Санҗин Амлдана Никита

Рувики-с
Санҗин Амлдана Никита
Sandzhiev-nikita.jpg
Төрсн цаг-җил 1924 январь сарин 10(1924-01-10)
Төрсн орм
Насан барсн цаг-җил 1994
Насан барсн орм
Орн-нутг
Шаңнл
медаль «За трудовую доблесть»
народный художник РСФСР заслуженный художник РСФСР

Санҗин Амлдана Никита (орс. Никита Амолданович Санджиев; 1924 январь сарин 10, Ики-Чонос[d], Хальмг Автономн Советск Социалистическ Республик — 1994, Элст, Москва балһсн, Орсин Холвана Улс[1]) — бәрмч, РСФСР-ин олн әмтнә зурач, Хальмг АССР-ин билг-эрдмин ачта үүлдәч, О. И. Городовиковин нертә Хальмг АССР-ин орн-нутгин мөрән лауреат[2].

Хальмг билг-эрдмин өдгә цага мергҗлин түрвәч. Хальмгин түрүн мергҗлтә бәрмч гиҗ тоолгдна [3][4]. Олн урн бәрмтлмүдин болн архитектурин ниилгмүдин түрвәч, кесг көдлмшнь Хальмгин сойлын үвин объектмудын тоод орулгдсмн, тер дунд Гражданск болн Төрскән харсгч Алдр дәәсин баатрмудт нерәдсн Мемориальн ниилг, 28-гч цергин дәәчнрт нерәдсн бумб (Элст), Ока Городовиковд нерәдсн бумб (Элст); урн бәрмтлмүд «Нохата хөөч» (Приютнын район), «Гейүрҗәх эк» мемориал (Яшкуль селән).

Намтрнь

Эртинк җилмүднь

Санҗин Никита 1924-гч җилин январь сарин 10-д Бор-Нур селәнд хөөчин өрк-бүлд төрсмн. Никита гидг нериг — хам-хоша бәәх орс залу күн долан хонгин боранла орҗ ирхлә, терүнә нериг көвүндән өгч. Бичкндк цаган кеер теегт эк-эцктәһән хөөнә ард давулсмн. Зуг эрт өнчрәд, 1937-гч җилд Вознесеновкд өнчн бичкдүдин герт орсмн. Долан классан төгсәснә хөөн бичкдүдин герәс Хальмгин Приволжск района арвн клааста школур йовулсмн. Тенд эн түрүн болҗ Иҗл һол үзҗ. Дарунь 1938-гч җилин август сарла йилһән сән сурһульчнрта ачлврар Москваһур одсмн[5][6].

1941-гч җилд арвн долата Санҗин Никита фронтд одх цаас орулсмн. Энүг дәәнә авиамеханикин мергҗл автха, гиҗ, Әәдрхнә авиационн училищд йовулна. 1942-гч җилд училищиг төгсәсн йилһән сән сурһульчнрин тоод орад, Гражданск нислһнә Флотын пилотмудын онц школд йовулгдна. Дарунь Кировабадт бәәх В. С. Хользуновин нертә дәәнә лётчикмудын Деед школд орна[5][7]. Хальмгудыг Сиврүр туусна дару 1944-гч җилд Санҗин Никита Новосибирскин муҗд туссмн[4][8][* 1].

Сиврин цаг-кем

Дәәнә хөөн Никита Новосибирскас хол биш бәәх селәнд шамчар көдлнә[* 2]. Нег дәкҗ өндр моднас унад көлән шавтана. Терүнә хөөн совхозин һардачнр бәәрн клубт кассирар көдлмшт авна. Тенд Никита афиш болн совхозин эрсин газетыг зурад бәәҗ. Энүнә зургудыг бәәрн улсин үүдәлтин герт һәәхүлд үзүлнә. Терүнд бас цааҗла харһад Москваһас ирсн бәрмч Д. С. Соколовскийта таньлдна. Эн күн Никитан хөөтк бәәдлд ик тәвц орулна. Соколовскийин дөңгәр 1946-гч җилд Санҗин Никита Новосибирскин оперин театрт бутафорин цехд орҗ көдлнә[5][7].

