Соңкран

Рувики-с
См. также: Билгин тооллын Шин Җил
Выверенная статья
Соңкран (Тайландын Шин Җил)
Лос-Анҗелест болсн Соңкран байр
Лос-Анҗелест болсн Соңкран байр
Чинрнь Әмдрлин шин үйин эклц
Темдглгднә Тайланд
Җил-өдр Улсин җилин түрүн өдр
Кедгнь нурһлҗ апрель сарин 13-ас авн апрель сарин 15 күртл
Логотип РУВИКИ.Медиа Медиафайлы на РУВИКИ.Медиа

Соңкран (тод. ᠰᡆᡊᡍ᠋ᠷᠠᡃᠨ; тай. สงกรานต์; орс. Сонгкран) — җил болһн апрель сард темдглдг таймудын Шин Җилин байр[1][2]. Бурхна шаҗна өрк-бүлин байр гиҗ тоолгдна[3].

Тайландын зәрм бүс-нутгт эн байриг 10 күртл хонгт даралҗ темдглдг болад, нурһлҗ апрель сарин 13-ас авн 15 күртл, эс гиҗ апрель сарин 11-әс авн 18 күртл темдглдмн.[2]. Тайландын эрк бәргч «Пхуа Тхаи» гидг намин дарһ Пэтонгтарн Чинават 2024 җилд Соңкран байриг түрүн болҗ сарин туршт темдглхинь медүлсмн[4].

Байрин улмҗллт мендллһнь - «Sawasdee pi mai!» (Шин Җилин байр күргий!)[5].

2023 җилд Тайландын үндснә Шин Җилин байр болдг Соңкраныг ЮНЕСКО-һин бийт бус өвин җигсәлтд орулсмн[6][7].

Утх-чинрнь

Тайландын хамгин эртин байрмудын негнь болсн Соңкран гидг байр (баруна орнмудт заңшлта болдг халун бүсин биш, хәрн одна зурхан дуһрг деер сүүрлдг) эртин Эндкгин зурхан литиг дахад, нарн заһсна ордңгас хөөнә ордңд шилҗх үйд болҗах шин җилин экллтиг болн ульрлын сольлтыг темдглдг. Тайланд орн болхла, хур-борана ульрл, киитн ульрл, халун ульрл гидг җилин һурвн ульрлта[8].

Тайландын улмҗллта литыг авад үзхлә, тавдгч сарин шининь Шин Җил гиҗ үздмн. Эннь нурһлҗ апрель сарин 13-д болдмн[6].

Тайландын Шин Җиллә халун ульрл дуусч, Кхао Пханса гидг байр болдг хур-борана ульрл эклдмн[9]. Түүкәс авад үзхлә, байрин өдриг одн орна арһ ашглҗ тооцдг бәәсн болвчн, хөөннь Тайландын Шин Җилиг тогтсн өдрт темдглдг улмҗлл тогтҗ[10].

Түүкнь

Хамгин түгәмл хүвлврәс авад үзхлә, эн байрнь эртин Эндкг орнас һарлта, неринь чигн тендәс зеелҗ авсмн. Эндкгин келнә Соңкранти гидг үгиг махчлн орчулхла, эннь «көдллһн, шилҗлт» гисн утхта болад, үүгәр ульрлын сольгдлт гиҗ келдмн[11].

Өдгә цагт Соңкран байр Тайландын алвн йосна амрлт болад, амрлтын өдрмүднь нег өдрин өмннь эклдмн[2].

1988 җил күртл Соңкран Тайландын Шин Җилин һанцхн хүвлвр бәәсн болад, 1940 җиләс авн тус улс делкән икңк улс-орнмудта негдәд, январь сарин негдгч өдриг җил сольгдх алвн йосна өдр болһн батлсмн. Болв Соңкран байрнь улмҗллт Шин Җилин байр болҗ хадһлгдн үлдәд, ода күртл таймудын дурта байр болдмн[12].

Соңкран байриг апрель сарин 13-ас авн 15 күртл темдглхнь зөвкн 1948 җилд алвн йосна статуста болсмн. Яһад яг эн өдрмүдийг амрлтын тогтмл өдрмүд болһҗ суңһсна туск тодрха медән уга[13].

Байрин заң-үүлнь, улмҗллнь

Эн өдрт Бурхна шаҗна гүн ухаг күндлхән илркәлҗ, гелңгүдт амтта хот өргдг заңшлта. Гертк Бурхна көшәһән сарнан делвәтә болн угтмр цецгтә туңһлг усар уһан тәкдмн. Тайландын баһчуд эн өдрт һаза һарад нег-негндән ус цацхнь элвг.[14]. Нег-негндән ус асхх заң-үүлнь эн байрла холвата цуг зүүләс хамгин алдртань.[15].

