК Нурова Владимира Дорджиевича.
  5. ↑ К 80-летию Народного поэта Республики Калмыкия, Заслуженного работника культуры Калмыкии и Российской Федерации, Почетного Гражданина РК Нурова Владимира Дорджиевича.
  6. ↑ О калмыцком поэте на Международной конференции.
"https://xal.ruwiki.ru/w/index.php?title=Нуура_Владимир&oldid=319420" халхас авсн