Нертә бәрмч Артемий Оберин| Обер, Артемий Лаврентьевич сурһульч А. Г. Гомулина ханьд көдләд, зурачнрта болн артистнрта харһад йовҗ, Санҗин Никита Новосибирскин үүдәлтнрин дунд орна. Олна үүдәлтин Герт һурвн җилин сурһульд орна. «Юмна дотрнь орад, чинрнь медхәр зүткәд» йовдг баахн зурачиг студин шин ахлач — бәрмч Вера Штейн Штейн, Вера Фёдоровна темдгләд, урн бәрмт кедг дасхна. Гомулинас Санҗин бәрмлин технологий дасна: наалһна кегдлин кевд, отливке и окончательной отделке дасна. 1949-гч җиләс авн Санҗин Новосибирскин зурачнрин товариществд архитектурин болн бәрмлин бүрдәцст бәрмчәр көдлҗ йовсмн. Тенд Новосибирскин кесг гермүд тосхлһнд кергтә Сталинә ампирин кевәр бәрмлин тоотс белдәд йовҗ дарунь нертә бәрмч болсмн[5][9].

1950-гч җилд Санҗин Никитаг Алтайин крайин Рубцовскур дуудна. Тенд Никита бәәрн тосхлтын трестд бәрмлин ах эрдмчәр көдләд, Алтайин трактормуд һарһдг заводт кеерүлин тоотс кедг болсмн. 1952-гч җилд Кемеровоһур нүүһәд, тенд зуралһна көрңгд көдлҗ йовад станковин бәрмлин кевиг дасна — дигтә тер саамд Санҗин Никита бәрмлин үүлдәчин хаалһан эклсмн. Бәәрн шалһачнр көдлмшснь сәәнәр ашлснас, удл уга муҗин зурачнрин һәәхүлд нертә зурачнрта хамдан орлцна[10][11].

Белорусин цаг-кем

Үүрмүдиннь селвгәр Санҗин Никита зурачин сурһульд орад, мергҗл авхар шииднә. Сурх орм хәәһәд Москвад, Ленинградт, Прибалтикд одна, 1956-гч җилд Минскд одна, зуг тенд бәәх сурһульд цаас орулхдан оратна. Бәәрн зурлһна көрңгд энүг сурһуль уга гиһәд, көдлмшт авсн уга. Зуг бәәрн нертә бәрмч, Белорусин зурачнрин Ниицәнә һардач Заир Азгурур  (рус.) (хал. одх селвг өгнә. Тер Никитан нег кесн бәрмлиг худсоветин шалһанд үзүләд, ашарнь училищд орулх шиидвр авна. Санҗинд бәәрн бәрмч В. Полийчукин мастерскойд орм йилһлҗ өгсмн. Удл уга Никитан кесн медәтә күүкд күүнә урн бәрмтлиг Азгур болн Белоруссин ССР-ин келн-улсин зурачнр Алексей Глебов  (рус.) (хал. болн Андрей Бембель  (рус.) (хал. хәләһәд, Санҗин Никитаг зурлһна көрңгд ик нәәлвр өгчәх зурач болснд, орулад автха, гисн заавр өгсмн[12][13].

1956—1959 җилмүдт Санҗин Никита СССР-ин художественн көрңгин Белорусин әңгд болн Минскин зурлһна ик сурһульд бәрмчәр көдлҗ бәәсмн. 1957-гч җилд энүнә «Cталевармуд», эс гиҗ «Нәәрмдл» гидг хойр дурсхлта урн бәрмлин ниилг Москван Цугсоюзин зурлһна һәәхүлд орсмн. Хөөннь терүнә зургнь олн-зүсәр барлгдад олна дунд тархагдад, таньлгддг болсмн. Бас тер җилд Санҗин Амлдана Никитаг элчтин һурвн җилә дамшлт угаһар СССР-ин зурачнрин Ниицәнд орулсмн[14][15].

1958-гч җилд Никита будённын улан цергчнрин дүрмүдин «Төрскн һазрур йовулсн бичг» гидг урн бәрмл үүдәһәд, терүгнь кесг дәкҗ дуралһҗ СССР-ин музеймудар тархагдсмн. Белорусьас 1959-гч җилд Элстүр хәрҗ ирсн цагтан йоста бат соцреалист болад, бийдән зөв кев-янз тодлад авчксмн — ниилгин урн бәрмл болн күүнә зург. Терүнә хөөн Санҗин Никитан үүдәлт төрскн Хальмгтан нерәдгдсмн[16].