Тайландын Соңкран өдрнь (өдр тутмын заң-үүләс ик өргәр йовулгдх) гелңгүдт өрүнә өглһин заң-үүләр (тхам бун) эклдг улмҗллта. Эн цагт сүм-киидүдт иим заң-үүл үүлднә: таймуд гертән кеҗ белдсн шавдл модна навд орагдсн әмтәхн идә сүмд авч ирҗ, үдин хөөн «ко саи» гидг заң-үүл һарһдг - тедн цаһан элс цуглулҗ, түүг сүмд авад одҗ, Бурхнд болн Номд күндткл үзүлҗ, вихарын эргнднь бичкн чеди (суврһ) бәрдг.[8].

Чиаңмайд Соңкран темдглҗәхнь

Тал-талдан нутгудт заң-үүлнь невчкн йилһәтә бәәҗ болв чигн, теднә утхнь Соңкран байрин нег улмҗллд закргдна. Тал-талдан нутгудт байрин наадна цаг-хуһцань әдл биш бәәҗ болад, эклх өдринь немәд зарлдг. Баңкок балһсндк наадн нурһлҗ апрель сарин 13-д эклдг, Чиаңмайд болхла - апрель сарин 11-д эклдг болад, эн балһсдт хамгин ик байрин наадыг зокан бәәһүлдмн[10].

Ар үзгин бүс-нутгудт тус байриг ут хуһцаһар темдглдг болад, өмн үзгин бүс-нутгудт Шин Җилин байрин өдрмүднь цөөкн бәәдмн. Немәд келхд, байрин һанцхн һурвхн өдр эврә ончта нертә болдмн: апрель сарин 13 (Mah.a Songkran Day), апрель сарин 14 (Wan Nao), апрель сарин 15 (Wan Thaloeng Sok)[8].

Амралтын һол өдрмүдин утх-чинрнь

Тайландын Шин Җилин һурвн һол өдрнь эврә нертә болад, тус бүрнь эврә утх-чинртә бәәдмн[16].

Түрүн өдр - Маха Соңкран (эс гиҗ «Ик Соңкран») - улмҗлл йосар наста күмсин өдр гиҗ тоолгддг болад, үүг улсин кемҗәнд чигн настнрин өдр гиҗ туңхглдг мөн. Байрин түрүн өдрин өрк-бүлин улмҗллмудын негнь болхла, эн өдрт өндр наста элгн-садндан белг болн әмтәхн юм белглҗ күндткл үзүлдмн.[4]. Немәд келхд апрель сарин 13-гч өдриг Ван Суңхарн Лоң гиҗ нерлдг болад, өңгрсн җилиг мендлҗ һарһҗ йовулдг йоста. Эн өдрнь герән цеврлх заңшлта болад, сүм-киидүдт Соң Нам Пра гидг заң-үүл йовулдг болад, үүнә цагт Бурхна көшә ончта белдсн усар услҗ тәкдмн. Улмҗлл-йосар тер усыг Нам Об гидг үнртә усар үнртүлдг мөн[8].

Байрин хойрдгч өдр болсн Ван Нао гидг өдриг түүкәс авад үзхлә, өрк-бүлин өдр гиҗ темдглдг. Эн өдрт өрк-бүлин баһчуднь эк-эцкнриннь көлинь шишлң белдсн усар уһадг йосллыг Рат Нам Дам Хуа гиҗ нерлдмн. Зәрм бүс-нутгт эк-эцкин көлинь уһахин ормд һаринь услх заң-үүл түгәсн бәәдг. Хәрүднь эк-эцкнр күүкдин күзүнднь угтмр цецгин келкә өлгҗ, әдслл өгдмн[10].

Ван Тхалоең Сок гиҗ нерлгддг амрлтын һурвдгч өдр болхла, Тайландын шин җилин яг түрүн өдр болдмн. Оңдан нернь - Ван Паяван. Эн өдр угтмр цецгин үнртә усар Бурхиг уһан тәкх заң-үүл үүлддг заңшлта бәәҗ[10].

Байрин белгдлин усна утх-чинрнь

Эн байрт зөрүлсн улмҗллт усллһнь тутрһин элвг урһц хурахар хур-борана ульрл эклхинь дуудҗ бәәхинь темдглдг[11]. Эрт урд цагт Эндкгин сойл хулд-гүүлгәнә замар Эндкг-Китдын һазр-нутг даяртнь, тер дунднь Малакка тоха арлднь чигн өргн тархснас көлтә ода эн байриг тутрһин урһциг әмдрл белглдг гиҗ үздг Тайландын хам-хоша орнмудт чигн бас темдглдмн[17].

