Хальмг Таңhчин сүлд
| Хальмг Таңһчин сүлд | |
|---|---|
 | |
| Бүрдцнь | |
| Батлгдснь | 30 июля 1993 года |
| УГБ-н тойгнь | 150 |
Хальмг Таңhчин сүлд (тод. ᡍᠠᠯᡅᡏᠠᡎ ᡐᠠᡊᡎᠠᡔᡅ ᡕᡅᠨ ᠰᡉᠯᡑᡄ; орс. Герб Республики Калмыкия) — Хальмг Таңһчин Улсин төрин темдг. 1993 җилин июль сарин 30 өдрт Хальмг Таңһчин Улсин Хурлын (Парламентын) тогталар батлгдв. ОХУ-ин Улсин геральдикин бүртклд 150 тойгтаһар бүртгкдсн бәәнә.
Түүкнь
1990 җилин октябрь сард Хальмгин Деед Зөвлл Таңһчин бүрн эрктә бәәдлиг туңхглҗ зарлв. 1990 җилин ноябрь сарин 18-нд Хальмгин Автономьта АССР-ин Деед Зөвлл Төрин бүрн эрктә бәәдлин тускар туңхгллыг (декларациг) батлҗ, үүнә дару Хальмгин АССР-иг Хальмгин ССР — Хальмг Таңһч болһҗ сольв. Эн сольлтд төрин сүлд, туг чигн тусад уга. Деед Зөвллийн 1992 җилин февраль сарин 20-нд 336-IX тойгта зәрлгәр Хальмгин ССР-иг Хальмг Республик — Хальмг Таңһч гиҗ нерлв. Хальмг Таңһчин Деед Зөвллин Тергүлгчнрин 1991 җилин июнь сарин 7-гч өдрин 243-П-1Х тойгта 243-П-1Х тогталар Хальмг ССР — Хальмг Таңһчин төрин белг темдг шинәр тогтан болһх урлдан зарлв. 1992 җилин октябрь сард Хальмг Таңһчин Улсин Деед Зөвлл Хальмг Таңһчин Улсин Төрин туг болн Төрин частриг батлҗ. Хәрн Төрин сүлдин тускар Деед зөвллйн Тергүлгчнр урлдаг йаарандьн йовулхин туск тогтал һарһв. Урлдана ашгиг 1993 җилин январь сарин 20-нд һарһх йоста бәәв. Зуг, Таңһчин улсин сүлдин төә болсн урлдана эцсин ашгиг 1993 җилин июль сард һарһв. 1993 җилин июль сарин 30-гч өдрт Хальмг Таңһчин Улсин Ик Хурлын 64-IX тогталар Хальмг Таңһчин шин төрин сүлдиг батлв. Сүлдин зокагчнь Эрднин Бата болв[1].
1994 җилин февраль сарин 8-нд Хальмг Таңһчин Улсин Ик Хурлын 148-IX тойгта тогталар Төрин сүлдин туск җурмиг батлв. 1996 җилин июнь сарин 11-нд «Хальмг Таңһчин Улсин төрин белг-темдгүдин туск» 44-И-3 тойгта хууль батлгдв. Эн хууляр Хальмг Таңһчин Улсин Теегин йосн (Үндсн хууль)-д заасар Хальмг Таңһчин Улсин төрин белг-темдгиг керглх җурм, һазр, цаг-хуһцаг тогтав.
Тәәлврнь
Хальмг Таңһчин «Хальмг Таңһчин Улсин Төрин белг-темдгин тускар» гидг хуулин 9-гч зүүлд тус таңһчин төрин сүлдин тускар дарани тәәлвриг орулсн бәәнә[2]:
Хальмг Танһчин Улсин төрин сүлднь көк девскр деер үндснә «зег» кееһәр күрәлгдсн алтн-шар төгргт «Улан зала», «Хадгин» дүрсн хойр цаһан бадм цецгин делвә деер сүүрлҗ бәәнә. Төрин сүлдин деед кесгт Дөрвн өөрдин эртин белг-темдг болсн келкәтә дөрвн төөлгин дүрсн бәәнә.
Хоорндан келкәтә дөрвн төөлгнь Хальмгин өвк-деедс болсн Дөрвн өөрдин дөрвн овгин негдлин темдг болна. Улан залань — 1437 җилд Тоһн тәәшин зәрлгәр цуг Өөрд (Хальмгуд) эрк биш махла деер зүүхиг зәрлглсн толгойн махлан деерк улан цацг. Хадг болхла, цаһан торһн оралт, сүзгтнрин сүмд өргдг, амр-амулң, сәәхн седкл, өглһ үүскх седкл, элвг-делвг бәәдлин белг-темдг болна. «Хадгиг» Тува Улс болн Аһан Бурядын автономьта төөргт (одаһин Аһан Бурядын төөрг, Өвр Бәәһлин кизәрин нег кесг) төрин сүлд деер дүрслсн бәәнә.
Алтн өңгнь шар шаҗна болн нарна өңг; цеңкр өңгнь болхла, теңгрин өңг, мөңк бәәдл, тогтвта бәәдлин өңг болна. Хальмгин сүлд деерк «зег» үндснә ке-чимгнь Моңһл Улсин төрин сүлдин үндснә ке «түмн насн», Усть-Ордын бурядын автономьта төөргин (одаһин Эркү муҗин нег кесг болх Усть-Ордын Бурядын төөрг) тугин деерк «алх ке» гидг кеетә яг әдлхн бәәнә.
Немҗ үзтн
Темдглл
- ↑ Калмыцкий институт гуманитарных исследований РАН Архивная копия от 7 Мөрн сарин 2014 на Wayback Machine
- ↑ О государственных символах Республики Калмыкия Архивная копия от 21 Ноха сарин 2011 на Wayback Machine
Холвас
- Сайт российского центра флаговедения и геральдики Архивная копия от 13 Хулһн сарин 2011 на Wayback Machine
- Закон Республики Калмыкия «О государственных символах Республики Калмыкия» Архивная копия от 12 Туула сарин 2008 на Wayback Machine