Хальмг цаг-кем

Хальмг цаг-кемдән Санҗин Никита эврәннь мергҗлин үүдәлтин хамгин ик чинрт күрсмн. Элстүр хәрҗ ирсн җилд энүнд «Хальмг АССР -ин билг-эрдмин ачта үүлдәч» гидг нер зүүсмн. 1960-гч җилд бәрмч Хальмг АССР-ин зурачнрин Ниицәнә оргбюрон һардач болад, 11 җилдән һардна. 1964-гч җиләс авн 1974-гч җил күртл РСФСР-ин «Иу Иҗл» нерлһтә девскрин һәәхүлин комитетын гешүн бәәсмн. 1968—1972 җилмүдт РСФСР-ин зурачнрин Ниицәнә заллтын гешүн болҗ йовсмн. 1970—1976 җилмүдт Моңһлур йовх ачлвр авад, кесг дәкҗ тенд көдлсмн[2].

Олн арвад җилин туршарт көдләд, Санҗин Никита Хальмгин сойлын, номин, күч-көлснә, Октябрин революцин болн Төрскән харсгч Алдр дәәнә ветеранмудын нертә әмтнә урн бәмрл кеһәд, бүкл галерей тогтасмн. 1960-гч җилмүдт күүнә заң тодлсн «Домбрч күүкн», «Бор-Нурин көгшә», «Көгшн ээҗ» дурсхдмудын хөөн 1970-гч җилмүдт дәәчнр-баатрмудын дурсхлмуд кедг болна, тер дунд «Гражданск болн Төрскән харсгч Алдр дәәнә орлцач М. Т. Бимбаев», «Дәәнә ветеран Н. В. Бадьминов», «Советин Союзин Баатр М. А. Сельгиков». 1960—1980-гч җилмүдин туршт Санҗин Никита хальмгин сәәчүдин дурсхлмуд тодлад бәәсмн (шүлгч Давид Кугультинов, бичәчнр Санджи Каляев болн Хасыр Сян-Белгин, драматург Баатр Басангов, эмчнр П. Жемчуев болн Ю. Эренценов, филолог Ц.-Д. Номинханов). Тер саамд цөөкн монументальн янзта үүдәврмүд һарсмн, тер дунд Элстд бәәх Ока Городовиковин бумб болн Пушкина бумб (Элст)[17][18][15][19].

Сандҗин Амлдана Никитан үүдәлтд хәр тоотс уга, мел тодрха нег дүр тодлгдна. Бүрдәҗәх күүнә заңгнь хавлад, бәрмч дүртнь орулна, тер мет «ховр болн һольшгч эв-арһс» олзлад, чаңһ, тәвсн күслдән күрдг улсин бәәдл йоста кевәр үзүлнә. Көдлмшән кесг дәкҗ ясад, шинәс экләд, чик дүриг хәәдг бәәсмн. Болв, ик зуудан түрүн тодлврарн кесн көдлмшән нег экләд күцәдг бәәҗ, — үлгүрлхд, Социалистическ күч-көлснә Баатр С. Д. Дорджиевин урн бәрмлиг хөөчин хоштнь одад, һурвн часин алднд кесн бәәҗ. Дарунь терүг немр ясвр келго һәәхүлд йовулсн бәәҗ. Көдлмштән олн-зүсн эв-арһс олзлад көдлҗ йовсмн, урн бәрмлмүднь моднас, гипсас, терракотас болн төмрәс келһәтә[20][19].