Цаг-хуһцан өңгрхд нег-негндән ус асхх улмҗллнь Бурхна шаҗн болн халун ульрлын төгсклтә холвата талдан олн утхиг олҗ авсмн. Усн болхла, өңгрсн җилин туршт хоршагдсн цуг му зүүлсиг цеврлҗ, халун ульрлд серүн бәәдлиг авч ирдг шинҗтә. Немҗ дурдхд, байрин наадна орлцачнр нег-негндән цаһан шавр түркнә эс гиҗ талькар цацна. Тернь цеврллһнә шинҗ-темдг болна[2].

Улмҗлл йосар Соңкрана усллһнь айллтын бүс-нутгудт болдг шиг элвг биш болдмн. Бурхна көшәг бичкн ааһас услдг. Күүг чигн бас иим бичкн ааһас услдг заңшлта[17]. Мөн деернь ус асххиг хөрглсн күмсин әңглл бәәдмн: хуврг, бичкдүд, көгшдүд[18].

Немәд үз

Ном-зү

Темдглл

  1. ↑ Which Month is Best to Visit Bangkok? (англ.). Thai Embassy (5 Бар сарин 2021). Дата обращения: 8 Бар сарин 2023.
  2. ↑ 1 2 3 4 National Holidays in Thailand for Year 2020 (англ.). Thai Embassy (5 Бар сарин 2020). Дата обращения: 8 Бар сарин 2023.
  3. ↑ Тайский Новый год Сонгкран включили ЮНЕСКО в список нематериального культурного наследия. ТАСС (6 декабря 2023). Дата обращения: 8 Бар сарин 2023.
  4. ↑ 1 2 Songkran to be celebrated for entire April next year under soft power plan (англ.). The​ Nation Thailand (8 Бар сарин 2023). Дата обращения: 8 Бар сарин 2023.
  5. ↑ Мокрый Новый год в Таиланде. Коммерсант (13 апреля 2015). Дата обращения: 8 Бар сарин 2023.
  6. ↑ 1 2 Праздник Сонгкран, тайский Новый год, вошел в Список ЮНЕСКО. РИА Новости (7 декабря 2023). Дата обращения: 7 Бар сарин 2023.
  7. ↑ UNESCO Has Officially Designated 'Songkran In Thailand, Traditional Thai New Year Festival', As An Intangible Cultural Heritage (англ.). Tourism Authority of Thailand (6 Бар сарин 2023). Дата обращения: 8 Бар сарин 2023.
  8. ↑ 1 2 3 4 Songkran to be celebrated for entire April next year under soft power plan (англ.). The​ Nation Thailand (2 Бар сарин 2023). Дата обращения: 8 Бар сарин 2023.
  9. ↑ Сонгкран. Этнографический парк-музей Этномир. Дата обращения: 8 Бар сарин 2023.
  10. ↑ 1 2 3 4 Тайский Новый год Сонгкран. РИА Новости (13 апреля 2023). Дата обращения: 7 Бар сарин 2023.
  11. ↑ 1 2 Major Thai Festivals and Events (англ.). Thai Embassy. Дата обращения: 8 Бар сарин 2023.
  12. ↑ Жители Таиланда празднуют наступление Нового года по древнеиндийскому календарю. Рамблер (14 апреля 2023). Дата обращения: 8 Бар сарин 2023.
  13. ↑ Ноп Мичухун. Фестиваль Сонгкран в Таиланде: объяснение его значения, происхождения и истории. Pattaya News (12 апреля 2022). Дата обращения: 8 Бар сарин 2023.
  14. ↑ Универсанты встретили Сонгкран — тайский Новый год. Санкт-Петербургский государственный университет (14 Мөрн сарин 2022). Дата обращения: 7 Бар сарин 2023.
  15. ↑ Таиланд встречает Новый год. Коммерсант (11 Мөрн сарин 2011). Дата обращения: 8 Бар сарин 2023.
  16. ↑ Тайский Новый год (Сонгкран). ЭтноПетербург. Дата обращения: 8 Бар сарин 2023.
  17. ↑ 1 2 Мефодий Митарян. Зачем тайцы обливаются водой во время Сонгкрана? Asia Sabai (8 сентября 2017). Дата обращения: 8 Бар сарин 2023.
  18. ↑ Сонгкран 2018 - руководство для иностранца. Новости Таиланда (15 марта 2018). Дата обращения: 8 Бар сарин 2023.

Холвас

"https://xal.ruwiki.ru/w/index.php?title=Соңкран&oldid=307644" халхас авсн