Дәәнд нерәдсн монументмуд

Һол невртрүлг:Гражданск болн Төрскән харсгч Алдр дәәсин баатрмудин Мемориальн ниилг

1965-гч җилд Иньгллт (цецрлг, Элст) цецрлгт Гражданск болн Төрскән харсгч Алдр дәәсин баатрмудин Мемориальн ниилг Алдр Диилврин 20 җилин өөнд нерәдәд сексмн. Санҗин Никита архитектормуд И. Н. Андреенко болн Пүрвән ах-дү Мингиян болн Җаңһрта терүг бүрдәсмн. Мемориальн ниилг хойр әңгәс тогтна. Мөрднь бәәх давшурин өмн һурвн пилон бәәнә, давшур Мемориальн ниилгин төвд күргнә. Җидмүдин кевтә пилонмуд титанас келһәтә. Җидмүдәс деегшән талвңгур йовх давшур хойр таласн хаалһата. Тал дунд шачах мөңкин һалын ца хамтлагин төв урн бәрмл — һурвн метр өндр тавн хальмг улсин дурсхлмуд: Гражданск болн Төрскән харсгч Алдр дәәнә баатрмудын болн көвүн күүкн хойрин дүр — дәәнә көлд орад әмнәсн хаһцсн эгл улсиг үзүлҗәнә[21][19][22].

Элстд бәәх Гражданск болн Төрскән харсгч Алдр дәәсин баатрмудин Мемориальн ниилг

Элстиг немшнрәс сулдхсна 25 җилин өөнд нерәдәд, 1968-гч җилд хотл балһсна ар-барун захт Элст — Аһш хаалһин хаҗуд 28-гч цергин дәәчнрт нерәдсн бумб тәвгдлә, терүнә түрвәчнрнь — бәрмч Санҗин Амлдана Никита болн архитектор Пүрвән Бадмин Мингиян. Монументын төвднь Т-34 танк зогсҗана. Хаҗуднь өндр шовһр эрс деер танкист, лётчик болн пехотинцин көрг болн балһсиг сулдхсн дәәчнрин әңгүдин нерәдлһснь бичәтә бәәнә[23][22].

Городовиковин бумб

Һол невртрүлг: Городовиковин Окад нерәдсн бумб

Элстд бәәх Городовиковин Окад нерәдсн бумб

Санҗин Никита кесг җилмүдин эргцд Хальмгин болн Советин Союзин Баатр Городовиковин Окад нерәдсн бумб кех сана зүүҗ йовсмн. Медәтә генерал Элстүр сүл ирсн кемд бәрмч энүндә негх дәкҗ үзлцсмн. 1956-гч җилд Никита Амолданович Городовиковин чееҗин бәрмлиг краеведческ музейд кеҗ өгсмн. Тер көдлмшт бәрмчд Городовиковиг йир сәәнәр таньҗ йовсн 1-гч мөртә цергин 1-й Конной армии командир, маршал С. М. Будённый  (рус.) (хал. нөкд болсмн. Хөөннь Санҗин Никита Городовиков төрҗ өссн Мокрая Эльмута күтрт одна, Будённовская  (рус.) (хал. (урднь — станица Платовская) станицур одад, 1-гч мөртә цергин музей хәләнә. Бәәрн сойлын Герин сурврар — революцин хойр зүткәчнрин, хамдан дәәлдҗ йовсн баатрльг дәәчнр Городовиков, Будённый хойрин урн бәрмл кеҗ өгсмн. Тер дамшлтан олзлад дарунь Городовиковиг өмннь мөрнә толһа зурад моднас кесмн[24].

1976-гч җилд Элстд Городовиковин мөртә бумб секгдсмн. Терүг кесн цагтан мөрнә дүриг сәәнәр тодлҗ авхин төлә Никита Амолданович кесгтән мөрмүд бәәдг һазрт одад көдлсмн. Хөөннь бумбиг постамент деер биш, теегин толһа деер залх шиидвриг бәрмч зөвшәлсмн. Дәкәд генералын һартнь җид бәрүлх санан бәрмчд таасгдсн уга, юңгад гихлә Ока мел дәәч биш, бас ниигмин үүлдәч бәәсмн, бумб болхла төвкнүн балһсна тал дунд бәәнә, гиҗ Никита Амолданович темдглҗ[25][19].

Һоллгч үүдәврмүднь

Мемориалмуд

  • Гражданск болн Төрскән харсгч Алдр дәәсин баатрмудин Мемориальн ниилг «Иньгллт» цецрлг, Элст (бетон, 1965 җил)[26][27] — Хальмг Таңһчин сойлын үвин объект[28];
  • 28-гч Әәрин цергчнрт нерәдсн мкмориал, Элст (бетон, 1968 җил) — Хальмг Таңһчин сойлын үвин объект[26][28];
  • Элстин Һашун салад Төрскән харсгч Алдр дәәнә цагт фашистнрас хаһулад әмнәсн хаһцсн партизанмудт болн эгл улст нерәдсн — Хальмг Таңһчин сойлын үвин объект[28];
  • «Гейүрҗәх эк» Яшкульд 28-гч цергин дәәчнрин оршавр деер бәәх (1973 җилд) мемориал — Хальмг Таңһчин сойлын үвин объект[28][29].

Бумбс

  • Красномихайловское селәнд бәәх фашизмас хорсн әмтнд нерәдсн монумент (1967 җил)[30];
  • Приютное селәнд бәәх «Нохата хөөч» (1970 җил) бумб — Хальмг Таңһчин сойлын үвин объект[28];
  • «Мөңкин Алдршл» Монумент, Сарпулин крайин Нефтекумск балһсн (1975 җил);
  • Элстин Городовиковин нертә талвң деер бәәх Советин Союзин Баатр, генерал-полковник О. И. Городовиковд нерәдсн бумб (Марком болн Лев Робермана ах-дү хойрта хамдан кесн урн бәрмл; бронза, алюминий, 1976 җил) — Хальмг Таңһчин сойлын үвин объект;[26][28];
  • Пушкина бумб (Элст) (1983 җил)[26].

Станокин урн бәрмл

  • «Сталевармуд» орс. «Сталевары» (талдан нерлһнь — «Нәәрмдл») (бронза, 1956 год) — Беларусин Таңһчин үндсни музейин зөөр[26][* 3];
  • «Төрскндән илгәсн бичг» («Письмо в родные края») (бронза, 1958 җил) — Беларусин Таңһчин үндсни музейин зөөр[26];
  • «Оратсн цәәлһвр» ниилг (орс. Композиция «Затянувшееся объяснение») (1962 җил)[31];
  • «Оюн нутг медгчнр» (орс. «Юные краеведы») (гипс, 1968 җил)[26];
  • «Революцин цергч» (орс. «Солдат революции») (зүслсн гипс, 1968 җил) — Н. Н. Пальмовин нертә Хальмгин үндсни музейин цуглранас[26];
  • «Хәрҗәх Моңһл» (орс. «Уходящая Монголия») (модн, 1974 җил) — РСФСР-ин сойлын Министерствин зөөр[26];
  • «Фёдор Калмык зурачин көрг» (орс. «Портрет художника Федора Калмыка») (цутхмл, 1981 җил) — КГКГ-н зөөр[26].

Урн бәрмлин көргүд

  • «Басңга Баатрин көрг» (орс. «Портрет Б. Басангова») (зүслсн гипс, 1959 җил) — Хальмгин драмтеатрин зөөр[26];
  • «Сайко Аав» (орс. «Дедушка Сайко») (зүслсн гипс, 1961 җил) — КГКГ-н цуглранас[26];
  • «Көвүнә көрг» (орс. «Портрет молодого человека») (зүслсн гипс, 1962 җил) — КГКГ-н цуглранас[26];
  • «Домбрч күүкд күн» («Домбристка») (1964 җил)[30];
  • «Бор-Нурин көгшә» (орс. «Старик из Бор-Нура») (цутхмл, төмр, 1965 җил) — КГКГ-н цуглранас[26];
  • «С. Д. Харечкон көрг» (орс. «Портрет С. Д. Харечко») (1962 җил)[32];
  • «Советск Союзин Баатр Делгә Эрднин көрг» (орс. «Портрет Героя Советского Союза Э. Т. Деликова») (зүслсн гипс, 1964 җил) Н. Н. Пальмовин нертә Хальмгин үндсни музейин цуглранас[26];
  • «О. И. Городовиковин көрг» (орс. «Портрет О. И. Городовикова») (1956 җил)[33];
  • «Манҗин Булһна көрг» (орс. «Портрет Б. Манджиевой») (1962 җил)[34];
  • «Д. В. Сысёвин көрг» (орс. «Портрет Д. В. Сычева») (1963 җил)[35];
  • «Җаңһрч» (орс. «Джангарчи») (1964 җил)[36];
  • «Домбрч күүкд күн» (орс. «Домбристка») (зүслсн гипс, 1968 җил) — зурачин цуглаврас[26];
  • «Шапшга Намаг көрг» (орс. «Портрет Нармы Шапшуковой») (модн, 1977 җил)[26];
  • «РСФСР-ин болн Хальмг АССР-ин Ачта эмч П. П. Жемчуевин көрг» (орс. «Портрет Заслуженного врача РСФСР и Калмыцкой АССР П. П. Жемчуева») (цутхмл, алюминий, 1964 год) — КГКГ-н цуглаврас[26];
  • «С. М. Буденныйин көрг» (орс. «Портрет С. М. Буденного») (модн, 1967 җил) — КГКГ-н цуглаврас[26];
  • «Гражданск дәәнә орлцач Э. А. Кулешов» (орс. «Участник Гражданской войны Э. А. Кулешов») (модн, 1965 җил) — в собрании КГКГ[26];
  • «Көглтин Даван көрг» (орс. «Портрет Давида Никитича Кугультинова») (модн, 1974 җил) — РСФСР-ин сойлын Министерствин зөөр[26];
  • «Гражданск дәәнә орлцач С. Селигеевин көрг» (орс. «Портрет участника Гражданской войны С. Селигеева») (бетон, зүслсн гипс, 1962 җил) — зурачин цуглаврас[26];
  • «О. И. Городовиковин көрг мөрнә толһата» (орс. «Портрет О. И. Городовикова с головой лошади») (1970 җил)[37]
  • «Хальмг АССР-ин олн-әмтнә шүлгч Калян Санҗин көрг» (орс. «Портрет народного поэта Калмыцкой АССР Санджи Каляевича Каляева») (һаньтг, 1970 җил) — КГКГ-н цуглаврас [26];
  • «Филолог номин доктор Ц.-Д. Номинхановин көрг» (орс. «Портрет доктора филологических наук Ц.-Д. Номинханова») (һаньтг, 1971 җил) — КГКГ-н цуглаврас [26];
  • «Күч-көлснә Баатр, малч Очра Дорҗин Борисин көрг» (орс. «Портрет Героя Социалистического Труда гуртоправа Б. Д. Очирова») (зүслсн гипс, 1973 җил) — КГКГ-н цуглаврас [26];
  • «Шүлгч Сән Белгин Хасрин көрг» (орс. «Портрет поэта Х. Б. Сян-Белгина») (гипс, 1974 җил) — зурачин цуглаврас [38]
  • «Гражданск болн Төрскән харсгч Алдр дәәнә орлцач М. Т. Бимбаевин көрг» (орс. «Портрет участника Гражданской и Великой Отечественной войн М. Т. Бимбаева») (терракот, 1975 җил) — КГКГ-н цуглаврас [26];
  • «Төрскән харсгч Алдр дәәнә орлцач Н. В. Бадьминов» (орс. «Участник Великой Отечественной войны Н. В. Бадьминов») (модн, 1976 җил) — КГКГ-н цуглаврас [26];
  • «РСФСР-ин болн Хальмг АССР-ин Ачта эмч Ю. С. Эренценовин көрг» (орс. «Портрет Заслуженного врача РСФСР и Калмыцкой АССР Ю. С. Эренценова») (цутхмл, төмр, 1977 җил) — КГКГ-н цуглаврас [26];
  • «Күч-көлснә Баатр Ф. М. Дедовин көрг» (орс. «Портрет Героя Социалистического Труда Ф. М. Дедова») (цутхмл, төмр, 1978 җил) — КГКГ-н цуглаврас [26];
  • «Советск Союзин Баатр М. А. Сельгиковин көрг» (орс. «Портрет Героя Советского Союза М. А. Сельгикова») (зүслсн гипс, 1979 җил) — зурачин цуглаврас [26];
  • «Гражданск болн Төрскән харсгч Алдр дәәнә орлцач О. Эльзятиновин көрг» (орс. «Портрет участника Гражданской и Великой Отечественной войн О. Эльзятинова») (зүслсн гипс, 1980 җил) — КГКГ-н цуглаврас [26];
  • «Күч-көлснә Баатр С. Д. Дорджиевин көрг» (орс. «Портрет Героя Социалистического Труда С. Д. Дорджиева») (цутхмл, төмр, 1980 җил) — КГКГ-н цуглаврас [26];
  • «Ээж (бабушка)» (цутхмл, алюминий, 1980 җил) — КГКГ-н цуглаврас [26];

Ачлврмуд болн цолмуд

  • РСФСР-ин Деед Хүүвин Президиумин күндлһнә һашг, 1965 җил[2].
  • «Күч-көлснә баатрльгин» медаль, 1967 җил [2].
  • «Баатрльг күч-көлснә. Владимир Ильич Ленина 100 җилин өөнд нерәдсн» Өөнин медаль, 1970 җил[2].
  • Хальмг АССР-ин сойлын Ачта үүлдәч, 1959 җил[2].
  • О. И. Городовиковин нертә Хальмг АССР-ин шаңһа мөрән мөрәлч, 1968 җил[2].
  • РСФСР-ин Ачта зурач, 1974 җил[2].
  • РСФСР-ин олн-әмтнә зурач, 1984 җил[2].

Өрк-бүл

Санҗин Никита һурвн үртә бәәсмн:

  • Санджиев Дмитрий Никитич — Әрәсән Федерацин Ачта зурач, Әрәсән зурачнрин Академин йоста гешүн[4][39][40].
  • Давид — физик[4][41].
  • Вера — зурач[41][42].

Санл

2015-гч җилин сентябрь сарин 1 шинд Элстин № 12 тойгта школд Санҗин Никитан бәрмл чееҗ тәвҗ сексмн, түрвәчнь Әрәсән Ачта зурач Васькинә Савелийин Владимир болн цутхмлч Коробейниковин Сергей[43][44].

Темдглл

Комментарии
  1. ↑ В биографиях советского периода факт депортации не упоминается.
  2. ↑ В части современных источников утверждается, что Санджиев в Новосибирске работал лётчиком авиагруппы Главсибпрома[8].
  3. ↑ Для произведений станковой скульптуры и скульптурных портретов указано местоположение по данным на 1984 год — дату выхода последней и наиболее полной работы о творчестве Никиты Санджиева за авторством В. А. Дейнеги.
Источники
  1. ↑ Подмастерье из оперного театра. — С. 9.
  2. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Дейнега, 1984, с. 62.
  3. ↑ Ковалёв, 1979, с. 6.
  4. ↑ 1 2 3 4 В Элисте состоялся вечер памяти первого профессионального скульптора Калмыкии Никиты Санджиева (14 март сарин 2014). Архивировано 7 Лу сарин 2017 года.
  5. ↑ 1 2 3 4 Ковалёв, 1979, с. 8.
  6. ↑ Дейнега, 1984, с. 6—7.
  7. ↑ 1 2 Дейнега, 1984, с. 8.
  8. ↑ 1 2 Открытие юбилейной выставки к 90-летию Народного художника России Никиты Санджиева. Национальный музей Республики Калмыкия (9 Туула сарин 2014). Дата обращения: 17 Үкр сарин 2025. Архивировано 7 Лу сарин 2017 года.
  9. ↑ Дейнега, 1984, с. 8—9.
  10. ↑ Ковалёв, 1979, с. 8—9.
  11. ↑ Дейнега, 1984, с. 9.
  12. ↑ Дейнега, 1984, с. 9—10.
  13. ↑ Ковалёв, 1979, с. 10—12.
  14. ↑ Дейнега, 1984, с. 10.
  15. ↑ 1 2 Ковалёв, 1979, с. 12.
  16. ↑ Ковалёв, 1979, с. 12—15.
  17. ↑ Дейнега, 1984, с. 11—17.
  18. ↑ Дейнега, 1984, с. 15—27.
  19. ↑ 1 2 3 4 Первый скульптор Калмыкии Никита Санджиев. Общественно-политическая газета «Хальмг үнн» («Калмыцкая правда») (12 Ноха сарин 2014). Дата обращения: 4 Лу сарин 2017. Архивировано 7 Лу сарин 2017 года.
  20. ↑ Дейнега, 1984, с. 12—14.
  21. ↑ Дейнега, 1984, с. 23—24.
  22. ↑ 1 2 Святыни города. Центральная городская библиотека им. А. С. Пушкина. Дата обращения: 17 Үкр сарин 2025. Архивировано 7 Лу сарин 2017 года.
  23. ↑ Дейнега, 1984, с. 24.
  24. ↑ Дейнега, 1984, с. 18—20.
  25. ↑ Дейнега, 1984, с. 21—22.
  26. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 Дейнега, 1984, с. 63.
  27. ↑ Ковалёв, 1979, с. 31.
  28. ↑ 1 2 3 4 5 6 Постановление Народного Хурала (Парламента) Республики Калмыкия от 7 мая 2009 г. № 226-IV «Об утверждении Списка объектов культурного наследия Республики Калмыкия» (7 Хөн сарин 2009). Дата обращения: 17 Үкр сарин 2025. Архивировано 7 Лу сарин 2017 года.
  29. ↑ Герел Нурова. Следователи Калмыкии продолжают благоустраивать памятные мемориалы. РИА Калмыкии (26 Мөрн сарин 2016). Дата обращения: 17 Үкр сарин 2025. Архивировано из оригинала 7 Лу сарин 2017 года.
  30. ↑ 1 2 Ковалёв, 1979, с. 24.
  31. ↑ Ковалёв, 1979, с. 18.
  32. ↑ Ковалёв, 1979, с. 19.
  33. ↑ Дейнега, 1984, с. 19.
  34. ↑ Ковалёв, 1979, с. 15.
  35. ↑ Ковалёв, 1979, с. 15, 18.
  36. ↑ Ковалёв, 1979, с. 20.
  37. ↑ Дейнега, 1984, с. 20.
  38. ↑ Ковалёв, 1979, с. 30.
  39. ↑ Юбилейная выставка произведений Дмитрий Санджиева. Российская академия художеств (14 Хулһн сарин 2014). Дата обращения: 17 Үкр сарин 2025. Архивировано 8 Лу сарин 2017 года.
  40. ↑ «Мифы планеты». Вологодская областная картинная галерея / Министерство культуры РФ (5 Мөрн сарин 2013). Дата обращения: 17 Үкр сарин 2025. Архивировано 7 Лу сарин 2017 года.
  41. ↑ 1 2 Герел Нурова. О выставке в главном храме Калмыкии, посвященной юбилею Его Святейшества Далай-ламы. Буддизм в Калмыкии (10 март сарин 2015). Дата обращения: 17 Үкр сарин 2025. Архивировано 7 Лу сарин 2017 года.
  42. ↑ Герел Нурова. В Калмыкии издана книга Его Святейшества Далай-ламы «Моя страна, мой народ». Информационный портал «В Калмыкии» (25 Лу сарин 2015). Дата обращения: 17 Үкр сарин 2025. Архивировано 5 Бар сарин 2022 года.
  43. ↑ Ольга Эняева, Эрдни Эрендженов. В школе №12 Элисты открыт бюст первому скульптору Калмыкии. ГТРК «Калмыкия» (1 Һаха сарин 2015). Дата обращения: 17 Үкр сарин 2025. Архивировано 28 Бар сарин 2019 года.
  44. ↑ В память о первом скульпторе Калмыкии. Администрация города Элисты (21 Ноха сарин 2015). Дата обращения: 17 Үкр сарин 2025. Архивировано из оригинала 7 Лу сарин 2017 года.

Утх-зокьял

  • В. А. Дейнега. Никита Санджиев : [Очерк творчества]. — Элиста: Калмыцкое книжное издательство, 1984. — 64 с.
  • И. Г. Ковалёв. Никита Санджиев. — Элиста: Калмыцкое книжное издательство, 1979. — 32 с.
  • Разные краски одной палитры // В созвездии равных и братских. — Элиста: Калмыцкое книжное издательство, 1982. — С. 104—116.
"https://xal.ruwiki.ru/w/index.php?title=Санҗин_Амлдана_Никита&oldid=319669" халхас авсн